Tácticas en las guerras entre semicolonias capitalistas

Тактика у війнах між капіталістичними напівколоніями

Taktiken in Kriegen zwischen kapitalistischen Halbkolonien

Taktyka w wojnach między kapitalistycznymi półkoloniami

Táticas em Guerras entre Semi-Colônias Capitalistas

 

An Essay (with 5 Tables) by Michael Pröbsting, Revolutionary Communist International Tendency (RCIT), 24 Oktober 2025, www.thecommunists.net

 

 

 

Contents

 

Introduction

 

What are semi-colonies?

 

Why is there an increase of wars between semi-colonies?

 

On the Marxist principles in wars

 

The Marxist approach to wars between semi-colonies

 

Revolutionary defeatism and defencism

 

“People’s war” and permanent revolution

 

War tactics today

 

Summary

 

 

 

 

 

 

* * * * *

 

 

Introduction

 

 

 

We are living in a historic period which has been characterised by militarism and wars. Such conflicts include imperialist wars against oppressed countries as well as conflicts between Great Powers. However, in the past decade or so another type of conflict – military tensions and wars between capitalist semi-colonies – has also become an increasingly important feature of the world situation. Governments are threatening each other with wars, impose sanctions, bomb their neighbours or start an outright invasion.

 

To name a few examples we refer to the conflicts between India and Pakistan in 2020 and 2025 and between the latter and Afghanistan in 2025; the border conflict between Thailand and Cambodia in 2025; the invasion of Saudi Arabia and the United Arab Emirates (UAE) in Yemen which started in 2015, their blockade and threat of war against Qatar in 2017-21, as well as their tensions with Iran; the reciprocal bombardment between Iran and Pakistan in 2024; the civil wars in Libya and Sudan in which other semi-colonial states intervene; or the looming wars in East Africa involving Ethiopia, Eritrea, Egypt, Sudan, South Sudan and Somalia.

 

Of course, such type of conflicts exist already since the 1950s and 1960s when nearly all colonies became formally independent. Take, for example, the three wars between India and Pakistan or the Iraq-Iran War in 1980-88. Still, it is evident that the number of such conflicts has massively increased in the past decade. It is therefore important to elaborate a correct understanding of the nature of wars between semi-colonial countries, even more so as this has been rarely discussed among Marxists.

 

Before we elaborate on the main reasons for the growing number of conflicts between countries of the Global South and its consequences for the program of revolutionaries, we shall briefly explain the term semi-colony.

 

 

 

What are semi-colonies?

 

 

 

The global order is characterised by the imperialist system in which Great Powers and monopolies dominate global politics and economy and exploit the rest of the world. Hence, Marxists divide the world in imperialist and semi-colonial countries. Recognising such class contradictions between imperialist states and semi-colonial countries are essential; in fact, this is no less important for understanding the developments of global capitalism than recognising the contradictions between classes within a society. Lenin repeatedly emphasised the centrality of the division of the world between oppressor and oppressed nations.

 

“Imperialism means the progressively mounting oppression of the nations of the world by a handful of Great Powers (…) That is why the focal point in the Social-Democratic programme must be that division of nations into oppressor and oppressed which forms the essence of imperialism, and is deceitfully evaded by the social-chauvinists and Kautsky. This division is not significant from the angle of bourgeois pacifism or the philistine Utopia of peaceful competition among independent nations under capitalism, but it is most significant from the angle of the revolutionary struggle against imperialism.“ ^[1]

 

Among the most important imperialist states are the Great Powers U.S., China, Russia, several Western European states and Japan. Semi-colonies are capitalist countries which are formally independent but, in the end, dominated by Great Powers and monopolies. And, we note in passing, there also still exists a small number of colonies occupied by imperialist powers.

 

Naturally, one has to differentiate within these two categories as there are various types of imperialist respectively semi-colonial countries. There are economically strong but military much weaker Great Powers (e.g. Germany or Japan) and vice versa (e.g. Russia). Likewise, one also has to differentiate between different types of semi-colonies. Clearly, there exist huge differences today between Peru and Argentina or Brazil, Congo and Egypt, Pakistan and Turkey, Nepal and Thailand, Kazakhstan and Poland. Some countries are more industrialized than others, some have achieved a certain political latitude and others have not. Hence, we can differentiate between advanced or industrialized semi-colonies like Argentina, Brazil, Egypt, Turkey, Greece, Ukraine, Iran, Poland or Thailand, on one hand, and poorer or semi-industrialized semi-colonies like Bolivia, Peru, the Sub-Saharan African countries (except South Africa), Pakistan, Afghanistan, Indonesia etc, on the other hand.

 

Nevertheless, it is important to bear in mind that these different types of semi-colonies have much more in common than what differentiates between them, as Trotsky has already pointed out:

 

“Colonial and semi-colonial – and therefore backward – countries, which embrace by far the greater part of mankind, differ extraordinarily from one another in their degree of backwardness, representing an historical ladder reaching from nomadry, and even cannibalism, up to the most modern industrial culture. The combination of extremes in one degree or another characterizes all of the backward countries. However, the hierarchy of backwardness, if one may employ such an expression, is determined by the specific weight of the elements of barbarism and culture in the life of each colonial country. Equatorial Africa lags far behind Algeria, Paraguay behind Mexico, Abyssinia behind India or China. With their common economic dependence upon the imperialist metropolis, their political dependence bears in some instances the character of open colonial slavery (India, Equatorial Africa), while in others it is concealed by the fiction of State independence (China, Latin America).” ^[2]

 

So what is the essence of semi-colonial countries? In our works on imperialism, which include several case studies of semi-colonies, [3] the RCIT has elaborated the following definition: A semi-colonial country is a capitalist state whose economy and state apparatus have a position in the world order where they first and foremost are dominated by other states and nations. As a result, they create extra-profits and give other economic, political and/or military advantages to the imperialist monopolies and states through their relationship based on super-exploitation and oppression. [4]

 

One important consequence of this analysis is the peculiar nature of the ruling class in such semi-colonial countries. The domestic bourgeoisie rules these states only to a certain degree as such countries are overall dominated by imperialist monopoly capital and their Great Powers. As Trotsky said, the bourgeoisie of semi-colonial countries is “a semi-ruling, semi-oppressed class.“

 

“The internal regime in the colonial and semi-colonial countries has a predominantly bourgeois character. But the pressure of foreign imperialism so alters and distorts the economic and political structure of these countries that the national bourgeoisie (even in the politically independent countries of South America) only partly reaches the height of a ruling class. The pressure of imperialism on backward countries does not, it is true, change their basic social character since the oppressor and oppressed represent only different levels of development in one and the same bourgeois society. Nevertheless the difference between England and India, Japan and China, the United States and Mexico is so big that we strictly differentiate between oppressor and oppressed bourgeois countries and we consider it our duty to support the latter against the former. The bourgeoisie of colonial and semi-colonial countries is a semi-ruling, semi-oppressed class.“ ^[5]

 

 

 

Why is there an increase of wars between semi-colonies?

 

 

 

Why do we see an increasing number of military conflicts between capitalist semi-colonies? There are, of course, a number of reasons but the most important ones are a result of the features of capitalist decay in the current historic period.

 

The declining dynamic of growth of the capitalist world economy since the early 1970s has substantially accelerated since the Great Recession in 2008. The slumps in 2008/09 and 2019/20 were the worst since the depression in 1920-33. Even in the upswing periods of the business cycle, growth is much lower than it was before. As a result, manufacturing in the U.S. has more or less stagnated in the last years and is still below the level of 2019 (and much below the level of 2007). [6]

 

The worst consequences of such economic crisis are felt in the semi-colonial countries as they are economically the weakest link in the capitalist chain. Their public debt has grown since 2010 by more than 240% - twice as fast than in Western imperialist countries. Consequently, semi-colonial countries have to pay higher interest to imperialist financial institutions. In 2024, developing countries paid a record US$ 921 billion in interest. Africa spends more on interest than on health or education. The number of developing countries spending more than 5% of export income on external public debt service has increased from 35 (2010) to 64 (2023). [7]

 

Likewise, while the whole world experiences the devastating consequences of capitalist climate change, poorer countries suffer particularly as global warming provokes water scarcity, expansion of deserts, unbearable heat waves, floodings, destruction of flora and fauna, etc. As a consequence, hundreds of thousands of people are dying and millions are forced to flee their home.

 

It is only logical that in such conditions, the struggle between classes as well as within the ruling class of semi-colonial countries increases. As a consequence of such political instability, the ruling class tries to deflect public outrage by inciting hatred against national minorities and/or foreign enemies.

 

Such tensions are more likely to result in wars in the current period since the world order has fundamentally changed. Between 1945 and 1991, the global order was shaped by the Cold War between the imperialist powers and the Stalinist states. While these two camps were in conflict with each other, they had an interest to avoid escalation and kept their respective allies under control.

 

When the USSR collapsed, the U.S. became the absolute hegemon. However, capitalist decay, the shift of industrial production to China and the Global South, and humiliating defeats of the U.S. in Iraq and Afghanistan resulted in the decline of American imperialism and the rise of China (and Russia) as new Great Powers. This development has been reflected, among others, in the end of America’s leading role in global industrial production and its replacement by China. The UN predicts that by 2030, 45% of world manufacturing will be located in China and only 11% in the U.S. (See Table 1)

 

 

 

Table 1: Share of World Manufacturing Output, China and U.S., 2000-2030 ^[8]

 

                                          2000                    2023                    2030 (Prognosis)

 

China                                6%                       31,8%                  45%

 

U.S.                                   25%                     15%                     11%

 

 

 

Consequently, we have seen a massive acceleration of inter-imperialist rivalry since the beginning of the current historic period in 2008 and even more so since Trump became President.

 

This has dramatic consequences for political relations between semi-colonial countries. When the world order was shaped by the Cold War, the U.S. and the USSR had an interest (and the means) to keep local conflicts under control. And when the U.S. dominated the world, it could do the same even more effectively. However, with the rise of China and Russia and their accelerating rivalry with Western powers and with the increasing fragility of the Western alliance itself (which Trump is destroying with his “America First” policy), there exists no longer a dominating cop who could enforce imperialist “law and order”. Consequently, the tensions between semi-colonial countries are accelerating.

 

As we have pointed out in our works on imperialism, the above-mentioned shift of industrial production to China and the Global South is one of the most profound developments in recent history. In the last half century, the share of the old Western imperialist states in world manufacturing output has declined from 85% (1975) to 49% (2018) while the share of China has increased from 2% (1990) to 29% (2018) and that of the semi-colonial countries from 11% (1970) to 22% (2018). (See Table 2) In reality, the share of non-Western countries in capitalist value is even larger given that price-distortion and unequal trade distort these figures in favour of Western powers.

 

 

 

Table 2: World Manufacturing Output by Country Income Group, 1970–2018 ^[9]

 

                                          Share of Total Output

 

                                                                                     1970      1975      1990      2000       2003      2018

 

Developed Countries                                               -             85%       -             -              75%       49%

 

China                                                                          -             -               2%         6%          -             29%

 

Global South without China                                   11%       -             -             -              -             22%

 

Global South including China                                -             15%       -             -              25%       51%

 

 

 

The dramatic shift becomes even more evident if we look to the changes in world manufacturing employment. Up to the early 1970s, the majority of the industrial labour force was located in the old Western imperialist countries. Today, only 18% of the labour force in world manufacturing work in these countries while 40% are located in China and 42% in the semi-colonial countries of the Global South. (See Table 3 and 4)

 

 

 

Table 3: Global Industrial Workforce by Country Income Group, 1950-2010 [10]

 

                                                                                     1950                    1980                    2010

 

More Developed Countries                                    66%                     47%                     21%

 

Less Developed Countries                                      34%                     53%                     79%

 

 

 

Table 4: World Manufacturing Employment (Formal and Informal) by Country Income Group, 2017 ^[11]

 

                           in Millions                       Share

 

World                                                                                         421                                    100

 

Developed Countries                                                              75                                      18%

 

Global South including China                                              346                                     82%

 

China                                                                                         168,6                                  40%

 

Global South without China                                                 177,4                                  42%

 

 

 

If one ranks world manufacturing employment by country, one can also see the geographical concentration of the industrial proletariat. Among the top 20 countries by manufacturing employment (formal and informal employment combined), 70,2% of the workers are located in Eastern and Southern Asia, among which China, India and Indonesia are the largest. (See Table 5)

 

 

 

Table 5: World Manufacturing Employment (Formal and Informal) by Countries, 20 Largest (2017) ^[12]

 

Rank      Country                                           in Millions                        Share

 

World                                                  421                                    100

 

1            China                                              168,6                                  40%

 

2            India                                                63                                      15%

 

3            Indonesia                                       17,7                                    4,2%

 

4            USA                                                 13,3                                     3,2%

 

5            Japan                                              11,8                                     2,8%

 

6            Brazil                                              11,1                                     2,6%

 

7            Russia                                            10,1                                     2,4%

 

8            Vietnam                                          9,2                                     2,2%

 

9            Bangladesh                                    9,0                                     2,1%

 

10          Mexico                                            7,6                                     1,8%

 

11          Germany                                        7,2                                     1,7%

 

12          Turkey                                            6,2                                      1,5%

 

13          Thailand                                         6,0                                     1,4%

 

14          Italia                                                4,2                                     1,0%

 

15          South Korea                                  3,9                                     0,9%

 

16          Taiwan                                           3,8                                      0,9%

 

16          France                                            3,8                                      0,9%

 

18          UK                                                   3,0                                      0,7%

 

19          Poland                                            2,9                                      0,7%

 

20          Malaysia                                        2,8                                      0,7%

 

 

 

These fundamental social-economic changes have massive consequences for semi-colonial countries. It provides the economic fundament for the larger political space to manoeuvre of the ruling class of these states. Sure, given the semi-colonial character of such countries, their bourgeoisie is dependent on and subordinated to the imperialist powers. However, while it can not act independently of imperialist powers in the long run, this does not necessarily mean that it has no independent interests at all or that they would have no limited independent room for maneuver at all.

 

Combined with the fractures of the imperialist world order due to the accelerating Great Power rivalry, this shift does allow the ruling class of semi-colonial countries, under specific circumstances, to utilize conflicts between imperialist powers and to create a space to expand their influence. Likewise, such states can wage wars without asking one or the other Great Power for permission.

 

 

 

On the Marxist principles in wars

 

 

 

The Marxist classics did not elaborate any specific tactics for wars between semi-colonial countries. This is not surprising because in the epoch of imperialism up to the mid of the 20^th century there were hardly any wars between capitalist semi-colonies for the simple reason that most countries of the Global South (except in Latin America) were colonies of Great Powers.

 

The only exception of which we are aware is the so-called Chaco War from 1932 to 1935. It was fought between Bolivia and Paraguay over control of the oil-rich northern part of the Gran Chaco region. Rudolf Klement, one of Trotsky’s secretaries, who was a member of the International Secretariat of the of the Movement for the Fourth International, wrote an important article on the issue of Marxist tactics in wars. In this article, which was praised by Trotsky, he briefly mentions the Chaco War and characterizes it as a proxy war between “masked combat between two foreign imperialisms – England and America”. [13] In such a proxy war of imperialist powers, socialists could neither support one nor the other camp.

 

While the Marxist classics did not say anything about wars between semi-colonies, they left us valuable principles which allow us to elaborate such tactics for today. V.I. Lenin and L. Trotsky – the leaders of the October Revolution in 1917 and the founders of the Third respectively the Fourth International – repeatedly emphasised that to understand the character of a war one has to see which class is waging it and for which goals. Such wrote Lenin:

 

„There are wars and wars. We must be clear as to what historical conditions have given rise to the war, what classes are waging it, and for what ends. Unless we grasp this, all our talk about the war will necessarily be utterly futile, engendering more heat than light.“ ^[14]

 

“The social character of the war, its true meaning, is not determined by the position of the enemy troops (…). What determines this character is the policy of which the war is a continuation (‘war is the continuation of politics’), the class that is waging the war, and the aims for which it is waging this war.” ^[15]

 

Likewise did Trotsky state in a programmatic declaration for an international anti-war congress in 1932:

 

“We Bolshevik-Leninists absolutely reject and denounce the deceptive differentiation between a ‘defensive’ and an ‘offensive’ war. In a war between the capitalist states such a differentiation represents only a diplomatic cover to deceive the people. (…) The revolutionary proletariat distinguishes only between wars of oppression and wars of liberation. The character of a war is defined, not by diplomatic falsifications, but by the class which conducts the war and the objective aims it pursues in that war. The wars of the imperialist states, apart from the pretexts and political rhetoric, are of an oppressive character, reactionary and inimical to the people. Only the wars of the proletariat and of the oppressed nations can be characterized as wars of liberation.“ ^[16]

 

As wars of oppression are reactionary on both sides, Marxists advocate in such conflicts the policy of revolutionary defeatism – “The main enemy is at home” – in both camps. Such wars of oppression on both sides are conflicts between imperialist powers, reactionary wars between states (semi-colonies or Stalinist workers states) or reactionary civil wars between factions of the ruling class.

 

In contrast, the international working class has to support the oppressed peoples in wars of liberation, i.e. they have to work for the defeat of the reactionary camp by any means necessary and aid the progressive camp. Such wars of liberation can be revolutionary civil wars of the working class and the popular masses or of oppressed nationalities, wars of semi-colonial countries against Great Powers or wars of workers states. Naturally, there can be exceptions, e.g. in a world war when a semi-colonial country is a proxy of a Great Power (e.g. Serbia in World War I. ^[17]

 

 

 

The Marxist approach to wars between semi-colonies

 

 

 

Conflicts between capitalist semi-colonial states are highly complicated issues. In principle we oppose the bourgeoisie of all semi-colonies equally. Hence, in abstract, we would take a revolutionary defeatist position in all such conflicts, i.e. standing for defeat on both sides.

 

However, in real life things don’t exist in abstract but under concrete conditions, as part of a concrete totality which is – to speak with Abram Deborin, the leading Soviet philosopher in the 1920s – “the unity of the universal and the particular”. ^[18] Hence, while in some cases wars between semi-colonial countries can be reactionary on both sides, this is not necessarily the case in all such conflicts and, consequently, revolutionary defeatism on both sides is not always the correct tactic.

 

This is why a conflict must be studied in all its aspects, with the general, fundamental, as well as its secondary, particular, characteristics. Such an approach must follow Lenin's dialectical method to study a thing or a process “from appearance to essence and from less profound to more profound essence.” [19]

 

In order to better understand this issue, one must return to the question of which class is waging a specific war. As we are discussing the question of conflicts between semi-colonial states, we deal with wars led by semi-colonial capitalist classes. Due to its contradictory place within the imperialist world order, this class is, as Trotsky said in the quote above, a “semi-ruling, semi-oppressed class.”

 

Semi-colonial countries face imperialist oppression and super-exploitation. Hence, the semi-colonial bourgeoisie faces pressure and robbery from imperialist monopolies and powers. At the same time, it also exploits and oppresses its own lower classes. Semi-colonial countries are entangled in the imperialist world order, the global geography of oppression and exploitation. Within this global order, the bourgeoisie of such semi-colonies does not only face imperialist powers and their own lower classes but also the capitalist class of other semi-colonies which face similar conditions.

 

Hence, when analysing the conflict in which a given semi-colonial country is involved one must take into account not only its class character but also its place within the chain of the imperialist world order. To which degree does it play a role in enforcing the imperialist world order, oppressing other nationalities; to which degree is it an obstacle for the interests of this or that Great Power. For these reasons, conflicts between semi-colonial states can be conflated both with conflicts with this or that imperialist power; and, likewise, these can be intermixed with liberation struggles of national minorities, democratic movements, etc. [20]

 

Hence, there exists a fundamental difference in wars waged by imperialist states or by semi-colonial countries. The former are the masters of the imperialist global order; they dominate the world. Wars waged by imperialist powers are always and under any condition reactionary. Things are different with wars waged by semi-colonial bourgeoisies. It is a capitalist class which is fundamentally dependent on and subjugated to imperialism, but which has also, to a certain degree, interests which are independent of or even contradictory to the Great Powers.

 

Interests independent of Great Powers can but must not necessarily have a progressive character. The desire of a faction of the ruling class to carry out a coup d'état and to impose a military dictatorship can be in contrast to the wishes of imperialist powers (e.g. the coup of Raoul Cédras against elected President Jean-Bertrand Aristide in Haiti in 1991). The desire of a semi-colonial bourgeoisie to expand its sphere of influence and to subjugate peoples in their neighbourhood can be a result of their own interests and not because they act as servants of this or that Great Power. (e.g. Iran’s military intervention in the Syrian civil war)

 

To make an analogy, one could say that to certain degree the position of the semi-colonial bourgeoisie in the imperialist world order is similar to the position of the petty bourgeoisie in a capitalist society. It does not have historically progressive interests but depending on specific conditions – the pressure of imperialist powers, of rivalling states and/or of the popular masses – it can play a reactionary role or a limited progressive role.

 

As it is a semi-ruling, semi-oppressed class, its wars can have a reactionary but also a progressive character. Such a conflict with other semi-colonial states can objectively aid or weaken the liberation struggle of oppressed peoples. It can pursue reactionary goals of enriching itself at the cost of its neighbours. It can enforce the imperialist world order, but it can also objectively confront it.

 

When we speak about aiding a given liberation struggle or confronting the imperialist order, we mean this in a historic, objective sense, not because we believe that such a class could act out of any other interest than their capitalist greed for power and profit. However, for Marxists the decisive issue is not the subjective motivation of a given party but its objective role in the historical process, in world politics and the struggle between the classes.

 

 

 

Revolutionary defeatism and defencism

 

 

 

In conflicts between semi-colonies which are reactionary on both sides, Marxists take a revolutionary defeatist position on both sides, i.e. they oppose the war on both states (“The main enemy is at home”) and advocate a policy which aims at transforming such reactionary war into a civil war of the workers and oppressed against their own ruling class (“Turn the guns around”).

 

Socialists in countries involved resolutely oppose all forms of “national unity” with “their” ruling class and reject any chauvinism aimed at wiping up hatred of one people against the other. They work towards organizing opposition against the war in workplaces, neighbourhoods, schools, universities and barracks but also in parliament where possible. Socialists also oppose all kinds of sanctions and measures of trade wars against rivals. Wherever possible, they also advocate cross-border anti-war statements and activities of workers and popular mass organizations of the respective countries involved in the conflict. Such measures can be a strong signal of concrete international working-class solidarity.

 

However, in conflicts where one semi-colonial country pursues a war which has objectively a progressive character by weakening the imperialist order, aiding the liberation struggle of other peoples, etc., Marxists take a revolutionary defensist position on the side of this country, i.e. they work towards its military victory and the defeat of the reactionary camp by any means necessary. Socialists in the reactionary camp will work towards weakening and sabotaging the war efforts of “their” ruling class. Likewise, they will work towards undermining any kind of sanctions and trade wars against the progressive camp. Socialists shall organise practical and propagandistic activities against the war, depending on the concrete conditions of state repression. An important albeit difficult task will be to carry out political agitation among the rank and files soldiers of the reactionary army in order to undermine the control of the generals, to advance mass desertion as well as fraternization with the “enemy”, etc.

 

Socialists in the progressive camp combine military defence with refusal of political support for the bourgeois government. And while they will support the military and practical efforts for the defence, they will oppose any chauvinist propaganda against other peoples. The goal must be the independent organisation of the working class and the popular masses and the political preparation for the replacement of the bourgeois regime with a workers and poor peasants (or popular) government.

 

 

 

“People’s war” and permanent revolution

 

 

 

In those countries which objectively fight for a progressive cause, socialists can advocate the slogan of a “revolutionary people's war” similar to the agitation carried out by Marx and Engels during the revolutionary years of 1848/49. At that time, they identified Tsarist Russia – which constituted the so-called “Holy Alliance” together with the monarchies of Prussia and Austria-Hungary – as the main enemy of the liberation struggle of the European working class and oppressed people. Hence, they advocated a “revolutionary people's war” against Russia (as well as Prussia and Austria-Hungary) during the 1848/49 revolution as a kind of foreign policy equivalent to the strategy of permanent revolution in domestic affairs.

 

In an article during these revolutionary years, Engels called for a “a European war, a people's war”. He explained that thanks to the incompetence and the betrayal of the liberals, such a liberation war against the autocracies had to be combined with a civil war.

 

”Last year the Germans could have undertaken the struggle against Russian oppression, could have liberated the Poles and so waged the war on Russian territory and at Russia's expense. Now, on the contrary, thanks to our sovereigns, the war will be waged on our soil, and at our expense; as matters stand now, the European war of liberation is for Germany at the same time a civil war in which Germans fight against Germans. (…) In short, in the great struggle for freedom which is spreading through the whole of Europe, the Palatinate and Baden will stand on the side of freedom against slavery, of revolution against counter-revolution, of the people against the sovereigns, of revolutionary France, Hungary and Germany against absolutist Russia, Austria, Prussia and Bavaria.“ ^[21]

 

Likewise, Marx and Engels wrote in the same period:

 

„If the Prussians ally themselves with the Russians, the Germans will ally themselves with the French and united they will wage the war of the West against the East, of civilisation against barbarism, of the republic against autocracy. We want the unification of Germany. Only as the result of the disintegration of the large German monarchies, however, can the elements of this unity crystallise. They will be welded together only by the stress of war and revolution.“ [22]

 

„Only a war against Russia would be a war of revolutionary Germany, a war by which she could cleanse herself of her past sins, could take courage, defeat her own autocrats, spread civilisation by the sacrifice of her own sons as becomes a people that is shaking off the chains of long, indolent slavery and make herself free within her borders by bringing liberation to those outside. The more the light of publicity reveals in sharp outlines the most recent events, the more facts confirm our view of the national wars by which Germany has dishonoured her new era.“ ^[23]

 

While the revolution was defeated, Marx and Engels continued to view the Holy Alliance as the main obstacle for the liberation struggle in Europe. Hence, they took the side of the enemies of Tsarist Russia in subsequent wars and even urged these countries to wage the war against Russia more energetically (e.g. of England and France in the Crimean War 1853-56 or of Turkey in 1877-78).

 

Such tactics elaborated by the founding fathers of scientific socialism can be highly useful today when semi-colonial countries face similar situations. As we noted somewhere else, this was the case during the process of the Arab Revolution which started in 2011, and which provoked several military conflicts. ^[24]

 

However, this does not mean that revolutionary developments have to take place before socialists can advocate a “revolutionary people's war”. War and revolution represent the highest state of contradictions in a class society. As such these are often interrelated with each other. This is why Lenin spoke already during the Russo-Japanese war in 1904/05 about “the great revolutionary role of the historic war”. ^[25] It is no accident that wars have repeatedly resulted in revolutions (e.g. China’s Opium Wars and the Taiping Revolution in the 1839-64, World War I in 1917/18 in Russia and Central Europe; China after World War II) as well as the other way round – revolutions resulting in wars (France 1792, Central Europe in 1848/49, Russia 1918, Vietnam and Korea in the early 1950s).

 

Trotsky’s concept of permanent revolution integrates the interrelation of war and revolution. It is based on the notion that there exists no Chinese Wall between the domestic and the foreign tasks of the liberation struggle but that they are rather an integrated part of the totality of the revolutionary program.

 

“The second aspect of the ‘permanent’ theory has to do with the socialist revolution as such. For an indefinitely long time and in constant internal struggle, all social relations undergo transformation. (…). Outbreaks of civil war and foreign wars alternate with periods of ‘peaceful’ reform. (…) Therein lies the permanent character of the socialist revolution as such.” [26]

 

Attacking, weakening and overthrowing the enemy at home can help to defeat the enemy abroad. And attacking, weakening and defeating the enemy abroad can help to overthrow the enemy at home. This is also, we note in passing, the ultimate logic behind the Bolshevik’s famous strategy of „the conversion of the imperialist war into a civil war“ which can be also applied to reactionary wars of semi-colonial states.

 

Hence, Marxists can advocate the slogan of a “revolutionary people's war” in case of a war of liberation waged by their semi-colonial country. As part of such an agitation, socialists will call for the independent mobilization and organisation of the popular masses, they can put demands on the bourgeois government to impose revolutionary methods (e.g. expropriation of the enemy’s property, arming of the people, etc.) to advance the war efforts, etc. By such tactics, they can aid the masses in raising their political consciousness and preparing them for an uprising to take power in their own hands.

 

 

 

War tactics today

 

 

 

Finally, we shall concretise our approach to several conflicts between semi-colonial countries. As we will see, in a number of cases, these have been interrelated with national or democratic liberation wars. The three wars between India and Pakistan were reactionary wars as both ruling classes attempted to expand their state territories. However, while Marxists advocated in these conflicts a defeatist position on both sides, they defended the right of national self-determination of the Kashmiri people and supported the liberation war of the Bangladeshi people in 1971 against the Pakistani army.

 

The Iran-Iraq War which lasted from 1980 to 1988 also had a combined character in the first phase. When Saddam Hussein’s Baath regime attacked Iran in September 1980 its goal was not only to expands its control over territory and oil reserves but also to liquidate the revolutionary process which had opened up in Iran in February 1979. Later, when the Khomeini regime consolidated its power and smashed the workers and youth vanguard by summer 1981, the character of the war changed. True, both states were capitalist semi-colonies. However, because of the revolutionary process in Iran, in the first phase until summer 1981, the war was reactionary only on the side of Iraq but a legitimate defensive war on the side of Iran. However, this was no longer the case when the revolutionary process in Iran had ended. From that moment on, the war took a reactionary character on both sides. Hence, revolutionaries defended Iran in the first period but changed their tactic towards defeatism on both sides by summer 1981. [27]

 

The invasion of Saudi Arabia and the UAE in Yemen which started in 2015 has been formally a conflict between semi-colonial countries (albeit the first are much wealthier than the latter). However, this conflict has been basically a war of the absolutist Gulf monarchies against the revolutionary process in Yemen which started in 2011 and resulted in a popular uprising led by the Houthis which brought down the government of President Abdrabbuh Mansur Hadi in September 2014. Fearing the expansion of the revolutionary process, the rulers of Saudi Arabia and the UAE decided to invade the country. In this war, the RCIT stood for the military defence of Yemen, led by the Houthis, against the invaders. [28]

 

Likewise, we sided with Qatar when Saudi Arabia and the UAE imposed a blockade in 2017-21 and threatened to wage war. While the class character of all states involved is similar and there was no revolutionary process going in Qatar, the Saudi Arabia-UAE aggression had a reactionary character because it was driven by the fact that Qatar had relations with various resistance movements against dictatorships which did play an important role in the Arab Revolution (e.g. in Egypt, Syria and Libya) or which fought against imperialist occupation (the Palestinian Hamas and the Taliban in Afghanistan). ^[29]

 

There have been several cases in the past years where semi-colonial states intervened in an ongoing civil war in another country in order to support one or the other camp. The character of such intervention strongly depends on the character of such civil war itself. Where the civil war in progressive on one side but reactionary on the other, the RCIT takes the side of the former, including the troops of the semi-colonial state which intervenes on their side (e.g. the Turkish troops which supported the Syrian rebels against Assad and the Libyan government against General Haftar). ^[30] On the other hand, if the civil war is reactionary on both sides, so is the role of forces of other states which support one or the other camp (e.g. the current civil war in Sudan where Egypt and Iran support the army of General al-Burhan, and the UAE supports the RSF, led by Mohamed Hamdan Dagalo). ^[31]

 

Other examples for reactionary wars on both sides are the border conflict between Thailand and Cambodia in 2025 ^[32], the brief military conflict between Iran and Pakistan in 2024 ^[33], or the looming wars in East Africa involving Ethiopia, Eritrea, Egypt, Sudan, South Sudan and Somalia. ^[34]

 

The ongoing civil war in Somalia led by al-Shabaab against the foreign occupiers (led by Ethiopian troops) and their local proxies is an example of a national liberation war. ^[35] Likewise, the resistance of the Afghan Taliban against the aggression of Pakistan in October 2025 was a legitimate defence as the attack by Islamabad was just an extension of its reactionary wars against national minorities in Pakistan, driven by Kabul’s support for the Pashtun-based Pakistan Taliban. ^[36]

 

 

 

Summary

 

 

 

Let us finally summarise the main theses of our study.

 

1.           Wars are becoming a feature of increasing importance in the current historic period. This is not only true for tensions between Great Powers and imperialist attacks on semi-colonial countries but also for wars between semi-colonial countries in the Global South.

 

2.           A semi-colonial country is a capitalist state whose economy and state apparatus have a position in the world order where they first and foremost are dominated by other states and nations. As a result, they create extra-profits and give other economic, political and/or military advantages to the imperialist monopolies and states through their relationship based on super-exploitation and oppression. While the U.S., China, Russia, most countries in Western Europe, Japan, South Korea, Canada, and Australia are imperialist states, the large majority of countries in Asia, Africa and Latin America are semi-colonies.

 

3.           Given the subordinated position of semi-colonial countries in the imperialist world order, the ruling class in such states has a peculiar nature. The domestic bourgeoisie rules these states only to a certain degree as such countries are dominated by imperialist monopoly capital and their Great Powers. As Trotsky said, the bourgeoisie of semi-colonial countries is “a semi-ruling, semi-oppressed class.“

 

4.           In order to understand the character of a military conflict one must analyse which class is waging the war and what are its goals. When it comes to conflicts involving semi-colonial countries, one has to look what is its place within the chain of the imperialist world order. To which degree does this state play a role in enforcing the imperialist world order, oppressing other nationalities; to which degree is it an obstacle for the interests of this or that Great Power. For these reasons, conflicts between semi-colonial states can be conflated both with conflicts with this or that imperialist power; and, at the same time, it can be intermixed with liberation struggles of national minorities, democratic movements, etc.

 

5.           While conflicts between imperialist powers are always reactionary on both sides, this is not necessarily the case in conflicts between semi-colonial countries. The reason is the contradictory position of the semi-colonial bourgeoisie as it is under massive pressure from above (the imperialist monopolies and powers) as well as from below (the popular masses).

 

6.           The ruling class of semi-colonial countries can therefore wage reactionary as well as progressive wars. The latter is the case when it is in conflict with an imperialist power. However, given the fact that conflicts between semi-colonial countries are often intertwined with the interests of imperialist powers or with democratic and national liberation struggles, it is also possible that a semi-colonial country wages a progressive war against another semi-colony. Naturally, the specific character of a given conflict requires a concrete analysis of all primary and secondary factors.

 

7.           In conflicts between semi-colonies which are reactionary on both sides, the RCIT takes a revolutionary defeatist position on both sides, i.e. we oppose the war of both states (“The main enemy is at home”) and advocate a policy which aims at transforming this reactionary war into a civil war of the workers and oppressed against their own ruling class (“Turn the guns around”).

 

8.           However, in conflicts where one semi-colonial country pursues a war which has objectively a progressive character by weakening the imperialist order, aiding the liberation struggle of other peoples, etc., Marxists take a revolutionary defensist position on the side of this country, i.e. they work for its military victory and the defeat of the reactionary camp by any means necessary.

 

9.           Examples for conflicts between semi-colonies which are reactionary on both sides are the wars between Indian and Pakistan, the border conflict between Thailand and Cambodia in 2025, the brief military conflict between Iran and Pakistan in 2024, or the looming wars in East Africa. Examples for conflicts between semi-colonies in which one camp pursues an objectively progressive struggle are Yemen’s resistance against the Saudi-UAE invasion since 2015 or Afghanistan’s defence against Pakistan’s aggression.

 

 

 

 

 

Ensayo (con 5 tablas) de Michael Pröbsting, Corriente Comunista Revolucionaria Internacional (CCRI), 24 de octubre de 2025, www.thecommunists.net

 

 

 

Contenido

 

Introducción

 

¿Qué son las semicolonias?

 

¿Por qué aumentan las guerras entre semicolonias?

 

Sobre los principios marxistas en las guerras

 

El enfoque marxista de las guerras entre semicolonias

 

Derrotismo revolucionario y defensismo

 

Guerra popular y revolución permanente

 

Tácticas de guerra hoy

 

Resumen

 

 

 

 

 

* * * * *

 

 

Introducción

 

 

 

Vivimos en un período histórico caracterizado por el militarismo y las guerras. Estos conflictos incluyen guerras imperialistas contra países oprimidos, así como conflictos entre grandes potencias. Sin embargo, en la última década, aproximadamente, otro tipo de conflicto —las tensiones militares y las guerras entre semicolonias capitalistas— también se ha convertido en un rasgo cada vez más importante de la situación mundial. Los gobiernos se amenazan mutuamente con guerras, imponen sanciones, bombardean a sus vecinos o inician una invasión directa.

 

Por citar algunos ejemplos, nos referimos a los conflictos entre India y Pakistán en 2020 y 2025, y entre este último y Afganistán en 2025; el conflicto fronterizo entre Tailandia y Camboya en 2025; la invasión de Arabia Saudita y los Emiratos Árabes Unidos (EAU) en Yemen, que comenzó en 2015; su bloqueo y amenaza de guerra contra Qatar en 2017-21, así como sus tensiones con Irán; el bombardeo recíproco entre Irán y Pakistán en 2024; Las guerras civiles en Libia y Sudán, en las que intervienen otros estados semicoloniales; o las inminentes guerras en África Oriental que involucran a Etiopía, Eritrea, Egipto, Sudán, Sudán del Sur y Somalia.

 

Por supuesto, este tipo de conflictos ya existen desde las décadas de 1950 y 1960, cuando casi todas las colonias se independizaron formalmente. Tomemos, por ejemplo, las tres guerras entre India y Pakistán o la guerra entre Irak e Irán de 1980-1988. Aun así, es evidente que el número de estos conflictos ha aumentado enormemente en la última década. Por lo tanto, es importante comprender correctamente la naturaleza de las guerras entre países semicoloniales, sobre todo porque este tema ha sido poco discutido entre los marxistas.

 

Antes de profundizar en las principales razones del creciente número de conflictos entre países del Sur Global y sus consecuencias para el programa de los revolucionarios, explicaremos brevemente el término semicolonia.

 

 

 

¿Qué son las semicolonias?

 

 

 

El orden global se caracteriza por el sistema imperialista, en el que las grandes potencias y los monopolios dominan la política y la economía globales y explotan al resto del mundo. Por ello, los marxistas dividen el mundo en países imperialistas y semicoloniales. Reconocer estas contradicciones de clase entre los estados imperialistas y los semicoloniales es esencial; de hecho, esto es tan importante para comprender la evolución del capitalismo global como reconocer las contradicciones entre las clases dentro de una sociedad. Lenin enfatizó repetidamente la centralidad de la división del mundo entre naciones opresoras y oprimidas.

 

“El imperialismo es la opresión creciente de las naciones del mundo por un puñado de grandes potencias, es la época de las guerras libradas entre esas grandes potencias (...) Por esta razón, punto central en el programa socialdemócrata debe ser la división de las naciones en opresoras y oprimidas, división que constituye la esencia del imperialismo y que los socialchovinistas y Kautsky eluden engañosamente. Esta división no tiene importancia desde el punto de vista del pacifismo burgués o de la utopía pequeñoburguesa de la competencia pacífica de las naciones independientes en el régimen capitalista, pero es esencial desde el punto de vista de la lucha revolucionaria contra el imperialismo.” ^[1]

 

Entre los estados imperialistas más importantes se encuentran las grandes potencias: Estados Unidos, China, Rusia, varios estados de Europa Occidental y Japón. Las semicolonias son países capitalistas formalmente independientes, pero que, en última instancia, están dominados por grandes potencias y monopolios. Y, cabe mencionar de paso, también existe un pequeño número de colonias ocupadas por potencias imperialistas. Naturalmente, es necesario diferenciar entre estas dos categorías, ya que existen diversos tipos de países imperialistas y semicoloniales. Existen grandes potencias económicamente fuertes, pero militarmente mucho más débiles (por ejemplo, Alemania o Japón), y viceversa (por ejemplo, Rusia). Asimismo, es necesario diferenciar entre distintos tipos de semicolonias. Claramente, hoy en día existen enormes diferencias entre Perú y Argentina o Brasil, Congo y Egipto, Pakistán y Turquía, Nepal y Tailandia, Kazajistán y Polonia. Algunos países están más industrializados que otros, algunos han alcanzado cierta libertad política y otros no. Por lo tanto, podemos diferenciar entre semicolonias avanzadas o industrializadas como Argentina, Brasil, Egipto, Turquía, Grecia, Ucrania, Irán, Polonia o Tailandia, por un lado, y semicolonias más pobres o semiindustrializadas como Bolivia, Perú, los países del África subsahariana (excepto Sudáfrica), Pakistán, Afganistán, Indonesia, etc., por otro. Sin embargo, es importante tener presente que estos diferentes tipos de semicolonias tienen mucho más en común que lo que las diferencia, como ya señaló Trotsky:

 

“Los países coloniales y semicoloniales -y por lo tanto atrasados- que abarcan a la mayor parte de la humanidad, difieren extraordinariamente entre sí en cuanto al grado de su atraso. Ocupan una escala histórica que va del nomadismo y aún el canibalismo hasta la cultura industrial más moderna. Esta combinación de extremos caracteriza en mayor o menor grado a todos los países atrasados. Sin embargo, la jerarquía del atraso, si se puede emplear semejante término, se ve determinada por el peso específico de los elementos de barbarie y cultura en la vida de cada país colonial. El África Ecuatorial está muy atrasada respecto de Argelia, Paraguay respecto de Méjico, Abisinia respecto de la India o China. Tras su dependencia económica común de la metrópoli imperialista, la dependencia política tiene en algunos casos el carácter de esclavitud colonial abierta (India, África EcuatoriaI), mientras que en otros se ve ocultada por la ficción de la independencia estatal (China, América Latina).” ^[2]

 

¿Cuál es entonces la esencia de los países semicoloniales? En nuestros trabajos sobre imperialismo, que incluyen varios estudios de caso sobre semicolonias, ^[3] la CCRI ha elaborado la siguiente definición: Un país semicolonial es un estado capitalista cuya economía y aparato estatal ocupan una posición en el orden mundial donde, ante todo, están dominados por otros estados y naciones. Como resultado, generan beneficios extraordinarios y otorgan otras ventajas económicas, políticas y/o militares a los monopolios y estados imperialistas mediante su relación basada en la superexplotación y la opresión. ^[4]

 

Una consecuencia importante de este análisis es la naturaleza peculiar de la clase dominante en estos países semicoloniales. La burguesía nacional gobierna estos estados solo hasta cierto punto, ya que estos países están, en general, dominados por el capital monopolista imperialista y sus grandes potencias. Como dijo Trotsky, la burguesía de los países semicoloniales es “una clase semigobernante y semioprimida”.

 

“El régimen interno de los países coloniales y semicoloniales tiene un carácter predominantemente burgués. Pero la presión del imperialismo extranjero altera y distorsiona de tal manera la estructura económica y política de estos países que la burguesía nacional (aun en los países políticamente independientes de América del Sur) apenas alcanza parcialmente la altura de una clase dirigente. Es verdad que la presión del capitalismo en países atrasados, no cambia su carácter social básico, puesto que el opresor y el oprimido representan solamente niveles de desarrollo diferentes en la misma sociedad burguesa. Sin embargo, la diferencia entre Inglaterra y la India, el Japón y China, Estados Unidos y México es tan grande, que diferenciamos estrictamente entre países burgueses opresores y oprimidos y consideramos nuestro deber apoyar a estos últimos. La burguesía de países coloniales y semicoloniales es una clase semidirigente, semioprimida.” ^[5]

 

 

 

¿Por qué aumentan las guerras entre semicolonias?

 

 

 

¿Por qué observamos un número creciente de conflictos militares entre semicolonias capitalistas? Existen, por supuesto, varias razones, pero las más importantes son resultado de las características de la decadencia capitalista en el período histórico actual.

 

La dinámica decreciente del crecimiento de la economía capitalista mundial desde principios de la década de 1970 se ha acelerado sustancialmente desde la Gran Recesión de 2008. Las caídas de 2008-2009 y 2019-2020 fueron las peores desde la depresión de 1920-1933. Incluso en los períodos de auge del ciclo económico, el crecimiento es mucho menor que antes. Como resultado, la manufactura en EE. UU. se ha estancado prácticamente en los últimos años y aún se encuentra por debajo del nivel de 2019 (y muy por debajo del de 2007). ^[6]

 

Las peores consecuencias de esta crisis económica se sienten en los países semicoloniales, ya que son el eslabón más débil de la cadena capitalista. Su deuda pública ha crecido desde 2010 en más del 240%, el doble de rápido que en los países imperialistas occidentales. En consecuencia, los países semicoloniales tienen que pagar intereses más altos a las instituciones financieras imperialistas. En 2024, los países en desarrollo pagaron una cifra récord de 921 000 millones de dólares en intereses. África gasta más en intereses que en salud o educación. El número de países en desarrollo que destinan más del 5% de sus ingresos por exportaciones al servicio de la deuda pública externa ha aumentado de 35 (2010) a 64 (2023). ^[7]

 

Asimismo, mientras el mundo entero sufre las devastadoras consecuencias del cambio climático capitalista, los países más pobres sufren especialmente, ya que el calentamiento global provoca escasez de agua, expansión de los desiertos, olas de calor insoportables, inundaciones, destrucción de la flora y la fauna, etc. Como consecuencia, cientos de miles de personas mueren y millones se ven obligadas a huir de sus hogares. Es lógico que, en tales condiciones, aumente la lucha entre clases, así como dentro de la clase dominante de los países semicoloniales. Como consecuencia de dicha inestabilidad política, la clase dominante intenta desviar la indignación pública incitando al odio contra las minorías nacionales o los enemigos extranjeros.

 

Es más probable que estas tensiones desemboquen en guerras en el período actual, dado que el orden mundial ha cambiado radicalmente. Entre 1945 y 1991, el orden global se vio moldeado por la Guerra Fría entre las potencias imperialistas y los estados estalinistas. Si bien estos dos bandos estaban en conflicto, tenían interés en evitar la escalada y mantuvieron a sus respectivos aliados bajo control.

 

Tras el colapso de la URSS, Estados Unidos se convirtió en la potencia hegemónica absoluta. Sin embargo, la decadencia capitalista, el desplazamiento de la producción industrial a China y el Sur Global, y las humillantes derrotas de Estados Unidos en Irak y Afganistán provocaron el declive del imperialismo estadounidense y el ascenso de China (y Rusia) como nuevas grandes potencias. Este desarrollo se ha reflejado, entre otras cosas, en el fin del liderazgo de Estados Unidos en la producción industrial mundial y su reemplazo por China. La ONU predice que, para 2030, el 45 % de la manufactura mundial se concentrará en China y solo el 11 % en EE. UU. (Véase la Tabla 1).

 

 

 

Tabla 1: Participación en la producción manufacturera mundial, China y EE. UU., 2000-2030 ^[8]

 

      2000                    2023                    2030 (Pronóstico)

 

China                 6%                       31,8%                  45%

 

EE. UU.              25%                     15%                     11%

 

 

 

En consecuencia, hemos presenciado una aceleración masiva de la rivalidad interimperialista desde el inicio del período histórico actual en 2008, y aún más desde la llegada de Trump a la presidencia.

 

Esto tiene consecuencias dramáticas para las relaciones políticas entre países semicoloniales. Cuando la Guerra Fría moldeó el orden mundial, Estados Unidos y la URSS tenían interés (y los medios) en mantener bajo control los conflictos locales. Y cuando Estados Unidos dominó el mundo, pudo hacerlo con mayor eficacia. Sin embargo, con el auge de China y Rusia y su creciente rivalidad con las potencias occidentales, así como con la creciente fragilidad de la propia alianza occidental (que Trump está destruyendo con su política de "América Primero"), ya no existe un policía dominante que pueda imponer la ley y el orden imperialistas. En consecuencia, las tensiones entre países semicoloniales se están acelerando.

 

Como hemos señalado en nuestros trabajos sobre imperialismo, el desplazamiento de la producción industrial hacia China y el Sur Global, mencionado anteriormente, constituye uno de los acontecimientos más profundos de la historia reciente. En el último medio siglo, la participación de los antiguos estados imperialistas occidentales en la producción manufacturera mundial ha disminuido del 85 % (1975) al 49 % (2018), mientras que la de China ha aumentado del 2 % (1990) al 29 % (2018) y la de los países semicoloniales del 11 % (1970) al 22 % (2018). (Véase la Tabla 2). En realidad, la participación de los países no occidentales en el valor capitalista es aún mayor, dado que la distorsión de precios y el comercio desigual distorsionan estas cifras a favor de las potencias occidentales.

 

 

 

Tabla 2: Producción manufacturera mundial por grupo de ingresos de países, 1970-2018 ^[9]

 

                      Proporción de la producción total

 

                 1970      1975      1990      2000      2003              2018

 

Países desarrollados                                  -             85%       -             -             75%              49%

 

China                                                            -             -             2%         6%         -              29%

 

Sur global sin China                                  11%       -             -             -             -              22%

 

Sur global con China                                 -             15%       -             -             25%              51%

 

 

 

El drástico cambio se hace aún más evidente si observamos los cambios en el empleo manufacturero mundial. Hasta principios de la década de 1970, la mayor parte de la fuerza laboral industrial se encontraba en los antiguos países imperialistas occidentales. Hoy en día, solo el 18% de la fuerza laboral en la industria manufacturera mundial trabaja en estos países, mientras que el 40% se encuentra en China y el 42% en los países semicoloniales del Sur global. (Véase Tablas 3 y 4)

 

 

 

Tabla 3: Fuerza Laboral Industrial Global por Grupo de Ingresos de País, 1950-2010 ^[10]

 

                          1950                    1980                    2010

 

Países Más Desarrollados                                       66%                     47%                     21%

 

Países Menos Desarrollados                                   34%                     53%                     79%

 

 

 

Tabla 4: Empleo Manufacturero Mundial (Formal e Informal) por Grupo de Ingresos de País, 2017 ^[11]

 

                           En Millones                      Proporción

 

Mundo                                                                                      421                                    100

 

Países Desarrollados                                                               75                                      18%

 

Sur Global, incluyendo China                                               346                                    82%

 

China                                                                                         168,6                                 40%

 

Sur Global sin China                                                               177,4                                 42%

 

 

 

Si se clasifica el empleo manufacturero mundial por país, también se observa la concentración geográfica del proletariado industrial. Entre los 20 países con mayor empleo manufacturero (combinando empleo formal e informal), el 70,2% de los trabajadores se ubica en Asia Oriental y Meridional, entre los cuales China, India e Indonesia son los más numerosos. (Ver Tabla 5)

 

 

 

Tabla 5: Empleo manufacturero mundial (formal e informal) por países, 20 de los más grandes (2017) ^[12]

 

Clasificación       País                                                 en millones         Participación

 

        Mundo                                            421                      100

 

1                          China                                               168,6                   40%

 

2                          India                                                 63                        15%

 

3                          Indonesia                                       17,7                     4,2%

 

4                          EE. UU.                                            13,3                     3,2%

 

5                          Japón                                               11,8                     2,8%

 

6                          Brasil                                               11,1                     2,6%

 

7                          Rusia                                               10,1                     2,4%

 

8                          Vietnam                                            9,2                       2,2%

 

9                          Bangladés                                        9,0                       2,1%

 

10                        México                                              7,6                       1,8%

 

11                        Alemania                                         7,2                       1,7%

 

12                        Turquía                                            6,2                       1,5%

 

13                        Tailandia                                         6,0                       1,4%

 

14                        Italia                                                4,2                       1,0%

 

15                        Corea del Sur                                3,9                       0,9%

 

16                        Taiwán                                            3,8                       0,9%

 

16                        Francia                                           3,8                       0,9%

 

18                        Reino Unido                                  3,0                       0,7%

 

19                        Polonia                                           2,9                       0,7%

 

20                        Malasia                                           2,8                       0,7%

 

 

 

Estos cambios socioeconómicos fundamentales tienen consecuencias enormes para los países semicoloniales. Proporcionan la base económica para un mayor margen de maniobra política para la clase dominante de estos estados. Es cierto que, dado el carácter semicolonial de estos países, su burguesía depende y está subordinada a las potencias imperialistas. Sin embargo, si bien a largo plazo no puede actuar independientemente de las potencias imperialistas, esto no significa necesariamente que no tenga intereses independientes ni que estas tengan un margen de maniobra independiente limitado. Combinado con las fracturas del orden mundial imperialista debido a la creciente rivalidad entre las grandes potencias, este cambio permite a la clase dominante de los países semicoloniales, en circunstancias específicas, aprovechar los conflictos entre potencias imperialistas y crear un espacio para expandir su influencia. Asimismo, estos estados pueden librar guerras sin pedir permiso a ninguna de las grandes potencias.

 

 

 

Sobre los principios marxistas en las guerras

 

 

 

Los clásicos marxistas no elaboraron tácticas específicas para las guerras entre países semicoloniales. Esto no sorprende, ya que, en la época del imperialismo, hasta mediados del siglo XX, apenas hubo guerras entre semicolonias capitalistas, por la sencilla razón de que la mayoría de los países del Sur Global (excepto Latinoamérica) eran colonias de grandes potencias.

 

La única excepción conocida es la llamada Guerra del Chaco, de 1932 a 1935. Se libró entre Bolivia y Paraguay por el control de la zona norte, rica en petróleo, de la región del Gran Chaco. Rudolf Klement, uno de los secretarios de Trotsky y miembro del Secretariado Internacional del Movimiento por la Cuarta Internacional, escribió un importante artículo sobre las tácticas marxistas en las guerras. En este artículo, elogiado por Trotsky, menciona brevemente la Guerra del Chaco y la caracteriza como una guerra indirecta entre “un combate encubierto entre dos imperialismos extranjeros: Inglaterra y Estados Unidos”. ^[13] En semejante guerra de poder entre potencias imperialistas, los socialistas no podían apoyar ni a uno ni al otro bando.

 

Si bien los clásicos marxistas no mencionaron las guerras entre semicolonias, nos legaron valiosos principios que nos permiten elaborar tales tácticas para la actualidad. V. I. Lenin y L. Trotsky —líderes de la Revolución de Octubre de 1917 y fundadores de la Tercera y la Cuarta Internacional, respectivamente— enfatizaron repetidamente que para comprender la naturaleza de una guerra es necesario ver qué clase la libra y con qué objetivos. Lenin escribió:

 

“Hay guerras y guerras. Se debe comprender de qué condiciones históricas ha surgido una guerra concreta, qué clases la sostienen y con qué fines. Sin comprender esto, tedas nuestras disquisiciones acerca de la guerra se verán condenadas a ser una vacuidad completa, a ser discusiones puramente verbales y estériles”. ^[14]

 

“El carácter social de la guerra y su verdadera significación no son determinados (...) por el lugar en que se encuentran las tropas enemigas. Ese carácter depende de qué política continúa la guerra ("la guerra es la continuación de la política"), de qué clase la sostiene y con qué fines.” ^[15]

 

Asimismo, Trotsky afirmó en una declaración programática para un congreso internacional contra la guerra en 1932:

 

“Los bolcheviques leninistas rechazamos absolutamente y denunciamos la falaz distinción entre guerra “ofensiva” y “defensiva”. En una guerra entre estados capitalistas en diferenciación no es más que un subterfugio diplomático para engañar al pueblo (…). El proletariado revolucionario sólo distingue entre las guerras de opresión y las guerras de liberación. El carácter de una guerra no se define por las falsificaciones diplomáticas sino por la clase que conduce la guerra y los fines objetivos que persigue con ella. Las guerras de los estados imperialistas, más allá de sus pretextos y de su retórica política, son opresivas, reaccionarias y van contra el pueblo. Sólo se puede caracterizar como guerras de liberación a aquellas que libran el proletariado y las naciones oprimidas”. ^[16]

 

Dado que las guerras de opresión son reaccionarias en ambos bandos, los marxistas abogan en tales conflictos por la política del derrotismo revolucionario —“El enemigo principal está en casa”— en ambos bandos. Dichas guerras de opresión en ambos bandos son conflictos entre potencias imperialistas, guerras reaccionarias entre estados (semicolonias o estados obreros estalinistas) o guerras civiles reaccionarias entre facciones de la clase dominante.

 

En cambio, la clase obrera internacional debe apoyar a los pueblos oprimidos en las guerras de liberación; es decir, debe trabajar por la derrota del bando reaccionario por todos los medios necesarios y ayudar al bando progresista. Dichas guerras de liberación pueden ser guerras civiles revolucionarias de la clase obrera y las masas populares o de las nacionalidades oprimidas, guerras de países semicoloniales contra grandes potencias o guerras de estados obreros. Naturalmente, puede haber excepciones, por ejemplo. En una guerra mundial, cuando un país semicolonial actúa como representante de una gran potencia (por ejemplo, Serbia en la Primera Guerra Mundial). ^[17]

 

 

 

El enfoque marxista de las guerras entre semicolonias

 

 

 

Los conflictos entre estados capitalistas semicoloniales son cuestiones sumamente complejas. En principio, nos oponemos a la burguesía de todas las semicolonias por igual. Por lo tanto, en abstracto, adoptaríamos una postura derrotista revolucionaria en todos estos conflictos, es decir, defendiendo la derrota de ambos bandos.

 

Sin embargo, en la vida real, las cosas no existen en abstracto, sino en condiciones concretas, como parte de una totalidad concreta que es, para decirlo con Abram Deborin, el principal filósofo soviético de la década de 1920, “la unidad de lo universal y lo particular”. ^[18] Por lo tanto, si bien en algunos casos las guerras entre países semicoloniales pueden ser reaccionarias para ambos bandos, esto no es necesariamente así en todos estos conflictos y, en consecuencia, el derrotismo revolucionario en ambos bandos no siempre es la táctica correcta.

 

Por eso, un conflicto debe estudiarse en todos sus aspectos, con la Características generales y fundamentales, así como secundarias y particulares. Este enfoque debe seguir el método dialéctico de Lenin para estudiar una cosa o un proceso "partiendo del fenómeno para llegar a la esencia y de la esencia menos profunda a otra más profunda". ^[19]

 

Para comprender mejor este asunto, es necesario retomar la cuestión de qué clase libra una guerra específica. Al tratar la cuestión de los conflictos entre estados semicoloniales, nos ocupamos de guerras lideradas por clases capitalistas semicoloniales. Debido a su posición contradictoria dentro del orden mundial imperialista, esta clase es, como dijo Trotsky en la cita anterior, una "clase semigobernante y semioprimida".

 

Los países semicoloniales se enfrentan a la opresión y la superexplotación imperialistas. Por lo tanto, la burguesía semicolonial se enfrenta a la presión y el robo de los monopolios y potencias imperialistas. Al mismo tiempo, también explota y oprime a sus propias clases bajas. Los países semicoloniales están enredados en el orden mundial imperialista, la geografía global de la opresión y la explotación. Dentro de este orden global, la burguesía de Estas semicolonias no solo se enfrentan a las potencias imperialistas y a sus propias clases bajas, sino también a la clase capitalista de otras semicolonias que enfrentan condiciones similares.

 

Por lo tanto, al analizar el conflicto en el que se ve involucrado un país semicolonial, se debe tener en cuenta no solo su carácter de clase, sino también su lugar dentro de la cadena del orden imperialista mundial. ¿En qué medida desempeña un papel en la imposición del orden imperialista mundial, oprimiendo a otras nacionalidades? ¿En qué medida constituye un obstáculo para los intereses de esta o aquella gran potencia? Por estas razones, los conflictos entre estados semicoloniales pueden confundirse con los conflictos con esta o aquella potencia imperialista; y, asimismo, pueden entremezclarse con las luchas de liberación de las minorías nacionales, los movimientos democráticos, etc. ^[20]

 

Por lo tanto, existe una diferencia fundamental entre las guerras libradas por estados imperialistas y las de países semicoloniales. Los primeros dominan el orden imperialista global; dominan el mundo. Las guerras libradas por potencias imperialistas son siempre y bajo cualquier circunstancia reaccionarias. La situación es diferente con las guerras libradas por burguesías semicoloniales. Se trata de una clase capitalista fundamentalmente dependiente y subyugada al imperialismo, pero que también tiene, en cierta medida, intereses independientes o incluso contradictorios con los de las grandes potencias.

 

Los intereses independientes de las grandes potencias pueden, pero no deben, tener necesariamente un carácter progresista. El deseo de una facción de la clase dominante de dar un golpe de estado e imponer una dictadura militar puede contrastar con los deseos de las potencias imperialistas (por ejemplo, el golpe de Raoul Cédras contra el presidente electo Jean-Bertrand Aristide en Haití en 1991). El deseo de una burguesía semicolonial de expandir su esfera de influencia y subyugar a los pueblos vecinos puede ser resultado de sus propios intereses y no de actuar como sirvientes de tal o cual gran potencia (por ejemplo, la intervención militar de Irán en la guerra civil siria).

 

Para establecer una analogía, se podría decir que, hasta cierto punto, la posición de la burguesía semicolonial en el orden mundial imperialista es similar a la de la pequeña burguesía en una sociedad capitalista. No tiene intereses históricamente progresistas, pero dependiendo de las condiciones específicas —la presión de las potencias imperialistas, de los estados rivales o de las masas populares— puede desempeñar un papel reaccionario o un papel progresista limitado.

 

Al ser una clase semigobernante y semioprimida, sus guerras pueden tener un carácter reaccionario, pero también progresista. Un conflicto de este tipo con otros estados semicoloniales puede objetivamente favorecer o debilitar la lucha de liberación de los pueblos oprimidos. Puede perseguir objetivos reaccionarios de enriquecerse a costa de sus vecinos. Puede imponer el orden mundial imperialista, pero también puede confrontarlo objetivamente.

 

Cuando hablamos de apoyar una determinada lucha de liberación o de confrontar el orden imperialista, lo hacemos en un sentido histórico y objetivo, no porque creamos que dicha clase pueda actuar por otro interés que su afán capitalista de poder y lucro. Sin embargo, para los marxistas, la cuestión decisiva no es la motivación subjetiva de un partido determinado, sino su papel objetivo en el proceso histórico, en la política mundial y en la lucha entre las clases.

 

 

 

Derrotismo revolucionario y defensismo

 

 

 

En los conflictos entre semicolonias reaccionarias por ambos lados, los marxistas adoptan una postura derrotista revolucionaria en ambos bandos, es decir, se oponen a la guerra contra ambos estados ("El enemigo principal está en casa") y abogan por una política que busca transformar dicha guerra reaccionaria en una guerra civil de los trabajadores y los oprimidos contra su propia clase dominante ("Voltear las armas"). Los socialistas de los países involucrados se oponen firmemente a toda forma de "unidad nacional" con "su" clase dominante y rechazan cualquier chovinismo que busque erradicar el odio de un pueblo contra otro. Trabajan para organizar la oposición a la guerra en lugares de trabajo, barrios, escuelas, universidades y cuarteles, así como en el parlamento siempre que sea posible. Asimismo, se oponen a todo tipo de sanciones y medidas de guerra comercial contra rivales. Siempre que es posible, abogan por declaraciones y actividades transfronterizas contra la guerra de los trabajadores y las organizaciones populares de los respectivos países involucrados en el conflicto. Estas medidas pueden ser una señal contundente de la solidaridad internacional de la clase obrera.

 

Sin embargo, en los conflictos donde un país semicolonial emprende una guerra con un carácter objetivamente progresista, debilitando el orden imperialista, apoyando la lucha de liberación de otros pueblos, etc., los marxistas adoptan una postura defensista revolucionaria del lado de ese país, es decir, trabajan por su victoria militar y la derrota del bando reaccionario por todos los medios necesarios. Los socialistas del bando reaccionario trabajarán para debilitar y sabotear los esfuerzos bélicos de “su” clase dominante. Asimismo, trabajarán para socavar cualquier tipo de sanciones y guerras comerciales contra el bando progresista. Los socialistas organizarán actividades prácticas y propagandísticas contra la guerra, dependiendo de las condiciones concretas de la represión estatal. Una tarea importante, aunque difícil, será llevar a cabo agitación política entre las bases del ejército reaccionario para socavar el control de los generales, promover la deserción masiva y la confraternización con el “enemigo”, etc.

 

Los socialistas progresistas combinan la defensa militar con el rechazo al apoyo político al gobierno burgués. Si bien apoyarán los esfuerzos militares y prácticos de defensa, se opondrán a cualquier propaganda chovinista contra otros pueblos. El objetivo debe ser la organización independiente de la clase obrera y las masas populares, así como la preparación política para la sustitución del régimen burgués por un gobierno obrero y campesino pobre (o popular).

 

 

 

“Guerra popular” y revolución permanente

 

 

 

En los países que luchan objetivamente por una causa progresista, los socialistas pueden defender la consigna de una “guerra popular revolucionaria”, similar a la agitación llevada a cabo por Marx y Engels durante los años revolucionarios de 1848/49. En aquel entonces, identificaron a la Rusia zarista —que constituía la llamada “Santa Alianza” junto con las monarquías de Prusia y Austria-Hungría— como el principal enemigo de la lucha de liberación de la clase obrera y los pueblos oprimidos europeos. Por ello, abogaron por una "guerra popular revolucionaria" contra Rusia (así como contra Prusia y Austria-Hungría) durante la revolución de 1848/49 como una especie de política exterior equivalente a la estrategia de la revolución permanente en los asuntos internos.

 

En un artículo publicado durante estos años revolucionarios, Engels abogó por una "guerra europea, una guerra popular". Explicó que, debido a la incompetencia y la traición de los liberales, dicha guerra de liberación contra las autocracias debía combinarse con una guerra civil.

 

“El año pasado, los alemanes podrían haber emprendido la lucha contra la opresión rusa, podrían haber liberado a los polacos y, por lo tanto, librar la guerra en territorio ruso y a expensas de Rusia. Ahora, por el contrario, gracias a nuestros soberanos, la guerra se librará en nuestro suelo y a nuestras expensas; tal como están las cosas, la guerra de liberación europea es para Alemania al mismo tiempo una guerra civil en la que alemanes luchan contra alemanes. (…) En resumen, en la gran lucha por la libertad que se extiende por toda Europa, el Palatinado y Baden se unirán a la libertad contra la esclavitud, a la revolución contra la contrarrevolución, al pueblo contra los soberanos, a la Francia, Hungría y Alemania revolucionarias contra la Rusia absolutista, Austria, Prusia y Baviera.” ^[21]

 

Asimismo, Marx y Engels escribieron en la misma época:

 

“Si los prusianos se alían con los rusos, los alemanes se aliarían con los franceses y, unidos, librarían la guerra de Occidente contra Oriente, de la civilización contra la barbarie, de la república contra la autocracia. Queremos la unificación de Alemania. Sin embargo, solo como resultado de la desintegración de las grandes monarquías alemanas podrán cristalizar los elementos de esta unidad. Solo se unirán mediante la presión de la guerra y la revolución”. ^[22]

 

“Solo una guerra contra Rusia sería una guerra de la Alemania revolucionaria, una guerra mediante la cual podría purificarse de sus pecados pasados, armarse de valor, derrotar a sus propios autócratas, difundir la civilización mediante el sacrificio de sus propios hijos, como corresponde a un pueblo que se libera de las cadenas de una larga e indolente esclavitud, y liberarse dentro de sus fronteras llevando la liberación a quienes están fuera. Cuanto más se revelan con claridad los acontecimientos más recientes, más hechos confirman nuestra visión de las guerras nacionales con las que Alemania ha deshonrado su nueva era.” ^[23]

 

Si bien la revolución fue derrotada, Marx y Engels siguieron considerando a la Santa Alianza como el principal obstáculo para la lucha de liberación en Europa. Por ello, se pusieron del lado de los enemigos de la Rusia zarista en guerras posteriores e incluso instaron a estos países a librar la guerra contra Rusia con mayor energía (por ejemplo, a Inglaterra y Francia en la Guerra de Crimea de 1853-56 o a Turquía en 1877-78).

 

Estas tácticas, elaboradas por los padres fundadores del socialismo científico, pueden ser muy útiles hoy en día cuando los países semicoloniales se enfrentan a situaciones similares. Como señalamos en otro lugar, este fue el caso durante el proceso de la Revolución Árabe que comenzó en 2011 y que provocó varios conflictos militares.^[24]

 

Sin embargo, esto no significa que deban producirse acontecimientos revolucionarios para que los socialistas puedan abogar por una "guerra popular revolucionaria". La guerra y la revolución representan el grado máximo de contradicciones en una sociedad de clases. Por ello, a menudo están interrelacionadas. Por eso, Lenin habló ya durante la guerra ruso-japonesa de 1904-1905 sobre "el gran papel revolucionario de la guerra histórica". ^[25] No es casualidad que las guerras hayan desembocado repetidamente en revoluciones (por ejemplo, las Guerras del Opio en China y la Revolución Taiping en 1839-1864, la Primera Guerra Mundial en 1917-18 en Rusia y Europa Central; China después de la Segunda Guerra Mundial), así como viceversa: revoluciones que desembocaron en guerras (Francia en 1792, Europa Central en 1848-1849, Rusia en 1918, Vietnam y Corea a principios de la década de 1950).

 

El concepto de revolución permanente de Trotsky integra la interrelación entre guerra y revolución. Se basa en la idea de que no existe una muralla china entre las tareas internas y externas de la lucha de liberación, sino que son, más bien, una parte integral de la totalidad del programa revolucionario.

 

“El segundo aspecto de la teoría caracteriza ya a la revolución socialista como tal. A lo largo de un periodo de duración indefinida y de una lucha interna constante, van transformándose todas las relaciones sociales (...). A las explosiones de la guerra civil y de las guerras exteriores suceden los períodos de reformas "pacíficas" (...). En esto consiste el carácter permanente de la revolución socialista como tal.” ^[26]

 

Atacar, debilitar y derrotar al enemigo interno puede ayudar a derrotar al enemigo externo. Y atacar, debilitar y derrotar al enemigo externo puede ayudar a derrotar al enemigo interno. Esta es también, cabe mencionar de paso, la lógica fundamental de la famosa estrategia bolchevique de “convertir la guerra imperialista en guerra civil”, que también puede aplicarse a las guerras reaccionarias de los estados semicoloniales.

 

Por lo tanto, los marxistas pueden defender la consigna de una “guerra popular revolucionaria” en caso de una guerra de liberación librada por su país semicolonial. Como parte de dicha agitación, los socialistas llamarán a la movilización y organización independiente de las masas populares, podrán exigir al gobierno burgués que imponga métodos revolucionarios (por ejemplo, la expropiación de la propiedad del enemigo, el armamento del pueblo, etc.) para impulsar los esfuerzos bélicos, etc. Mediante estas tácticas, pueden ayudar a las masas a elevar su conciencia política y prepararlas para un levantamiento que tome el poder en sus propias manos.

 

 

 

Tácticas de guerra hoy

 

 

 

Finalmente, concretaremos nuestro enfoque sobre diversos conflictos entre países semicoloniales. Como veremos, en varios casos, estos han estado interrelacionados con guerras de liberación nacional o democrática. Las tres guerras entre India y Pakistán fueron guerras reaccionarias, pues ambas clases dominantes intentaron expandir sus territorios estatales. Sin embargo, si bien los marxistas defendieron en estos conflictos una postura derrotista por ambas partes, defendieron el derecho a la autodeterminación nacional del pueblo cachemir y apoyaron la guerra de liberación del pueblo bangladesí en 1971 contra el ejército pakistaní.

 

La guerra entre Irán e Irak, que duró de 1980 a 1988, también tuvo un carácter combinado en su primera fase. Cuando el régimen Baaz de Saddam Hussein atacó Irán en septiembre de 1980, su objetivo no era solo expandir su control sobre el territorio y las reservas de petróleo, sino también liquidar el proceso revolucionario que se había iniciado en Irán en febrero de 1979. Más tarde, cuando el régimen de Jomeini consolidó su poder y aplastó a la vanguardia obrera y juvenil en el verano de 1981, el carácter de la guerra cambió. Es cierto que ambos estados eran semicolonias capitalistas. Sin embargo, debido al proceso revolucionario en Irán, en la primera fase hasta el verano de 1981, la guerra fue reaccionaria solo del lado de Irak, pero una guerra defensiva legítima del lado de Irán. Sin embargo, esto dejó de ser así una vez finalizado el proceso revolucionario en Irán. A partir de ese momento, la guerra adquirió un carácter reaccionario en ambos bandos. Por lo tanto, los revolucionarios defendieron a Irán en el primer período, pero cambiaron su táctica hacia el derrotismo en ambos bandos para el verano de 1981.

 

La invasión de Arabia Saudita y los Emiratos Árabes Unidos en Yemen, que comenzó en 2015, ha sido formalmente un conflicto entre países semicoloniales (aunque los primeros son mucho más ricos que los segundos). Sin embargo, este conflicto ha sido básicamente una guerra de las monarquías absolutistas del Golfo contra el proceso revolucionario en Yemen, iniciado en 2011 y que desembocó en un levantamiento popular liderado por los hutíes, que derrocó al gobierno del presidente Abdrabbuh Mansur Hadi en septiembre de 2014. Ante el temor de la expansión del proceso revolucionario, los gobernantes de Arabia Saudita y los Emiratos Árabes Unidos decidieron invadir el país. En esta guerra, la CCRI defendió la defensa militar de Yemen, liderada por los hutíes, contra los invasores.

 

Asimismo, apoyamos a Catar cuando Arabia Saudita y los Emiratos Árabes Unidos impusieron un bloqueo entre 2017 y 2021 y amenazaron con declarar la guerra. Si bien el carácter de clase de todos los Estados involucrados es similar y no hubo un proceso revolucionario en Qatar, la agresión entre Arabia Saudita y los Emiratos Árabes Unidos tuvo un carácter reaccionario, ya que estuvo motivada por las relaciones de Qatar con diversos movimientos de resistencia contra dictaduras que desempeñaron un papel importante en la Revolución Árabe (por ejemplo, en Egipto, Siria y Libia) o que lucharon contra la ocupación imperialista (el Hamás palestino y los talibanes en Afganistán).

 

En los últimos años, se han dado varios casos en los que Estados semicoloniales intervinieron en una guerra civil en curso en otro país para apoyar a uno u otro bando. El carácter de dicha intervención depende en gran medida del carácter de la propia guerra civil. Cuando la guerra civil es progresista por un lado, pero reaccionaria por el otro, la CCRI se pone del lado de la primera, incluyendo a las tropas del Estado semicolonial que interviene a su lado (por ejemplo, las tropas turcas que apoyaron a los rebeldes sirios contra Asad y al gobierno libio contra el general Haftar). Por otro lado, si la guerra civil es reaccionaria en ambos bandos, también lo es el papel de las fuerzas de otros estados que apoyan a uno u otro bando (por ejemplo, la actual guerra civil en Sudán, donde Egipto e Irán apoyan al ejército del general al-Burhan, y los Emiratos Árabes Unidos apoyan a las Fuerzas de Defensa de Sudán (FDR), lideradas por Mohamed Hamdan Dagalo). Otros ejemplos de guerras reaccionarias en ambos bandos son el conflicto fronterizo entre Tailandia y Camboya en 2025, el breve conflicto militar entre Irán y Pakistán en 2024, o las inminentes guerras en África Oriental que involucran a Etiopía, Eritrea, Egipto, Sudán, Sudán del Sur y Somalia.

 

La actual guerra civil en Somalia, liderada por Al-Shabaab contra los ocupantes extranjeros (liderados por tropas etíopes) y sus aliados locales, es un ejemplo de guerra de liberación nacional. Asimismo, la resistencia de los talibanes afganos ante la agresión de Pakistán en octubre de 2025 fue una legítima defensa, ya que el ataque de Islamabad fue solo una extensión de sus guerras reaccionarias contra las minorías nacionales en Pakistán, impulsadas por el apoyo de Kabul a los talibanes pakistaníes con base en la región pastún.

 

 

 

Resumen

 

 

 

Resumamos finalmente las principales tesis de nuestro estudio.

 

1. Las guerras se están convirtiendo en un fenómeno de creciente importancia en el período histórico actual. Esto no solo se aplica a las tensiones entre las grandes potencias y los ataques imperialistas a países semicoloniales, sino también a las guerras entre países semicoloniales del Sur Global.

 

2. Un país semicolonial es un estado capitalista cuya economía y aparato estatal ocupan un lugar en el orden mundial donde, ante todo, están dominados por otros estados y naciones. Como resultado, generan ganancias extraordinarias y otorgan otras ventajas económicas, políticas y/o militares a los monopolios y estados imperialistas mediante su relación basada en la superexplotación y la opresión. Mientras que Estados Unidos, China, Rusia, la mayoría de los países de Europa Occidental, Japón, Corea del Sur, Canadá y Australia son estados imperialistas, la gran mayoría de los países de Asia, África y América Latina son semicolonias.

 

3. Dada la posición subordinada de los países semicoloniales en el orden mundial imperialista, la clase dominante en dichos estados tiene una naturaleza peculiar. La burguesía nacional gobierna estos estados solo hasta cierto punto, ya que estos países están dominados por el capital monopolista imperialista y sus grandes potencias. Como dijo Trotsky, la burguesía de los países semicoloniales es “una clase semigobernante y semioprimida”.

 

4. Para comprender la naturaleza de un conflicto militar, es necesario analizar qué clase libra la guerra y cuáles son sus objetivos. En lo que respecta a los conflictos que involucran a países semicoloniales, es necesario analizar su lugar dentro del orden imperialista mundial. ¿Hasta qué punto este Estado desempeña un papel en la imposición del orden imperialista mundial, oprimiendo a otras nacionalidades? ¿Hasta qué punto constituye un obstáculo para los intereses de una u otra gran potencia? Por estas razones, los conflictos entre Estados semicoloniales pueden confundirse con los conflictos con una u otra potencia imperialista y, al mismo tiempo, pueden entremezclarse con las luchas de liberación de minorías nacionales, movimientos democráticos, etc.

 

5. Si bien los conflictos entre potencias imperialistas siempre son reaccionarios por ambas partes, este no es necesariamente el caso en los conflictos entre países semicoloniales. La razón radica en la posición contradictoria de la burguesía semicolonial, sometida a una enorme presión tanto desde arriba (los monopolios y potencias imperialistas) como desde abajo (las masas populares).

 

6. Por lo tanto, la clase dominante de los países semicoloniales puede librar guerras tanto reaccionarias como progresistas. Esto último ocurre cuando se entra en conflicto con una potencia imperialista. Sin embargo, dado que los conflictos entre países semicoloniales suelen estar entrelazados con los intereses de las potencias imperialistas o con las luchas democráticas y de liberación nacional, también es posible que un país semicolonial libre una guerra progresista contra otra semicolonia. Naturalmente, el carácter específico de cada conflicto requiere un análisis concreto de todos los factores primarios y secundarios.

 

7. En los conflictos entre semicolonias reaccionarias por ambos lados, la CCRI adopta una postura derrotista revolucionaria en ambos bandos; es decir, nos oponemos a la guerra de ambos estados ("El enemigo principal está en casa") y abogamos por una política que busca transformar esta guerra reaccionaria en una guerra civil de los trabajadores y los oprimidos contra su propia clase dominante ("Voltear las armas").

 

8. Sin embargo, en los conflictos en que un país semicolonial libra una guerra que tiene un carácter objetivo progresista al debilitar el orden imperialista, ayudar a la lucha de liberación de otros pueblos, etc., los marxistas adoptan una posición defensista revolucionaria del lado de ese país, es decir, trabajan por su victoria militar y la derrota del campo reaccionario por todos los medios necesarios.

 

9. Ejemplos de conflictos entre semicolonias que son reaccionarios por ambas partes son las guerras entre India y Pakistán, el conflicto fronterizo entre Tailandia y Camboya en 2025, el breve conflicto militar entre Irán y Pakistán en 2024, o las inminentes guerras en África Oriental. Ejemplos de conflictos entre semicolonias en los que un bando libra una lucha objetivamente progresista son la resistencia de Yemen contra la invasión de Arabia Saudí y los Emiratos Árabes Unidos desde 2015 o la defensa de Afganistán contra la agresión de Pakistán.

 

 

 

 

 

 

Есей з 5 таблицями Міхаеля Прьобстінга, Революційна Комуністична Міжнародна Тенденція (RCIT / РКМТ), 24 жовтня 2025

 

 

 

Вступ

 

Що таке напівколонія?

 

Чому війни між напівколоніями стають все частішими?

 

Про марксистські засади у війнах

 

Марксистський підхід до воєн між напівколоніями

 

Революційне поразництво і оборонство

 

«Народна війна» і перманентна революція

 

Військова тактика сьогодні

 

Підсумок

 

Примітки

 

 

 

 

 

* * * * *

 

 

Вступ

 

 

 

Ми живемо в історичний період, який характеризується мілітаризмом і війнами. Такі конфлікти включають імперіалістичні війни проти пригноблених країн, а також конфлікти між великими державами. Однак протягом останнього десятиліття стає все більш важливою рисою світової ситуації інший тип конфліктів – військові напруження і війни між капіталістичними напівколоніями. Уряди погрожують один одному війнами, вводять санкції, бомблять своїх сусідів або прямо починають вторгнення.

 

Як приклади назвемо конфлікти між Індією та Пакистаном у 2020 та 2025 роках і між Пакистаном та Афганістаном у 2025 році; прикордонний конфлікт між Таїландом і Камбоджею в 2025 році; вторгнення Саудівської Аравії та Об'єднаних Арабських Еміратів (ОАЕ) в Ємен, яке розпочалося в 2015 році, їхня блокада і погроза війни проти Катару в 2017-2021 роках, а також їх напруженість з Іраном; взаємні бомбардування між Іраном і Пакистаном в 2024 році; громадянські війни в Лівії та Судані, в які втручаються інші напівколоніальні держави; або загроза воєн у Східній Африці за участю Ефіопії, Еритреї, Єгипту, Судану, Південного Судану та Сомалі.

 

Звичайно, конфлікти такого типу існують вже з 1950-х і 1960-х років, коли майже всі колонії стали формально незалежними. Візьмемо, наприклад, три війни між Індією і Пакистаном або ірано-іракську війну 1980-1988 років. Проте очевидно, що кількість таких конфліктів значно зросла за останнє десятиліття. Тому важливо сформувати правильне розуміння природи воєн між напівколоніальними країнами, тим більше, що це питання не часто обговорюється серед марксистів.

 

Перед детальним розглядом основних причин зростання кількості конфліктів між країнами Глобального Півдня та їхніх наслідків для програми революціонерів, ми коротко пояснимо термін «напівколонія».

 

 

 

Що таке напівколонія?

 

 

 

Світовий порядок характеризується імперіалістичною системою, в якій великі держави і монополії домінують у світовій політиці та економіці і експлуатують решту світу. Тому марксисти поділяють світ на імперіалістичні та напівколоніальні країни. Визнання таких класових суперечностей між імперіалістичними державами та напівколоніальними країнами є надзвичайно важливим; насправді, це не менш важливо для розуміння розвитку світового капіталізму, ніж визнання суперечностей між класами всередині суспільства. Ленін неодноразово наголошував на центральній ролі поділу світу на країни-гнобителі і країни-пригноблені: «Імперіалізм є прогресуюче гноблення націй світу жменькою великих держав (...) Тому в програмі с.-д. центральним місцем повинен бути саме той поділ націй на гноблячі і пригноблені, який становить суть імперіалізму і який брехливо обходять соціал-шовіністи і Каутський. Цей поділ не істотний з точки зору буржуазного пацифізму або міщанської утопії мирної конкуренції незалежних націй при капіталізмі, але він якраз істотний з точки зору революційної боротьби проти імперіалізму». [1]

 

Серед найважливіших імперіалістичних держав є великі держави США, Китай, Росія, кілька західноєвропейських держав і Японія. Напівколонії — це капіталістичні країни, які формально є незалежними, але, зрештою, перебувають під пануванням великих держав і монополій. І, ми зауважуємо мимохідь, що також існує невелика кількість колоній, окупованих імперіалістичними державами.

 

Звичайно, слід розрізняти ці дві категорії, оскільки існують різні типи імперіалістичних та напівколоніальних країн. Є економічно сильні, але військово набагато слабші великі держави (наприклад, Німеччина або Японія) і навпаки (наприклад, Росія). Так само, треба розрізняти різні типи напівколоній. Очевидно, що сьогодні існують величезні відмінності між Перу та Аргентиною або Бразилією, Конго та Єгиптом, Пакистаном та Туреччиною, Непалом та Таїландом, Казахстаном та Польщею. Деякі країни більш індустріалізовані, ніж інші, деякі досягли певної політичної свободи, а інші — ні. Отже, ми можемо розрізняти розвинені або індустріалізовані напівколонії, такі як Аргентина, Бразилія, Єгипет, Туреччина, Греція, Україна, Іран, Польща або Таїланд, з одного боку, і бідніші або напівіндустріалізовані напівколонії, такі як Болівія, Перу, країни Африки на південь від Сахари (крім Південної Африки), Пакистан, Афганістан, Індонезія тощо, з іншого боку.

 

Проте важливо пам'ятати, що ці різні типи напівколоній мають набагато більше спільного, ніж відмінного, як вже зазначав Троцький: «Колоніальні та напівколоніальні – а отже, відсталі – країни, які охоплюють переважну більшість людства, надзвичайно відрізняються одна від одної за ступенем відсталості, представляючи історичну драбину, що простягається від кочового способу життя і навіть канібалізму до найсучаснішої індустріальної культури. Поєднання крайнощів в тій чи іншій мірі характерне для всіх відсталих країн. Однак ієрархія відсталості, якщо можна вжити такого виразу, визначається конкретною вагою елементів варварства і культури в житті кожної колоніальної країни. Екваторіальна Африка значно відстає від Алжиру, Парагвай — від Мексики, Абіссінія — від Індії чи Китаю. З огляду на їхню спільну економічну залежність від імперіалістичних метрополій, їхня політична залежність у деяких випадках має характер відкритого колоніального рабства (Індія, Екваторіальна Африка), а в інших — прихована за фікцією державної незалежності (Китай, Латинська Америка)» [2].

 

Тож у чому полягає суть напівколоніальних країн? У наших працях про імперіалізм, які містять кілька прикладів напівколоній [3], РКМТ сформулювала таке визначення: напівколоніальна країна — це капіталістична держава, економіка та державний апарат якої займають таке місце у світовому порядку, що вони насамперед перебувають під пануванням інших держав і націй. В результаті вони створюють надприбутки та надають інші економічні, політичні та/або військові переваги імперіалістичним монополіям і державам завдяки своїм відносинам, заснованим на надмірній експлуатації та пригніченні. [4]

 

Важливим наслідком цього аналізу є особливий характер панівного класу в таких напівколоніальних країнах. Місцева буржуазія править цими державами лише певною мірою, оскільки в цілому такі країни перебувають під пануванням імперіалістичного монопольного капіталу та великих держав. Як сказав Троцький, буржуазія напівколоніальних країн є «напівпанівним, напівпригнобленим класом»: «Внутрішній режим у колоніальних і напівколоніальних країнах має переважно буржуазний характер. Але тиск іноземного імперіалізму настільки змінює і спотворює економічну і політичну структуру цих країн, що національна буржуазія (навіть у політично незалежних країнах Південної Америки) лише частково досягає рівня керівного класу. Тиск імперіалізму на відсталі країни, щоправда, не змінює їхнього основного соціального характеру, оскільки гнобитель і гноблений являють собою лише різні рівні розвитку в одному і тому ж буржуазному суспільстві. Проте різниця між Англією та Індією, Японією та Китаєм, Сполученими Штатами та Мексикою настільки велика, що ми чітко розрізняємо гнобительські та гноблені буржуазні країни і вважаємо своїм обов'язком підтримувати останніх проти перших. Буржуазія колоніальних і напівколоніальних країн є напівпанівним, напівпригнобленим класом». [5]

 

 

 

Чому війни між напівколоніями стають все частішими?

 

 

 

Чому ми спостерігаємо зростання кількості військових конфліктів між капіталістичними напівколоніями? Звичайно, є цілий ряд причин, але найважливіші з них є наслідком особливостей капіталістичного занепаду в нинішній історичний період.

 

Зниження динаміки зростання капіталістичної світової економіки, що почалося на початку 1970-х років, істотно прискорилося після Фінансової кризи 2008 року. Спад у 2008/2009 і 2019/2020 роках був найгіршим з часів депресії 1920-1933 років. Навіть у періоди підйому економічного циклу зростання є значно нижчим, ніж раніше. Як результат, виробництво в США за останні роки більш-менш стагнувало і все ще залишається нижчим за рівень 2019 року (і значно нижчим за рівень 2007 року). [6]

 

Найгірші наслідки такої економічної кризи відчуваються в напівколоніальних країнах, оскільки вони є економічно найслабшою ланкою в капіталістичному ланцюзі. З 2010 року їхній державний борг зріс більш ніж на 240% — удвічі швидше, ніж у західних імперіалістичних країнах. Як наслідок, напівколоніальні країни змушені сплачувати вищі відсотки імперіалістичним фінансовим установам. У 2024 році країни, що розвиваються, сплатили рекордні 921 млрд доларів США відсотків. Африка витрачає більше на відсотки, ніж на охорону здоров'я чи освіту. Кількість країн, що розвиваються, які витрачають більше 5% доходів від експорту на обслуговування зовнішнього державного боргу, зросла з 35 (2010) до 64 (2023). [7]

 

Так само, коли весь світ відчуває руйнівні наслідки капіталістичних кліматичних змін, бідніші країни страждають особливо сильно, оскільки глобальне потепління провокує дефіцит води, розширення пустель, нестерпні спекотні хвилі, повені, знищення флори і фауни тощо. Як наслідок, сотні тисяч людей гинуть, а мільйони змушені покидати свої домівки.

 

Логічно, що в таких умовах посилюється боротьба між класами, а також всередині панівного класу напівколоніальних країн. Внаслідок такої політичної нестабільності панівний клас намагається відвернути громадське обурення, розпалюючи ненависть до національних меншин та/або іноземних ворогів.

 

Такі напруження в нинішній період, коли світовий порядок зазнав кардинальних змін, з більшою ймовірністю можуть призвести до воєн. У період з 1945 по 1991 рік світовий порядок формувався під впливом Холодної війни між імперіалістичними державами та сталіністськими країнами. Хоча ці два табори перебували у конфлікті один з одним, вони були зацікавлені в уникненні ескалації і тримали своїх союзників під контролем.

 

Після розпаду СРСР США стали абсолютною гегемонією. Однак капіталістичний занепад, перенесення промислового виробництва до Китаю та країн Глобального Півдня, а також принизливі поразки США в Іраку та Афганістані призвели до занепаду американського імперіалізму та підйому Китаю (і Росії) як нових великих держав. Цей розвиток подій, серед іншого, відобразився у втраті Америкою провідної ролі у світовому промисловому виробництві та її заміні Китаєм. ООН прогнозує, що до 2030 року 45% світового виробництва буде зосереджено в Китаї і лише 11% — у США (див. таблицю 1).

 

 

 

Таблиця 1: Частка світового обсягу виробництва, Китай і США, 2000-2030 [8]

 

	2000	2023	2030 (прогноз)
Китай	6,00%	31,80%	45,00%
США	25,00%	15,00%	11,00%

 

 

 

Як наслідок, ми спостерігаємо значне посилення міжімперіалістичної конкуренції з початку нинішнього історичного періоду в 2008 році, а ще більше з моменту приходу до влади Трампа.

 

Це має драматичні наслідки для політичних відносин між напівколоніальними країнами. Коли світовий порядок формувався під впливом холодної війни, США і СРСР були зацікавлені (і мали засоби) у тому, щоб тримати місцеві конфлікти під контролем. А коли США домінували у світі, вони могли робити це ще ефективніше. Однак із піднесенням Китаю та Росії, прискоренням їхньої конкуренції із західними державами та посиленням нестабільності самого західного альянсу (який Трамп руйнує своєю політикою «Америка понад усе») більше не існує панівного поліцейського, який міг би забезпечувати імперіалістичний «правопорядок». Як наслідок, напруженість між напівколоніальними країнами посилюється.

 

Як ми вже зазначали у своїх працях про імперіалізм, вищезгадане переміщення промислового виробництва до Китаю та країн Глобального Півдня є одним із найважливіших подій в новітній історії. За останні півстоліття частка старих західних імперіалістичних держав у світовому виробництві промислової продукції зменшилася з 85% (1975) до 49% (2018), тоді як частка Китаю зросла з 2% (1990) до 29% (2018), а частка напівколоніальних країн — з 11% (1970) до 22% (2018) (див. таблицю 2). Насправді частка незахідних країн у капіталістичній вартості є ще більшою, враховуючи, що цінові викривлення та нерівноправна торгівля спотворюють ці цифри на користь західних держав.

 

 

 

Таблиця 2: Світовий обсяг виробництва за країнами за рівнем доходу, 1970-2018 [9]

 

	1970	1975	1990	2000	2003	2018
Розвинені країни		85,00%			75,00%	49,00%
Китай			2,00%	6,00%		29,00%
Глобальний Південь без Китаю	11,00%					22,00%
Глобальний Південь включно з Китаєм		15,00%			25,00%	51,00%

 

 

 

Ця кардинальна зміна стає ще більш очевидною, якщо поглянути на зміни у світовій зайнятості у виробничій сфері. До початку 1970-х років більшість промислової робочої сили була зосереджена в старих західних імперіалістичних країнах. Сьогодні лише 18% робочої сили у світовій виробничій сфері працює в цих країнах, тоді як 40% — у Китаї і 42% — у напівколоніальних країнах Глобального Півдня (див. таблиці 3 і 4).

 

 

 

Таблиця 3: Світова промислова робоча сила за країнами за рівнем доходу, 1950-2010 [10]

 

	1950	1980	2010
Більш розвинені країни	66,00%	47,00%	21,00%
Менш розвинені країни	34,00%	53,00%	79,00%

 

 

 

Таблиця 4: Зайнятість у світовій промисловості (офіційно і неофіційно) за країнами за рівнем доходу, 2017 [11]

 

	У млн	Частка
Світ	421	100%
Розвинені країни	75	18,00%
Глобальний Південь включно з Китаєм	345	82,00%
Китай	168,6	40,00%
Глобальний Південь без Китаю	177,4	42,00%

 

 

 

Якщо скласти рейтинг країн світу за рівнем зайнятості у виробничій сфері, можна також побачити географічну концентрацію промислового пролетаріату. Серед 20 країн з найвищим рівнем зайнятості у виробничій сфері (офіційна та неофіційна зайнятість разом) 70,2% працівників проживають у Східній та Південній Азії, серед яких найбільшу частку займають Китай, Індія та Індонезія (див. таблицю 5).

 

 

 

Таблиця 5: Зайнятість у світовій промисловості (офіційно і неофіційно) за країнами, 20 найбільших, 2017 [12]

 

Місце	Країна	У млн	Частка
	Світ	421	100,00%
1	Китай	168,8	40,00%
2	Індія	63	15,00%
3	Індонезія	17,7	4,20%
4	США	13,3	3,20%
5	Японія	11,8	2,80%
6	Бразилія	11,1	2,60%
7	Росія	10,1	2,40%
8	В'єтнам	9,2	2,20%
9	Бангладеш	9	2,10%
10	Мексика	7,6	1,80%
11	Німеччина	7,2	1,70%
12	Туреччина	6,2	1,50%
13	Таїланд	6	1,40%
14	Італія	4,2	1,00%
15	Південна Корея	3,9	0,90%
16	Тайвань	3,8	0,90%
17	Франція	3,8	0,90%
18	Великобританія	3	0,70%
19	Польща	2,9	0,70%
20	Малайзія	2,8	0,70%

 

 

 

Ці фундаментальні соціально-економічні зміни мають величезні наслідки для напівколоніальних країн. Вони забезпечують економічну основу для більшого політичного простору для маневрування панівного класу цих держав. Звичайно, з огляду на напівколоніальний характер таких країн, їхня буржуазія залежить від імперіалістичних держав і підпорядковується їм. Однак, хоча вона не може діяти незалежно від імперіалістичних держав у довгостроковій перспективі, це не обов'язково означає, що вона взагалі не має незалежних інтересів або що вона не має обмеженого незалежного простору для маневру.

 

У поєднанні з розколом імперіалістичного світового порядку через прискорення суперництва великих держав, ця зміна дозволяє панівному класу напівколоніальних країн за певних обставин використовувати конфлікти між імперіалістичними державами і створювати простір для розширення свого впливу. Аналогічно, такі держави можуть вести війни, не запитуючи дозволу в тієї чи іншої великої держави.

 

 

 

Про марксистські засади у війнах

 

 

 

Марксистські класики не розробляли жодної конкретної тактики для воєн між напівколоніальними країнами. Це не дивно, оскільки в епоху імперіалізму до середини XX століття між капіталістичними напівколоніями майже не було воєн з тієї простої причини, що більшість країн Глобального Півдня (за винятком Латинської Америки) були колоніями великих держав.

 

Єдиним відомим нам винятком є так звана Чакська війна, що тривала з 1932 по 1935 рік. Вона велася між Болівією і Парагваєм за контроль над багатим на нафту північним регіоном Гран-Чако. Рудольф Клемент, один із секретарів Троцького, який був членом Міжнародного секретаріату Руху за Четвертий Інтернаціонал, написав важливу статтю про питання марксистської тактики у війнах. У цій статті, яку високо оцінив Троцький, він коротко згадує Чакську війну і характеризує її як проксі-війну, «прихованим боєм двох іноземних імперіалізмів — Англії та Америки». [13] У такій проксі-війні імперіалістичних держав соціалісти не могли підтримувати ані один, ані інший табір.

 

Хоча класики марксизму нічого не говорили про війни між напівколоніями, вони залишили нам цінні засади, які дозволяють нам розробити таку тактику для сьогодення. Володимир Ленін і Левко Троцький – лідери Жовтневої революції 1917 року та засновники Третього та Четвертого Інтернаціоналів відповідно – неодноразово наголошували, що для розуміння характеру війни необхідно бачити, який клас її веде і з якою метою. Так писав Ленін: «Бувають війни і війни. Треба розібратись, з яких історичних умов дана війна постала, які класи її ведуть, в ім'я чого. Не розібравши цього, ми всі свої міркування про війну засудимо на цілковиту пустоту, на спори чисто словесні і марні» [14]. «Соціальний характер війни, її справжнє значення визначається не тим, де стоять ворожі війська (як думають есери і меншовики, опускаючись до вульгарності темного мужика). Цей характер визначається тим, яку політику війна продовжує (“війна є продовження політики”), який клас з якою метою війну веде». [15]

 

Так само Троцький заявив у програмній декларації для міжнародного антивоєнного конгресу в 1932 році: «Ми, більшовики-леніністи, категорично відкидаємо і засуджуємо оманливе розрізнення між “оборонною” і “наступальною” війною. У війні між капіталістичними державами таке розрізнення є лише дипломатичною прикриттям для обману народу. (…) Революційний пролетаріат розрізняє лише війни гноблення і війни визволення. Характер війни визначається не дипломатичними фальсифікаціями, а класом, який веде війну, і об'єктивними цілями, яких він досягає в цій війні. Війни імперіалістичних держав, окрім приводів і політичної риторики, мають гноблячий характер, є реакційними і ворожими до народу. Тільки війни пролетаріату і пригноблених народів можна охарактеризувати як війни за визволення» [16].

 

Оскільки війни пригноблення є реакційними з обох боків, марксисти виступають у таких конфліктах за політику революційного поразництва («головний ворог у себе вдома») в обох таборах. Такі війни пригноблення з обох боків є конфліктами між імперіалістичними державами, реакційними війнами між державами (напівколоніями або сталіністськими робітничими державами) або реакційними громадянськими війнами між фракціями панівного класу.

 

На відміну від цього, міжнародний робітничий клас повинен підтримувати пригноблені народи у визвольних війнах, тобто він повинен докладати всіх необхідних зусиль для розгрому реакційного табору і допомагати прогресивному табору. Такими визвольними війнами можуть бути революційні громадянські війни робітничого класу і народних мас або пригноблених національностей, війни напівколоніальних країн проти великих держав або війни робітничих держав. Звичайно, можуть бути винятки, наприклад, у світовій війні, коли напівколоніальна країна є проксі великої держави (наприклад, Сербія у Першій світовій війні [17]).

 

 

 

Марксистський підхід до воєн між напівколоніями

 

 

 

Конфлікти між капіталістичними напівколоніальними державами є дуже складними питаннями. В принципі, ми однаково виступаємо проти буржуазії всіх напівколоній. Отже, в абстрактному сенсі, ми займаємо революційну поразницьку позицію у всіх таких конфліктах, тобто виступаємо за поразку обох сторін.

 

Однак у реальному житті речі не існують в абстрактному вигляді, а в конкретних умовах, як частина конкретної сукупності, яка, за словами Аврама Деборина, провідного радянського філософа 1920-х років, є «єдністю загального і окремого». [18] Отже, хоча в деяких випадках війни між напівколоніальними країнами можуть бути реакційними для обох сторін, це не обов'язково так у всіх таких конфліктах, і, отже, революційне поразництво з обох сторін не завжди є правильною тактикою.

 

Ось чому конфлікт необхідно вивчати у всіх його аспектах, з урахуванням як загальних, фундаментальних, так і другорядних, особливих характеристик. Такий підхід повинен слідувати діалектичному методу Леніна, який полягає у вивченні речі або процесу «від явищ до сутності і від менш глибокої до більш глибокої сутності» [19].

 

Щоб краще зрозуміти це питання, необхідно повернутися до питання про те, який клас веде конкретну війну. Оскільки ми обговорюємо питання конфліктів між напівколоніальними державами, ми маємо справу з війнами, які ведуть напівколоніальні капіталістичні класи. Через своє суперечливе місце в імперіалістичному світовому порядку цей клас є, як сказав Троцький у наведеному вище цитаті, «напівпанівним, напівпригнобленим класом».

 

Напівколоніальні країни стикаються з імперіалістичним гнобленням і надмірною експлуатацією. Отже, напівколоніальна буржуазія зазнає тиску і грабежу з боку імперіалістичних монополій і держав. Водночас вона також експлуатує і гнобить власні нижчі класи. Напівколоніальні країни вплутані в імперіалістичний світовий порядок, глобальну географію гноблення та експлуатації. У рамках цього глобального порядку буржуазія таких напівколоній стикається не тільки з імперіалістичними державами та власними нижчими класами, а й з капіталістичним класом інших напівколоній, які перебувають у схожих умовах.

 

Отже, аналізуючи конфлікт, в якому бере участь та чи інша напівколоніальна країна, необхідно враховувати не тільки її класовий характер, а й її місце в ланцюжку імперіалістичного світового порядку. Якою мірою вона відіграє роль у зміцненні імперіалістичного світового порядку, пригнічуючи інші національності; якою мірою вона є перешкодою для інтересів тієї чи іншої великої держави. З цих причин конфлікти між напівколоніальними державами можуть поєднуватися як з конфліктами з тією чи іншою імперіалістичною державою, так і з визвольною боротьбою національних меншин, демократичними рухами тощо. [20]

 

Отже, існує фундаментальна різниця між війнами, що ведуться імперіалістичними державами, та війнами, що ведуться напівколоніальними країнами. Перші є господарями імперіалістичного світового порядку; вони домінують у світі. Війни, що ведуться імперіалістичними державами, завжди і за будь-яких умов є реакційними. Інакше справа стоїть з війнами, що ведуться напівколоніальними буржуазіями. Це капіталістичний клас, який є фундаментально залежним від імперіалізму і підкореним йому, але який також має, до певної міри, інтереси, що є незалежними від великих держав або навіть суперечать їм.

 

Інтереси, незалежні від великих держав, можуть, але не обов'язково мають прогресивний характер. Бажання фракції панівного класу здійснити державний переворот і встановити військову диктатуру може суперечити бажанням імперіалістичних держав (наприклад, переворот Рауля Седри проти обраного президента Жана-Бертрана Арістіда на Гаїті в 1991 році). Бажання напівколоніальної буржуазії розширити свою сферу впливу і підкорити сусідні народи може бути результатом її власних інтересів, а не того, що вона діє як слуга тієї чи іншої великої держави (наприклад, військове втручання Ірану в громадянську війну в Сирії).

 

Для аналогії можна сказати, що в певній мірі становище напівколоніальної буржуазії в імперіалістичному світовому порядку подібне до становища дрібної буржуазії в капіталістичному суспільстві. Вона не має історично прогресивних інтересів, але залежно від конкретних умов – тиску імперіалістичних держав, держав-суперників та/або народних мас – може відігравати реакційну або обмежено прогресивну роль.

 

Оскільки це напівпанівний і напівпригноблений клас, його війни можуть мати реакційний, але й прогресивний характер. Такий конфлікт з іншими напівколоніальними державами може об'єктивно сприяти або послаблювати визвольну боротьбу пригноблених народів. Він може переслідувати реакційні цілі збагачення за рахунок своїх сусідів. Він може зміцнювати імперіалістичний світовий порядок, але може й об'єктивно протистояти йому.

 

Коли ми говоримо про підтримку певної визвольної боротьби або протистояння імперіалістичному порядку, ми маємо на увазі це в історичному, об'єктивному сенсі, а не тому що віримо, ніби цей клас може діяти з будь-яких інших мотивів, окрім капіталістичної жаги влади та зиску. Однак для марксистів вирішальним питанням є не суб'єктивна мотивація певної партії, а її об'єктивна роль в історичному процесі, у світовій політиці та боротьбі між класами.

 

 

 

Революційне поразництво і оборонство

 

 

 

У конфліктах між напівколоніями, які є реакційними з обох боків, марксисти займають революційну поразницьку позицію щодо обох сторін, тобто вони виступають проти війни обох держав («головний ворог — у себе вдома») і відстоюють політику, спрямовану на перетворення такої реакційної війни на громадянську війну робітників і пригноблених проти власного панівного класу («поверніть зброю в інший бік»).

 

Соціалісти в країнах, що беруть участь у конфлікті, рішуче виступають проти будь-яких форм «національної єдності» зі «своїм» панівним класом і відкидають будь-який шовінізм, спрямований на розпалювання ненависті одного народу до іншого. Вони працюють над організацією опозиції проти війни на робочих місцях, у кварталах, школах, університетах і казармах, а також, де це можливо, у парламенті. Соціалісти також виступають проти будь-яких санкцій і заходів торговельної війни проти конкурентів. Де це можливо, вони також виступають за транскордонні антивоєнні заяви та акції робітників і народних масових організацій відповідних країн, що беруть участь у конфлікті. Такі заходи можуть бути сильним сигналом конкретної міжнародної солідарності робітничого класу.

 

Однак у конфліктах, де одна напівколоніальна країна веде війну, яка об'єктивно має прогресивний характер, послаблюючи імперіалістичний порядок, допомагаючи визвольній боротьбі інших народів тощо, марксисти займають революційну оборонну позицію на боці цієї країни, тобто вони працюють на благо її військової перемоги і поразки реакційного табору будь-якими необхідними засобами. Соціалісти в реакційному таборі будуть працювати над ослабленням і саботажем військових зусиль «свого» панівного класу. Так само вони будуть працювати над підривом будь-яких санкцій і торговельних воєн проти прогресивного табору. Соціалісти повинні організовувати практичні та пропагандистські заходи проти війни, залежно від конкретних умов державного репресивного режиму. Важливим, хоча й складним завданням буде проведення політичної агітації серед рядових солдатів реакційної армії з метою підриву контролю генералів, сприяння масовому дезертирству, а також братанню з «ворогом» тощо.

 

Соціалісти в прогресивному таборі поєднують військову оборону з відмовою від політичної підтримки буржуазного уряду. І хоча вони підтримуватимуть військові та практичні зусилля з оборони, вони виступатимуть проти будь-якої шовіністичної пропаганди проти інших народів. Метою має бути незалежна організація робітничого класу та народних мас і політична підготовка до заміни буржуазного режиму урядом робітників і бідних селян або народним урядом.

 

 

 

«Народна війна» і перманентна революція

 

 

 

У тих країнах, які об'єктивно борються за прогресивну справу, соціалісти можуть відстоювати гасло «революційної народної війни», подібне до агітації, яку проводили Маркс і Енгельс під час революційних років 1848/1849. У той час вони визначили царську Росію, яка разом з монархіями Пруссії та Австро-Угорщини утворила так званий «Священний союз», головним ворогом визвольної боротьби європейського робітничого класу та пригноблених народів. Тому вони виступали за «революційну народну війну» проти Росії (а також Пруссії та Австро-Угорщини) під час революції 1848/1849 років як за зовнішньополітичний еквівалент стратегії постійної революції у внутрішніх справах.

 

У статті, написаній у ці революційні роки, Енґельс закликав до «європейської війни, народної війни». Він пояснював, що через некомпетентність і зраду лібералів така визвольна війна проти автократій мала поєднуватися з громадянською війною: «Минулого року німці могли б розпочати боротьбу проти російського гніту, звільнити поляків і таким чином вести війну на російській території та за рахунок Росії. Тепер, навпаки, завдяки нашим монархам, війна буде вестися на нашій землі та за наш рахунок; у нинішній ситуації європейська визвольна війна для Німеччини є водночас громадянською війною, в якій німці воюють проти німців. (…) Коротше кажучи, у великій боротьбі за свободу, яка поширюється по всій Європі, Пфальц і Баден стануть на бік свободи проти рабства, революції проти контрреволюції, народу проти монархів, революційної Франції, Угорщини та Німеччини проти абсолютистської Росії, Австрії, Пруссії та Баварії» [21].

 

Так само Маркс і Енґельс писали у цей час: «Якщо прусаки укладуть союз з росіянами, німці укладуть союз з французами, і об'єднавшись, вони почнуть війну Заходу проти Сходу, цивілізації проти варварства, республіки проти автократії. Ми хочемо об'єднання Німеччини. Однак елементи цієї єдності можуть кристалізуватися лише в результаті розпаду великих німецьких монархій. Вони будуть з'єднані лише напругою війни та революції». [22] «Тільки війна проти Росії була б війною революційної Німеччини, війною, за допомогою якої вона могла б очиститися від своїх минулих гріхів, набратися мужності, перемогти своїх власних автократів, поширити цивілізацію ціною жертв своїх власних синів, як це личить народу, що скидає кайдани довгого, млявого рабства, і звільнити себе в межах своїх кордонів, принісши звільнення тим, хто знаходиться за їх межами. Чим більше світло публічності висвітлює найсвіжіші події, тим більше фактів підтверджують нашу точку зору на національні війни, якими Німеччина зганьбила свою нову еру». [23]

 

Хоча революція була придушена, Маркс і Енґельс продовжували вважати Священний союз головною перешкодою для визвольної боротьби в Європі. Тому вони стали на бік ворогів царської Росії в наступних війнах і навіть закликали ці країни вести війну проти Росії більш енергійно (наприклад, Англію і Францію в Кримській війні 1853-1856 років або Туреччину в 1877-1878 роках).

 

Така тактика, розроблена батьками-засновниками наукового соціалізму, може бути дуже корисною сьогодні, коли напівколоніальні країни стикаються з подібними ситуаціями. Як ми вже зазначали в іншому місці, саме так було під час Арабської революції, що розпочалася в 2011 році і спровокувала кілька військових конфліктів. [24]

 

Однак це не означає, що революційні події повинні відбутися перед тим, як соціалісти зможуть виступати за «революційну народну війну». Війна і революція є найвищим проявом суперечностей у класовому суспільстві, а тому вони часто взаємопов'язані між собою. Саме тому Ленін ще під час Російсько-японської війни 1904-1905 років говорив про «велику революційну роль історичної війни». [25] Не випадково війни неодноразово призводили до революцій (наприклад, Опіумні війни в Китаї та Тайпінська революція в 1839-1864 роках, Перша світова війна в 1917-1918 роках в Росії та Центральній Європі; Китай після Другої світової війни), а також навпаки — революції призводили до воєн (Франція 1792, Центральна Європа в 1848-1849, Росія 1918, В'єтнам і Корея на початку 1950-х).

 

Концепція перманентної революції Троцького об'єднує взаємозв'язок війни та революції. Вона базується на уявленні, що між внутрішніми та зовнішніми задачами визвольної боротьби не існує китайського муру, а навпаки, вони є невід'ємною частиною цілісної революційної програми: «Другий аспект теорії “перманентної” революції стосується соціалістичної революції як такої. Протягом невизначеного часу і в умовах постійної внутрішньої боротьби всі соціальні відносини зазнають трансформації. (…). Спалахи громадянської війни та зовнішніх воєн чергуються з періодами “мирних” реформ. (…) У цьому полягає перманентний характер соціалістичної революції як такої». [26]

 

Напад, ослаблення і повалення ворога всередині країни може допомогти перемогти ворога за кордоном. А напад, ослаблення і повалення ворога за кордоном може допомогти повалити ворога всередині країни. Це також, зауважимо мимохідь, є кінцевою логікою відомої стратегії більшовиків «перетворення імперіалістичної війни на громадянську війну», яка може бути також застосована до реакційних воєн напівколоніальних держав.

 

Отже, марксисти можуть відстоювати гасло «революційної народної війни» у випадку визвольної війни, яку веде їхня напівколоніальна країна. У рамках такої агітації соціалісти закликатимуть до самостійної мобілізації та організації народних мас, вони можуть висувати вимоги до буржуазного уряду щодо запровадження революційних методів (наприклад, експропріація майна ворога, озброєння народу тощо) для просування військових зусиль тощо. За допомогою таких тактик вони можуть допомогти масам підвищити їхню політичну свідомість і підготувати їх до повстання, щоб взяти владу в свої руки.

 

 

 

Військова тактика сьогодні

 

 

 

На закінчення ми конкретизуємо наш підхід до декількох конфліктів між напівколоніальними країнами. Як ми побачимо, у декількох випадках вони були пов'язані з національними або демократичними визвольними війнами. Три війни між Індією та Пакистаном були реакційними, оскільки обидва панівні класи намагалися розширити території своїх держав. Однак, хоча марксисти виступали в цих конфліктах за поразку обох сторін, вони захищали право на національне самовизначення кашмірського народу і підтримували визвольну війну бенгальського народу у 1971 році проти пакистанської армії.

 

Ірано-іракська війна, яка тривала з 1980 по 1988 рік, також мала комплексний характер на першому етапі. Коли режим Саддама Хусейна з партії Баас напав на Іран у вересні 1980 року, його метою було не тільки розширити свій контроль над територією та нафтовими запасами, а й ліквідувати революційний процес, що розпочався в Ірані в лютому 1979 року. Пізніше, коли режим Хомейні зміцнив свою владу і розгромив авангард робітників і молоді до літа 1981 року, характер війни змінився. Дійсно, обидві держави були капіталістичними напівколоніями. Однак через революційний процес в Ірані на першому етапі, до літа 1981 року, війна була реакційною лише з боку Іраку, але правомірною оборонною війною з боку Ірану. Однак це перестало бути так, коли революційний процес в Ірані закінчився. З того моменту війна набула реакційного характеру з обох боків. Отже, революціонери захищали Іран у перший період, але змінили свою тактику на поразництво стосовно обох сторін до літа 1981 року. [27]

 

Вторгнення Саудівської Аравії та ОАЕ в Ємен, яке розпочалося в 2015 році, формально було конфліктом між напівколоніальними країнами (хоча одна сторона набагато багатша за другу). Однак цей конфлікт був, по суті, війною абсолютистських монархій Перської затоки проти революційного процесу в Ємені, який розпочався в 2011 році і призвів до народного повстання під проводом хуситів, яке у вересні 2014 року повалило уряд президента Абд Раббо Мансура Гаді. Побоюючись поширення революційного процесу, правителі Саудівської Аравії та ОАЕ вирішили вторгнутися в країну. У цій війні РКМТ виступала за військовий захист Ємену, очолюваний хуситами, проти загарбників. [28]

 

Так само ми стали на бік Катару, коли Саудівська Аравія та ОАЕ ввели блокаду в 2017-2021 роках і погрожували розпочати війну. Хоча класовий характер усіх залучених держав є майже однаковим і в Катарі не відбувалося революційних процесів, агресія Саудівської Аравії та ОАЕ мала реакційний характер, оскільки була спричинена тим, що Катар мав відносини з різними рухами опору проти диктатур, які відіграли важливу роль в Арабській революції (наприклад, в Єгипті, Сирії та Лівії) або боролися проти імперіалістичної окупації (ХАМАС у Палестині і таліби в Афганістані). [29]

 

В останні роки було кілька випадків, коли напівколоніальні держави втручалися в громадянську війну в іншій країні, щоб підтримати той чи інший бік. Характер такого втручання сильно залежить від характеру самої громадянської війни. Якщо громадянська війна є прогресивною з одного боку, але реакційною з іншого, РКМТ стає на бік першої, а також на бік військ напівколоніальної держави, яка втручається на боці цієї прогресивної сторони (наприклад, турецькі війська, які підтримували сирійських повстанців проти Асада і лівійський уряд проти генерала Хафтара). [30] З іншого боку, якщо громадянська війна є реакційною з обох боків, то такою є і роль сил інших держав, які підтримують ту чи іншу сторону (наприклад, поточна громадянська війна в Судані, де Єгипет та Іран підтримують армію генерала аль-Бурхана, а ОАЕ підтримують СШР на чолі з Мухаммедом Хамданом Дагало). [31]

 

Іншими прикладами реакційних воєн з обох сторін є прикордонний конфлікт між Таїландом і Камбоджею в 2025 році [32], короткочасний військовий конфлікт між Іраном і Пакистаном в 2024 році [33] або загроза воєн в Східній Африці за участю Ефіопії, Еритреї, Єгипту, Судану, Південного Судану і Сомалі. [34]

 

Тривала громадянська війна в Сомалі, очолювана Аш-Шабаб проти іноземних окупантів (на чолі з ефіопськими військами) та їхніх місцевих проксі, є прикладом національно-визвольної війни. [35] Так само опір афганських талібів проти агресії Пакистану в жовтні 2025 року був законною обороною, оскільки атака Ісламабада була лише продовженням його реакційних воєн проти національних меншин в Пакистані, спричинених підтримкою Кабулом паштунських пакистанських талібів. [36]

 

 

 

Підсумок

 

 

 

Нарешті ми можемо підсумувати головні тези нашого дослідження.

 

1. Війни стають все більш важливою рисою сучасного історичного періоду. Це стосується не тільки напруженості між великими державами та імперіалістичних атак на напівколоніальні країни, а й воєн між напівколоніальними країнами Глобального Півдня.

 

2. Напівколоніальна країна — це капіталістична держава, економіка та державний апарат якої займають таке місце у світовому порядку, що вони насамперед перебувають під пануванням інших держав та націй. В результаті вони створюють надприбутки та надають інші економічні, політичні та/або військові переваги імперіалістичним монополіям і державам через свої відносини, засновані на надмірній експлуатації та пригніченні. Хоча США, Китай, Росія, більшість країн Західної Європи, Японія, Південна Корея, Канада та Австралія є імперіалістичними державами, переважна більшість країн Азії, Африки та Латинської Америки є напівколоніями.

 

3. З огляду на підлегле становище напівколоніальних країн в імперіалістичному світовому порядку, панівний клас у таких державах має особливий характер. Місцева буржуазія править цими державами лише певною мірою, оскільки в таких країнах домінують імперіалістичний монопольний капітал та великі держави. Як сказав Троцький, буржуазія напівколоніальних країн є «напівпанівним, напівпригнобленим класом».

 

4. Щоб зрозуміти характер військового конфлікту, необхідно проаналізувати, який клас веде війну і які його цілі. Коли йдеться про конфлікти, в яких беруть участь напівколоніальні країни, потрібно дивитися, яке місце вони займають у ланцюжку імперіалістичного світового порядку. Якою мірою ця держава відіграє роль у зміцненні імперіалістичного світового порядку, пригнічуючи інші національності; якою мірою вона є перешкодою для інтересів тієї чи іншої великої держави. З цих причин конфлікти між напівколоніальними державами можуть бути пов'язані як з конфліктами з тією чи іншою імперіалістичною державою, так і, водночас, з визвольною боротьбою національних меншин, демократичними рухами тощо.

 

5. Хоча конфлікти між імперіалістичними державами завжди є реакційними з обох боків, це не обов'язково так у конфліктах між напівколоніальними країнами. Причиною цього є суперечливе становище напівколоніальної буржуазії, яка перебуває під величезним тиском як зверху (імперіалістичні монополії та держави), так і знизу (народні маси).

 

6. Тому панівний клас напівколоніальних країн може вести як реакційні, так і прогресивні війни. Останнє має місце, коли він перебуває в конфлікті з імперіалістичною державою. Однак, з огляду на те, що конфлікти між напівколоніальними країнами часто переплітаються з інтересами імперіалістичних держав або з демократичною та національно-визвольною боротьбою, також можливо, що напівколоніальна країна веде прогресивну війну проти іншої напівколонії. Звісно, специфічний характер того чи іншого конфлікту вимагає конкретного аналізу всіх первинних і вторинних чинників.

 

7. У конфліктах між напівколоніями, які є реакційними з обох боків, марксисти займають революційну поразницьку позицію щодо обох сторін, тобто вони виступають проти війни обох держав («головний ворог — у себе вдома») і відстоюють політику, спрямовану на перетворення такої реакційної війни на громадянську війну робітників і пригноблених проти власного панівного класу («поверніть зброю в інший бік»).

 

8. Однак у конфліктах, де одна напівколоніальна країна веде війну, яка об'єктивно має прогресивний характер, послаблюючи імперіалістичний порядок, допомагаючи визвольній боротьбі інших народів тощо, марксисти займають революційну оборонну позицію на боці цієї країни, тобто вони працюють на благо її військової перемоги і поразки реакційного табору будь-якими необхідними засобами.

 

9. Прикладами конфліктів між напівколоніями, які є реакційними з обох боків, є війни між Індією та Пакистаном, прикордонний конфлікт між Таїландом та Камбоджею у 2025 році, короткий військовий конфлікт між Іраном та Пакистаном у 2024 році або загроза воєн у Східній Африці. Прикладами конфліктів між напівколоніями, в яких одна сторона веде об'єктивно прогресивну боротьбу, є опір Ємену проти вторгнення Саудівської Аравії та ОАЕ з 2015 року або захист Афганістану від агресії Пакистану.

 

 

 

 

 

Примітки

 

[1] Ленін, «Революційний пролетаріат і право націй на самовизначення», том 27, стор. 58-59

 

[2] Leon Trotsky: The Chinese Revolution (Introduction to Harold R. Isaacs, The Tragedy of the Chinese Revolution, London 1938, Haymarket Books, Chicago 2009, p. xiv); http://www.marxists.org/archive/trotsky/1938/xx/china.htm

 

[3] Див. напр. наступні роботи: Greece: A Modern Semi-Colony. The Contradictory Development of Greek Capitalism, Its Failed Attempts to Become a Minor Imperialist Power, and Its Present Situation as an Advanced Semi-Colonial Country with Some Specific Features, RCIT Books, Vienna , https://www.thecommunists.net/theory/greece-semi-colony/; Чи є Туреччина (суб-)імперіалістичною державою? Економічні, політичні та військові особливості турецької держави, її класовий характер і програмні наслідки для соціалістів. Внесок у триваючу дискусію серед марксистів, 25 вересня 2022, https://www.thecommunists.net/theory/is-tuerkiye-a-sub-imperialist-power/#anker_15; Is India a New Emerging Great Power? in: Critique: Journal of Socialist Theory, Volume 48, Issue 1, 2020 https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03017605.2019.1706783; The China-India Conflict: Its Causes and Consequences, Chapter V, August 2017, https://www.thecommunists.net/theory/china-india-rivalry/; Україна: Капіталістична напівколонія. Про експлуатацію та деформацію економіки України імперіалістичними монополіями та олігархами після капіталістичної реставрації 1991 року, січень 2023, https://www.thecommunists.net/theory/ukraine-a-capitalist-semi-colony/#anker_45; Іран: «регіональна імперіалістична держава» чи капіталістична напівколонія? Внесок у дебати соціалістів, 18 червня 2025, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/iran-a-regional-imperialist-power-or-a-capitalist-semi-colony/#anker_3.

 

[4] Наші найдетальніші роботи з марксистської теорії імперіалізму — це дві книги Міхаеля Прьобстінга: Anti-Imperialism in the Age of Great Power Rivalry. The Factors behind the Accelerating Rivalry between the U.S., China, Russia, EU and Japan. A Critique of the Left’s Analysis and an Outline of the Marxist Perspective, RCIT Books, Vienna 2019, https://www.thecommunists.net/theory/anti-imperialism-in-the-age-of-great-power-rivalry/; The Great Robbery of the South. Continuity and Changes in the Super-Exploitation of the Semi-Colonial World by Monopoly Capital Consequences for the Marxist Theory of Imperialism, RCIT Books, 2013, https://www.thecommunists.net/theory/great-robbery-of-the-south/.

 

[5]  Leon Trotsky: Not a Workers’ and Not a Bourgeois State? (1937); in: Writings of Leon Trotsky 1937-38, p. 70

 

[6] Federal Reserve Statistical Release: Industrial Production and Capacity Utilization, 16 September 2025, p. 4; див. стосовно цього також Міхаеля Прьобстінга: Heading towards Global Political Explosions. Notes on the world situation in the light of the shift in the U.S. foreign policy, the war in the Middle East and the Asian Spring, 24 September 2025, https://www.thecommunists.net/worldwide/global/heading-towards-global-political-explosions/

 

[7] UNCTAD: A world of debt. It is time for reform, 2025, p. 5, 11, 17 and 20.

 

[8] Дані для 2000 і 2030 років взяті з UNIDO: The Future of Industrialization. Building Future-Ready Industries to Turn Challenges into Sustainable Solutions, MIPF 2024 conference paper, p. 17; дані для 2023 року взяті з UNIDO: International Yearbook of Industrial Statistics, Edition 2024, p. 41

 

[9] Дані взяті з Marc Lautier: Manufacturing still matters for developing countries, in: Structural Change and Economic Dynamics 70 (2024), p. 173

 

[10] Дані взяті з John Smith: Imperialism in the Twenty-First Century. Globalization, Super-Exploitation, and Capitalism’s Final Crisis, Monthly Review Press, New York 2016, pp. 101-103

 

[11] Дані взяті з Marc Lautier: Manufacturing still matters for developing countries, in: Structural Change and Economic Dynamics 70 (2024), pp. 174-176

 

[12] Дані взяті з Marc Lautier: Manufacturing still matters for developing countries, in: Structural Change and Economic Dynamics 70 (2024), pp. 174-176, підрахунок частки автором

 

[13] Rudolf Klement: Principles and Tactics in War, in: Revolutionary History, Vol. 1, No. 1 (1988), p. 19, https://www.thecommunists.net/theory/klement-war/

 

[14] Ленін, «Війна і революція», 5 видання, том 32, стор. 77

 

[15] Ленін, «Загрожуюча катастрофа і як з нею боротися», 5 видання, том 34, стор. 186

 

[16] Leon Trotsky: Declaration to the Antiwar Congress at Amsterdam (1932), in: Trotsky Writings 1932, pp. 150-151

 

[17] Див. главу 2 у Michael Pröbsting: World Perspectives 2018: A World Pregnant with Wars and Popular Uprisings. Theses on the World Situation, the Perspectives for Class Struggle and the Tasks of Revolutionaries, https://www.thecommunists.net/theory/world-perspectives-2018; див. також від автора: Dialectics and Wars in the Present Period. Preface to Rudolf Klement's Principles and Tactics in War, June 2017, https://www.thecommunists.net/theory/klement-war/#anker_1

 

[18] Abram Deborin: Materialistische Dialektik und Naturwissenschaft (1925), in: Unter dem Banner des Marxismus 1. Jahrgang 1925/26, Verlag für Literatur und Politik, Wien, p. 452

 

[19] Ленін, «Конспект “Науки Логіки”», 5 видання, том 29, стор. 188

 

[20] Див. наприклад Міхаель Прьобстінг: Марксистська тактика у війнах суперечливого характеру. Війна в Україні та військові загрози в Західній Африці, на Близькому Сході та у Східній Азії показують необхідність розуміння подвійного характеру деяких конфліктів, 23 серпня 2023, https://www.thecommunists.net/theory/marxist-tactics-in-wars-with-contradictory-character/#anker_8

 

[21] Friedrich Engels: The Revolutionary Uprising in the Palatinate and Baden (1849), in: MECW Vol. 9, pp. 475-476

 

[22] Karl Marx and Friedrich Engels: Threat of the Gervinus Zeitung (1848); in: MECW Vol. 7, p. 116

 

[23] Karl Marx and Friedrich Engels: German Foreign Policy and the Latest Events in Prague (1848), in: MECW Vol. 7, p. 212

 

[24] RCIT: Turkey and the Growing Tensions in Eastern Mediterranean. Theses on the complex contradictions between imperialist and regional powers, the Arab Revolution and the consequential tactics of Marxists, 28 August 2020, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/turkey-and-the-growing-tensions-in-eastern-mediterranean/

 

[25] V.I. Lenin: The Fall of Port Arthur (1905), in: LCW 8, p.53

 

[26] Leon Trotsky: The Permanent Revolution (1929), Pathfinder Press, New York 1969, pp. 132-133

 

[27] See e.g. Workers Power: The Iran-Iraq war: Generalised Defeatism - not the Marxist method (1980), https://www.thecommunists.net/theory/archive-documents-from-the-lrci-and-lfi/#anker_2

 

[28] Див. напр. RCIT: Yemen: Another Humiliating Blow for the Saudi Aggressors! Yemeni popular resistance eliminates three pro-Saudi military brigades, 02.10.2019, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/yemen-another-humiliating-blow-for-the-saudi-aggressors/

 

[29] Див. напр. Michael Pröbsting: Qatar-Gulf Crisis: Another Offensive of the Arab Counter-Revolution, 10 June 2017, https://rcitarchive.wordpress.com/worldwide/africa-and-middle-east/qatar-gulf-crisis/

 

[30] Див. напр. RCIT: Libya: Defend Tripoli! Defeat Haftar! For Popular Militias to organize an independent struggle against the counterrevolution! 9 April 2019, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/libya-defend-tripoli-defeat-haftar/; Syria: On the Turkish-Russian Confrontation in Idlib. Continue supporting the heroic Syrian resistance! Kick out the Russian-Iranian-Assadist occupiers! But don’t trust Ankara’s political games! Open Europe’s borders for Syrian refugees! 29 February 2020, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/syria-on-the-turkish-russian-confrontation-in-idlib/

 

[31] Див. напр. RCIT: Sudan: Neither al-Burhan nor Hemedti! All Power to the People! Dissolve all Armed Forces! Arm the Masses! For a Revolutionary Constituent Assembly! 17 April 2023, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/sudan-neither-al-burhan-nor-hemedti/

 

[32] Див. напр. RCIT: Thailand-Cambodia: A Reactionary Conflict with Possibly Explosive Consequences. No to chauvinism on both sides – the main enemy is at home! Utilise the war to bring down the bonapartist regimes! 26 July 2025, https://www.thecommunists.net/worldwide/asia/thailand-cambodia-a-reactionary-conflict-with-possibly-explosive-consequences/

 

[33] Див. напр. RCIT: Iranian Missile Strikes in Syria, Iraq and Pakistan: A Reactionary Aggression, 18 January 2024, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/iranian-missile-strikes-in-syria-iraq-and-pakistan/

 

[34] Див. напр. Michael Pröbsting: The Looming Great War in East Africa. A Marxist approach to civil wars, inter-state tensions, and regional power interference at the Horn of Africa, 25 October 2024, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/the-looming-great-war-in-east-africa/

 

[35] Див. напр. RCIT: Regional Power Ethiopia Attempts to Expand its Domination in Somalia. Solidarity with the Somali resistance against the occupation forces (Ethiopia, ATMIS, and the U.S.)! 9 January 2024, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/regional-power-ethiopia-attempts-to-expand-its-domination-in-somalia/

 

[36] Див. напр. RCIT: Down with Pakistan’s Aggression against Afghanistan! Support the right of national self-determination for all peoples oppressed by the Pakistani state! 13 October 2025, https://www.thecommunists.net/worldwide/asia/down-with-pakistan-s-aggression-against-afghanistan/

 

 

 

 

Ein Essay (mit 5 Tabellen) von Michael Pröbsting, Revolutionär-Kommunistische Internationale Tendenz (RCIT), 24. Oktober 2025, www.thecommunists.net

 

 

 

Inhalt

 

Einleitung

 

Was sind Halbkolonien?

 

Warum gibt es immer mehr Kriege zwischen Halbkolonien?

 

Marxistische Prinzipien in Kriegen

 

Die marxistische Herangehensweise zu Kriegen zwischen Halbkolonien

 

Revolutionärer Defätismus und Defensismus

 

„Volkskrieg“ und permanente Revolution

 

Kriegstaktiken heute

 

Zusammenfassung

 

 

 

 

 

 

 

Einleitung

 

 

 

Wir leben in einer historischen Periode, die durch Militarismus und Kriege geprägt ist. Solche Konflikte umfassen imperialistische Kriege gegen unterdrückte Länder sowie Auseinandersetzungen zwischen Großmächten. Im vergangenen Jahrzehnt hat jedoch eine andere Art von Konflikt - die militärischen Spannungen und Kriege zwischen kapitalistischen Halbkolonien - zunehmend an Bedeutung in der Weltlage gewonnen. Regierungen drohen einander mit Krieg, verhängen Sanktionen, bombardieren ihre Nachbarn oder beginnen eine Invasion.

 

Um nur einige Beispiele zu nennen: die Konflikte zwischen Indien und Pakistan 2020 und 2025 sowie zwischen Pakistan und Afghanistan 2025; der Grenzkonflikt zwischen Thailand und Kambodscha 2025; die Invasion Saudi-Arabiens und der Vereinigten Arabischen Emirate (VAE) im Jemen, die 2015 begann, ihre Blockade und Kriegsdrohungen gegen Katar 2017-21 sowie Spannungen mit dem Iran; die gegenseitigen Bombardements zwischen Iran und Pakistan 2024; die Bürgerkriege in Libyen und im Sudan, in die andere halbkoloniale Staaten intervenieren; oder die drohenden Kriege in Ostafrika mit Beteiligung von Äthiopien, Eritrea, Ägypten, Sudan, Südsudan und Somalia.

 

Diese Art von Konflikt existiert natürlich bereits seit den 1950er- und 1960er-Jahren, als nahezu alle Kolonien formal unabhängig wurden. Man denke zum Beispiel an die drei Kriege zwischen Indien und Pakistan oder an den Krieg zwischen Irak und Iran 1980-88. Dennoch ist offensichtlich, dass die Zahl solcher Konflikte im letzten Jahrzehnt dramatisch zugenommen hat. Es ist daher wichtig, ein korrektes Verständnis des Wesens von Kriegen zwischen halbkolonialen Ländern zu entwickeln, besonders weil dieses Thema unter Marxistinnen und Marxisten selten diskutiert wurde.

 

Bevor wir die Hauptgründe für die Zunahme von Konflikten zwischen Ländern des Globalen Südens und deren Konsequenzen für das Programm von Revolutionärinnen und Revolutionären erörtern, wollen wir kurz den Begriff Halbkolonie erklären.

 

 

 

Was sind Halbkolonien?

 

 

 

Die Weltordnung ist durch das imperialistische System gekennzeichnet, in dem Großmächte und Monopole die globale Politik und Ökonomie dominieren und den Rest der Welt ausbeuten. Daher unterscheiden MarxistInnen zwischen imperialistischen und halbkolonialen Ländern. Diese Klassengegensätze zwischen imperialistischen Staaten und halbkolonialen Ländern zu erkennen ist von vorrangiger Bedeutung. Es ist für das Verständnis der Entwicklungen des globalen Kapitalismus nicht weniger wichtig als die Anerkennung der Widersprüche zwischen Klassen innerhalb einer Gesellschaft. Lenin betonte wiederholt die zentrale Bedeutung der Einteilung der Welt in unterdrückende und unterdrückte Nationen.

 

„Der Imperialismus ist die fortschreitende Unterdrückung der Nationen der Welt durch eine Handvoll Großmächte. (…) Eben deshalb muß die Einteilung der Nationen in unterdrückende und unterdrückte den Zentralpunkt in den sozialdemokratischen Programmen bilden, da diese Einteilung das Wesen des Imperialismus ausmacht und von den Sozialpatrioten, Kautsky inbegriffen, verlogenerweise umgangen wird. Diese Einteilung ist nicht wesentlich vom Standpunkt des bürgerlichen Pazifismus oder der kleinbürgerlichen Utopie der friedlichen Konkurrenz der freien Nationen unter dem Kapitalismus, aber sie ist eben das Wesentlichste vom Standpunkt des revolutionären Kampfes gegen den Imperialismus.“ ¹

 

Zu den wichtigsten imperialistischen Staaten gehören die Großmächte USA, China, Russland, mehrere westeuropäische Staaten und Japan. Halbkolonien sind kapitalistische Länder, die formal unabhängig sind, jedoch von Großmächten und Monopolen dominiert werden. Nebenbei sei erwähnt, dass es auch noch eine kleine Anzahl von Kolonien gibt, die von imperialistischen Mächten besetzt sind.

 

Natürlich muss man innerhalb dieser beiden Kategorien differenzieren, da es verschiedene Arten von imperialistischen und halbkolonialen Ländern gibt. Es gibt wirtschaftlich starke, aber militärisch deutlich schwächere Großmächte (beispielsweise Deutschland und Japan) und solche, bei denen dies umgekehrt ist Großmächte (beispielsweise Russland). Ebenso muss man zwischen verschiedenen Arten von Halbkolonien unterscheiden. Selbstverständlich bestehen heute enorme Unterschiede zwischen Peru und Argentinien oder Brasilien, Kongo und Ägypten, Pakistan und Türkei, Nepal und Thailand, Kasachstan und Polen. Einige Länder sind stärker industrialisiert als andere, einige haben einen gewissen politische Spielraum errungen und andere nicht. Daher können wir unterscheiden zwischen einerseits entwickelten oder industrialisierten Halbkolonien wie Argentinien, Brasilien, Ägypten, Türkei, Griechenland, Ukraine, Iran, Polen oder Thailand und andererseits ärmeren oder halbindustrialisierten Halbkolonien wie Bolivien, Peru, die Länder Subsahara-Afrikas (außer Südafrika), Pakistan, Afghanistan, Indonesien und ähnlichen Ländern.

 

Es ist jedoch wichtig zu bedenken, dass diese unterschiedlichen Arten von Halbkolonien deutlich mehr gemeinsam haben, als sie voneinander unterscheidet, wie Trotzki bereits hervorgehoben hat:

 

„Die kolonialen und halbkolonialen, also rückständigen Länder, welche die bei weitem größere Hälfte der Menschheit ausmachen, unterscheiden sich außerordentlich stark voneinander nach dem Grad der Rückständigkeit und bilden eine historische Stufenleiter, die von der Nomadenexistenz oder sogar vom Kannibalismus bis zur modernsten industriellen Kultur reicht. Die Kombination dieser Extreme charakterisiert in der einen oder anderen Form jedes dieser rückständigen Länder. Doch ist die Hierarchie der Rückständigkeit, wenn dieser Ausdruck erlaubt ist, durch das spezifische Gewicht der Barbarei und Kultur im Leben jedes dieser kolonialen Länder bestimmt. Äuqatorialafrika bleibt weiter hinter Algerien zurück, Paraguay hinter Mexiko, Abessinien hinter Indien oder China. Vor dem Hintergrund ihrer allgemeinen wirtschaftlichen Abhängigkeit von den Metropolen des Imperialismus hat die politische Abhängigkeit in manchen Fällen den Charakter deiner offenen kolonialen Sklaverei, in anderen Fällen wird sie durch die Fiktion einer staatlichen Selbstständigkeit verdeckt (China, Lateinamerika).” ²

 

Was ist also das Wesen eines halbkolonialen Landes? In unseren Arbeiten zum Imperialismus, welche einige Analysen von Halbkolonien beinhalten, ³ hat die RCIT folgende Definition herausgearbeitet: Ein halbkoloniales Land ist ein kapitalistischer Staat, dessen Wirtschaft und Staatsapparat eine Position in der Weltordnung einnehmen, in der sie durch andere Staaten und Nationen dominiert werden. Der daraus resultierende Profit für imperialistische Monopole und Staaten führt zu wirtschaftlichen, politischen oder militärischen Vorteilen basierend auf dieser Überausbeutung und Unterdrückung. ⁴

 

Eine wichtige Erkenntnis dieser Analyse ist das besondere Wesen der herrschenden Klasse in solchen halbkolonialen Ländern. Die einheimische Bourgeoisie herrscht in diesen Staaten nur zu einem gewissen Ausmaß, da diese Länder von imperialistischen Monopolkapital und deren Großmächten dominiert werden. Wie Trotzki sagte, die Bourgeoisie halb-kolonialer Länder ist "eine halb-herrschende und halb-unterdrückte Klasse"

 

„Die Gesellschaftsordnung in den kolonialen und halbkolonialen Ländern hat überwiegend bürgerlichen Charakter. Doch der Druck des ausländischen Imperialismus verändert und entstellt die ökonomische und politische Struktur dieser Länder so sehr, daß die nationale Bourgeoisie (sogar in den politisch unabhängigen Ländern Südamerikas) nur teilweise den Status einer herrschenden Klasse erlangt. Der Druck des Imperialismus auf die rückständige Länder verändert natürlich nicht ihren grundlegendem sozialen Charakter, da Subjekt und Objekt dieses Drucks nur verschiedene Entwicklungsstufen in ein und derselben bürgerlichen Gesellschaft repräsentieren. Dennoch ist der Unterschied zwischen England und Indien, Japan und China, den Vereinigten Staaten und Mexiko so groß, daß wir streng zwischen unterdrückenden und unterdrückten bürgerlichen Ländern unterscheiden müssen und es für unsere Pflicht halten, letztere gegen erstere zu unterstützen. Die Bourgeoisie der kolonialen und halbkolonialen Länder ist teils eine herrschende, teils eine unterdrückte Klasse." ⁵

 

 

 

Warum gibt es immer mehr Kriege zwischen Halbkolonien?

 

 

 

Warum beobachten wir eine zunehmende Zahl militärischer Konflikte zwischen kapitalistischen Halbkolonien? Dafür gibt es mehrere Gründe; die wichtigsten resultieren aus Merkmalen des kapitalistischen Zerfalls in der gegenwärtigen historischen Periode.

 

Die nachlassende Wachstumsdynamik der kapitalistischen Weltwirtschaft seit den frühen 1970er Jahren hat sich seit der Großen Rezession 2008 erheblich beschleunigt. Die Einbrüche 2008/09 und 2019/20 waren die schlimmsten seit der Depression 1929-33. Selbst in Aufschwungphasen des Konjunkturzyklus fällt das Wachstum deutlich geringer aus als zuvor. Folglich ist die Industrieproduktion in den USA in den letzten Jahren weitgehend stagniert und liegt weiterhin unter dem Niveau von 2019 (und deutlich unter dem Niveau von 2007). ⁶

 

Die dramatischten Folgen einer solchen Wirtschaftskrise treffen die halbkolonialen Länder, da sie das ökonomisch schwächste Glied in der kapitalistischen Kette sind. Ihre Staatsschulden sind seit 2010 um mehr als 240% gestiegen und damit doppelt so schnell wie jene der westlichen imperialistischen Länder. Folglich müssen halbkoloniale Länder höhere Zinsen an imperialistische Finanzinstitutionen zahlen. 2024 zahlten Entwicklungsländer einen Höchstwert an Zinsbeträgen von 921 Milliarden US Dollar. Afrika gibt heute mehr für Zinszahlungen aus als für Gesundheit oder Bildung. Die Zahl der Entwicklungsländer, die mehr als 5% ihres Exportertrags für den Schuldendienst aufwenden, stieg von 35 (2010) auf 64 (2023). ⁷

 

Ebenso leiden ärmere Länder besonders stark unter den verheerenden Folgen der kapitalistischen Klimakrise, weil die globale Erwärmung zu Wasserknappheit, der Ausbreitung von Wüsten, unerträglichen Hitzewellen, Überschwemmungen, sowie Zerstörung von Flora und Fauna führt. Folglich sterben Hunderttausende Menschen und Millionen werden zur Flucht aus ihren Heimatregionen gezwungen.

 

Es ist nur logisch, dass unter solchen Bedingungen die Intensität von Klassenkämpfen und Machtkämpfen innerhalb der herrschenden Klasse halbkolonialer Länder zunimmt. Als Folge politischer Instabilität versucht die herrschende Klasse, die empörte Bevölkerung abzulenken, indem sie Hass gegen nationale Minderheiten und/oder ausländische Feindbilder schürt.

 

Solche Spannungen führen in der aktuellen Periode eher zu Kriegen, weil sich die Weltordnung grundlegend verändert hat. Zwischen 1945 und 1991 wurde die globale Ordnung durch den Kalten Krieg zwischen imperialistischen Mächten und stalinistischen Staaten geprägt. Während diese beiden Lager in Konflikt standen, hatten sie ein Interesse daran, eine Eskalation zu vermeiden, und hielten ihre jeweiligen Verbündeten unter Kontrolle.

 

Mit dem Zusammenbruch der UdSSR wurde die USA zur absoluten Hegemonialmacht. Der kapitalistische Zerfall, die Verlagerung der Industrieproduktion nach China und in den Globalen Süden sowie demütigende militärische Niederlagen der USA in Irak und Afghanistan führten jedoch zum Niedergang des amerikanischen Imperialismus und zum Aufstieg Chinas (und Russlands) als neue Großmächte. Diese Entwicklung zeigt sich unter anderem im Ende von Amerikas führender Rolle in der globalen Industrieproduktion und ihrer Ablösung durch China. Die Vereinten Nationen prognostizieren, dass bis 2030 45% der weltweiten Industrieproduktion in China und nur 11% in den USA beheimatet sein werden. (siehe Tabelle 1)

 

 

 

Tabelle 1: Anteil an der weltweiten Industrieproduktion, China und USA, 2000-2030 ⁸

 

                                           2000                   2023                     2030 (Prognose)

 

China                                6%                       31,8%                  45%

 

USA                                   25%                     15%                     11%

 

 

 

Folglich haben wir seit Beginn der gegenwärtigen historischen Periode 2008 und noch stärker seit Trumps Präsidentschaft eine massive Beschleunigung der inner-imperialistischen Rivalität erlebt.

 

Das hat dramatische Folgen für die politischen Beziehungen zwischen halbkolonialen Ländern. Als die Weltordnung vom Kalten Krieg geprägt war, hatten die USA und die UdSSR ein Interesse (und die Mittel), lokale Konflikte unter Kontrolle zu halten. Als die USA die Welt dominierten, konnten sie dies noch effektiver tun. Mit dem Aufstieg Chinas und Russlands, ihrer sich verschärfenden Rivalität mit den westlichen Mächten und der zunehmenden Brüchigkeit des westlichen Bündnisses selbst - die Trump mit seiner „America First“ Politik verursacht - existiert kein dominanter Ordnungshüter mehr, der imperialistisches „Recht und Ordnung“ durchsetzen könnte. Folglich intensivieren sich die Spannungen zwischen halbkolonialen Ländern.

 

Wie wir in unseren Arbeiten zum Imperialismus dargelegt haben, ist die erwähnte Verlagerung der Industrieproduktion nach China und in den Globalen Süden eine der tiefgreifendsten Entwicklungen der jüngeren Geschichte. Im letzten halben Jahrhundert ist der Anteil der alten westlichen imperialistischen Staaten an der weltweiten Industrieproduktion von 85% (1975) auf 49% (2018) gesunken, während der Anteil Chinas von 2% (1990) auf 29% (2018) gestiegen ist und der Anteil der halbkolonialen Länder von 11% (1970) auf 22% (2018) zugenommen hat. In Wirklichkeit ist der Anteil nicht-westlicher Länder am kapitalistischen Mehrwert noch größer, da Preisverzerrungen und ungleicher Handel diese Zahlen zugunsten westlicher Mächte verzerren.

 

 

 

Tabelle 2: Weltweite Industrieproduktion nach Länder Einkommensgruppen, 1970-2018 ⁹

 

Anteil an der Gesamtproduktion

 

                                                                                      1970      1975      1990      2000       2003      2018

 

Entwickelte Länder                                                    -             85%       -             -              75%       49%

 

China                                                                            -             -             2%         6%              -             29%

 

Globaler Süden ohne China                                     11%       -             -             -              -             22%

 

Globaler Süden mit China                                        -             15%       -             -              25%       51%

 

 

 

Diese dramatische Verschiebung wird noch deutlicher, wenn man sich die Veränderung der Beschäftigung in der Weltindustrieproduktion ansehen. Bis in die frühen 1970er war der überwiegende Teil der industriellen Arbeiter in den alten westlichen imperialistischen Ländern vorzufinden. Heute sind es nur noch 18%, während der Anteil Chinas 40% und jener der halbkolonialen Ländern des Globalen Südens 42% beträgt. (Siehe Tabelle 3 und 4)

 

 

 

Tabelle 3: Weltweite Industriebeschäftigung nach Länder Einkommensgruppen, 1950-2010 ¹⁰

 

                                                                                        1950                     1980                    2010

 

Höher entwickelte Länder                                        66%                     47%                     21%

 

Weniger entwickelte Länder                                    34%                     53%                     79%

 

 

 

Tabelle 4: Weltweite Industriebeschäftigung (formelle und informelle Arbeit) nach Länder Einkommensgruppen, 2017 ¹¹

 

                        in Millionen                       Anteil

 

Weltweit                                                                      421                                     100%

 

Entwickelte Länder                                                     75                                       18%

 

Globaler Süden mit China                                       346                                      82%

 

China                                                                            168,6                                   40%

 

Globaler Süden ohne China                                   177,4                                   42%

 

 

 

Wenn man die weltweite Industriebeschäftigung nach Ländern ordnet, erkennt man ebenfalls die geografische Konzentration des industriellen Proletariats. Unter den 20 Ländern mit der höchsten Industriebeschäftigung (formelle und informelle Beschäftigung) befinden sich 70,2 % der Arbeitskräfte in Ost- und Südasien, wobei China, Indien und Indonesien die größten Anteile stellen. (Siehe Tabelle 5)

 

 

 

Tabelle 5: Beschäftigung in der weltweiten Industrieproduktion (formelle und informelle Arbeit) nach Ländern, die 20 größten (2017) ¹²

 

Rang      Land                                                 in Millionen                      Anteil

 

    Weltweit                                         421                                     100%

 

1            China                                               168,6                                  40%

 

2            Indien                                               63                                       15%

 

3            Indonesien                                      17,7                                    4,2%

 

4            USA                                                   13,3                                    3,2%

 

5            Japan                                                11,8                                    2,8%

 

6            Brasilien                                          11,1                                    2,6%

 

7            Russland                                         10,1                                    2,4%

 

8            Vietnam                                             9,2                                     2,2%

 

9            Bangladesch                                    9,0                                      2,1%

 

10          Mexiko                                              7,6                                      1,8%

 

11          Deutschland                                   7,2                                      1,7%

 

12          Türkei                                               6,2                                      1,5%

 

13          Thailand                                          6,0                                      1,4%

 

14          Italien                                               4,2                                      1,0%

 

15          Südkorea                                         3,9                                      0,9%

 

16          Taiwan                                              3,8                                      0,9%

 

16          Frankreich                                       3,8                                      0,9%

 

18          Großbritannien                              3,0                                      0,7%

 

19          Polen                                                2,9                                      0,7%

 

20          Malaysien                                        2,8                                      0,7%

 

 

 

Diese grundlegenden sozio-ökonomischen Veränderungen haben massive Folgen für halbkoloniale Länder. Sie schaffen das ökonomische Fundament für den größeren politischen Handlungsspielraum der herrschenden Klasse dieser Staaten. Sicherlich ist die Bourgeoisie solcher Länder aufgrund ihres halbkolonialen Charakters von den imperialistischen Mächten abhängig und diesen untergeordnet. Dass sie sich langfristig nicht unabhängig von den imperialistischen Mächten verhalten kann, bedeutet jedoch nicht zwingend, dass sie keinerlei eigene Interessen hat oder überhaupt keinen begrenzten Spielraum für eigenständiges Handeln besitzt.

 

Zusammen mit den Rissen in der imperialistischen Weltordnung aufgrund der verschärfenden Rivalität der Großmächte ermöglicht es diese Verschiebung der herrschenden Klasse halbkolonialer Länder unter bestimmten Umständen, Konflikte zwischen imperialistischen Mächten auszunutzen und sich Raum zur Ausdehnung ihres Einflusses zu schaffen. Ebenso können solche Staaten Kriege führen, ohne bei der einen oder anderen Großmacht um Erlaubnis zu fragen.

 

 

 

Marxistische Prinzipien in Kriegen

 

 

 

Die marxistischen Klassiker haben keine spezifischen Taktiken für Kriege zwischen Halbkolonien ausgearbeitet. Das ist nicht überraschend, denn in der Epoche des Imperialismus bis zur Mitte des 20. Jahrhunderts gab es kaum Kriege zwischen kapitalistischen Halbkolonien, einfach deswegen weil die meisten Länder des Globalen Südens (außer in Lateinamerika) Kolonien der Großmächte waren.

 

Die einzige uns bekannte Ausnahme ist der sogenannte Chacokrieg von 1932 bis 1935. Er wurde zwischen Bolivien und Paraguay um die Kontrolle des ölreichen nördlichen Teils der Region Gran Chaco geführt. Rudolf Klement, einer von Trotzkis Sekretären und Mitglied des Internationalen Sekretariats der Bewegung für die Vierte Internationale, schrieb einen wichtigen Artikel zur Frage marxistischer Taktiken in Kriegen. In diesem, von Trotzki gelobten Artikel, erwähnt er kurz den Chacokrieg und charakterisiert ihn als einen Stellvertreterkrieg mit „maskierten Kämpfen zwischen zwei ausländischen Imperialismen - England und Amerika“. ¹³ In einem solchen Stellvertreterkrieg imperialistischer Mächte konnten Sozialistinnen und Sozialisten weder das eine noch das andere Lager unterstützen.

 

Auch wenn die marxistischen Klassiker nichts Konkretes über Kriege zwischen Halbkolonien gesagt haben, hinterließen sie uns wertvolle Prinzipien, die es erlauben, solche Taktiken für die Gegenwart auszuarbeiten. W. I. Lenin und L. Trotzki - die Führer der Oktoberrevolution 1917 und die Gründer der Dritten beziehungsweise Vierten Internationale - betonten wiederholt, dass man zur Bestimmung des Charakters eines Krieges sehen müsse, welche Klasse ihn führt und welche Ziele sie damit verfolgt. So schrieb Lenin:

 

„Es gibt Kriege und Kriege. Man muß untersuchen, aus welchen historischen Bedingungen heraus der betreffende Krieg entstanden ist, welche Klassen ihn führen und mit welchem Ziel sie ihn führen. Tun wir das nicht, so werden alle unsere Erörterungen über den Krieg nichts als Strohdrescherei, nichts als fruchtlose Wortklauberei sein.“ ¹⁴

 

„Der soziale Charakter eines Krieges, seine wahre Bedeutung, wird nicht dadurch bestimmt, wo die feindlichen Truppen stehen (wie die Sozialrevolutionäre und Menschewiki meinen, die bis zur Primitivität eines ungebildeten Bauern hinabsinken). Der Charakter eines Krieges wird dadurch bestimmt, welche Politik der Krieg fortsetzt („der Krieg ist eine bloße Fortsetzung der Politik"), welche Klasse den Krieg führt und welche Ziele sie dabei verfolgt.” ¹⁵

 

Ebenso sagte Trotzki in einer programmatischen Resolution für einen internationalen Anti-Kriegskongress 1932:

 

„Wir Bolschewiki-Leninisten verwerfen und entlarven absolut die lügnerische Unterscheidung zwischen „Verteidigungs"- und „Angriffs“kriegen. Im bewaffneten Kampf der kapitalistischen Staaten stellt eine solche Unterscheidung nichts als diplomatische Maskierung und Betrug der Klassen dar. (..) Das revolutionäre Proletariat unterscheidet nur Unterdrückungskriege und Befreiungskriege. Der Charakter des Krieges wird für uns bestimmt nicht durch diplomatische Fälschereien, sondern dadurch, welche Klasse den Krieg führt und im Namen welcher objektiven Ziele. Die Kriege der imperialistischen Staaten haben, unabhängig vom äußeren Anlass und der politischen Rhetorik unterdrückenden, reaktionären, volksfeindlichen Charakter. Den Charakter von Befreiungskriegen können nur die Kriege des Proletariats und der unterdrückten Nationen haben.” ¹⁶

 

Da Kriege der Unterdrückung auf beiden Seiten reaktionär sind, vertreten MarxistInnen in solchen Konflikten die Politik des revolutionären Defätismus - „Der Hauptfeind steht im eigenen Land“ - in beiden Lagern. Solche Kriege der Unterdrückung auf beiden Seiten sind Auseinandersetzungen zwischen imperialistischen Mächten, reaktionäre Kriege zwischen Staaten (Halbkolonien oder stalinistischen Arbeiterstaaten) oder reaktionäre Bürgerkriege zwischen Fraktionen der herrschenden Klasse.

 

Im Gegensatz dazu muss die internationale Arbeiterklasse die unterdrückten Völker in Befreiungskriegen unterstützen, das heißt sie muss auf die Niederlage des reaktionären Lagers mit allen notwendigen Mitteln hinarbeiten und das progressive Lager unterstützen. Solche Befreiungskriege können revolutionäre Bürgerkriege der Arbeiterklasse und der breiten Massen oder unterdrückter Nationalitäten sein, Kriege halbkolonialer Länder gegen Großmächte oder Kriege von Arbeiterstaaten. Natürlich kann es Ausnahmen geben, wie beispielsweise in einem Weltkrieg, wenn ein halbkoloniales Land als Stellvertreter einer Großmacht handelt (z.B. Serbien im Ersten Weltkrieg). ¹⁷

 

 

 

Die marxistische Herangehensweise zu Kriegen zwischen Halbkolonien

 

 

 

Konflikte zwischen kapitalistischen halbkolonialen Staaten sind hochkomplizierte Angelegenheiten. Grundsätzlich stehen wir gleichermaßen in Opposition gegen die Bourgeoisie aller Halbkolonien. Abstrakt betrachtet würden wir daher in all diesen Konflikten eine Position des revolutionären Defätismus einnehmen, das heißt die Niederlage beider Seiten befürworten.

 

Im realen Leben existieren Dinge jedoch nicht abstrakt, sondern unter konkreten Bedingungen als Teil einer konkreten Totalität, die - um Abram Deborin, dem führenden sowjetischen Philosophen der 1920er-Jahre, zu zitieren - „die Einheit von Allgemeinem und Besonderem“ ¹⁸ ist. Daher können Kriege zwischen halbkolonialen Ländern in manchen Fällen auf beiden Seiten reaktionär sein, das ist aber nicht notwendigerweise in allen solchen Konflikten der Fall, und folglich ist revolutionärer Defätismus auf beiden Seiten nicht immer die korrekte Taktik.

 

Deshalb muss ein Konflikt in all seinen Aspekten untersucht werden, mit seinen allgemeinen, grundlegenden sowie seinen sekundären, besonderen Merkmalen. Ein solcher Ansatz muss Lenins dialektische Methode befolgen, eine Sache oder einen Prozess „von den Erscheinungen zum Wesen und vom weniger tiefen zum tiefsten Wesen“ ¹⁹ zu studieren.

 

Um diese Frage besser zu verstehen, muss man zur Frage zurückkehren, welche Klasse einen bestimmten Krieg führt. Da wir die Frage der Konflikte zwischen halbkolonialen Staaten behandeln, haben wir es mit Kriegen zu tun, die von halbkolonialen kapitalistischen Klassen geführt werden. Aufgrund ihrer widersprüchlichen Stellung in der imperialistischen Weltordnung ist diese Klasse, wie Trotzki im obigen Zitat sagte, eine „halb-herrschende und halb-unterdrückte Klasse“.

 

Halbkoloniale Länder sind imperialistischer Unterdrückung und Überausbeutung ausgesetzt. Die halbkoloniale Bourgeoisie steht daher unter Druck und wird zusätzlich von imperialistischen Monopolen und Mächten geplündert. Gleichzeitig unterdrückt und beutet sie aber auch ihre eigenen unteren Klassen aus. Halbkoloniale Länder sind verstrickt in die imperialistische Weltordnung und die globale Geographie von Unterdrückung und Ausbeutung. Innerhalb dieser Weltordnung steht die Bourgeoisie solcher Halbkolonien nicht nur den imperialistischen Mächten und den eigenen unteren Klassen gegenüber, sondern auch der kapitalistischen Klasse anderer Halbkolonien, die ähnlichen Bedingungen ausgesetzt sind.

 

Daher muss man bei der Analyse eines Konflikts, an dem ein bestimmtes halbkoloniales Land beteiligt ist, nicht nur seinen Klassencharakter, sondern auch seine Stellung in der Kette der imperialistischen Weltordnung berücksichtigen. Inwieweit spielt es eine Rolle bei der Erhaltung der imperialistischen Weltordnung und der Unterdrückung anderer Nationalitäten; inwieweit steht es den Interessen dieser oder jener Großmacht im Weg? Aus diesen Gründen können Konflikte zwischen halbkolonialen Staaten sowohl mit Auseinandersetzungen mit dieser oder jener imperialistischen Macht vermischt sein als auch mit Befreiungskämpfen nationaler Minderheiten, demokratischen Bewegungen und ähnlich. ²⁰

 

Deshalb besteht ein grundlegender Unterschied zwischen Kriegen geführt von imperialistischen Staaten und jenen geführt von halbkolonialen Ländern. Imperialistische Staaten sind die Herren der imperialistischen Weltordnung – sie dominieren die Welt. Von imperialistischen Mächten geführte Kriege sind unter allen Umständen reaktionär. Bei von halbkolonialen Bourgeoisien geführten Kriegen ist es anders. Es handelt sich um eine kapitalistische Klasse, die der Herrschaft der Imperialisten unterworfen ist, die aber bis zu einem gewissen Grad auch eigene Interessen hat, die unabhängig von – oder sogar im Widerspruch zu – den Großmächten stehen.

 

Von Großmächten unabhängige Interessen können, müssen aber nicht notwendigerweise einen progressiven Charakter haben. Das Bestreben einer Fraktion der herrschenden Klasse, einen Putsch durchzuführen und eine Militärdiktatur zu errichten, kann den Wünschen der imperialistischen Mächte entgegenstehen (beispielsweise der Putsch von Raoul Cédras gegen den gewählten Präsidenten Jean-Bertrand Aristide in Haiti 1991). Das Bestreben einer halbkolonialen Bourgeoisie, ihren Einflussbereich zu erweitern und Völker in ihrer Nachbarschaft zu unterwerfen, kann aus eigenen Interessen resultieren und nicht, weil sie als Diener dieser oder jener Großmacht handelt (siehe Irans militärische Intervention im syrischen Bürgerkrieg).

 

Vergleichsweise könnte man sagen, dass die Stellung der halbkolonialen Bourgeoisie in der imperialistischen Weltordnung bis zu einem gewissen Grad der Stellung des Kleinbürgertums in einer kapitalistischen Gesellschaft ähnelt. Sie hat historisch nicht unbedingt progressive Interessen, kann aber je nach konkreten Bedingungen – dem Druck der imperialistischen Mächte, rivalisierender Staaten oder der Massen – eine reaktionäre Rolle oder eine begrenzt progressive Rolle einnehmen.

 

Da sie eine halb-herrschende und halb-unterdrückte Klasse ist, können ihre Kriege reaktionären, aber auch progressiven Charakter haben. Ein solcher Konflikt mit anderen halbkolonialen Staaten kann objektiv den Befreiungskampf unterdrückter Völker unterstützen oder auch schwächen. Er kann reaktionäre Ziele verfolgen, indem er sich auf Kosten der Nachbarn bereichert. Er kann die imperialistische Weltordnung durchsetzen, aber er kann ihr auch objektiv gegenübertreten.

 

Wenn wir davon sprechen, einen bestimmten Befreiungskampf zu unterstützen oder sich der imperialistischen Ordnung entgegenzustellen, meinen wir dies im historischen, objektiven Sinn und nicht, weil wir glauben, dass eine solche Klasse aus anderen Motiven als ihrer kapitalistischen Gier nach Macht und Profit handeln könnte. Für MarxistInnen ist jedoch nicht die subjektive Motivation eines Akteurs entscheidend, sondern ihre objektive Rolle im historischen Prozess, in der Weltpolitik und im Klassenkampf.

 

 

 

Revolutionärer Defätismus und Defensismus

 

 

 

In Konflikten zwischen Halbkolonien, die auf beiden Seiten reaktionär sind, nehmen MarxistInnen eine revolutionär-defätistische Position gegenüber beiden Seiten ein, das heißt sie lehnen den Krieg beider Staaten ab („Der Hauptfeind steht im eigenen Land“) und setzen sich für eine Politik ein, die darauf abzielt, einen solchen reaktionären Krieg in einen Bürgerkrieg der Arbeiterklasse und der Unterdrückten gegen ihre eigene herrschende Klasse zu verwandeln („Dreht die Gewehre um“).

 

SozialistInnen in beteiligten Ländern lehnen entschieden alle Formen der „nationalen Einheit“ mit „ihrer“ herrschenden Klasse ab und lehnen jeden Chauvinismus ab, der Hass zwischen Völkern schüren will. Sie arbeiten darauf hin, Opposition gegen den Krieg an Arbeitsplätzen, in Wohnvierteln, Schulen, Universitäten und Kasernen, aber auch, wo möglich, im Parlament zu organisieren. SozialistInnen lehnen zudem alle Arten von Sanktionen und handelswirtschaftlichen Maßnahmen gegen Rivalen ab. Wo möglich, unterstützen sie auch grenzüberschreitende Anti-Kriegs-Bewegungen und Aktivitäten von Arbeiter- und Massenorganisationen der jeweiligen Länder. Solche Maßnahmen können ein starkes Signal konkreter internationaler Arbeiterklassensolidarität sein.

 

In Konflikten, in denen ein halbkoloniales Land einen Krieg führt, der objektiv einen progressiven Charakter hat, weil er die imperialistische Ordnung schwächt, den Befreiungskampf anderer Völker fördert oder ähnliches, nehmen MarxistInnen eine revolutionär-defensistische Position auf Seiten dieses Landes ein. Das heißt sie arbeiten mit allen notwendigen Mitteln auf seinen militärischen Sieg und die Niederlage des reaktionären Lagers hin. SozialistInnen im reaktionären Lager werden darauf hinarbeiten, die Kriegsanstrengungen „ihrer“ herrschenden Klasse zu schwächen und zu sabotieren. Ebenso werden sie sich jeder Form von Sanktionen und Handelskriegen gegen das progressive Lager widersetzen. SozialistInnen sollen, je nach den konkreten Bedingungen staatlicher Repression, praktische und propagandistische Maßnahmen gegen den Krieg organisieren. Eine wichtige, wenn auch schwierige Aufgabe wird es sein, politische Agitation unter den einfachen Soldaten der reaktionären Armee durchzuführen, um die Kontrolle der Generäle zu untergraben, Massendesertationen zu fördern sowie Fraternisierung mit dem „Feind“ zu unterstützen.

 

SozialistInnen im progressiven Lager verbinden militärische Verteidigung mit der Verweigerung politischer Unterstützung für die bürgerliche Regimes. Während sie die militärischen und praktischen Verteidigungsanstrengungen unterstützen, lehnen sie jede chauvinistische Propaganda gegen andere Völker ab. Das Ziel muss die unabhängige Organisation der Arbeiterklasse und der breiten Massen sowie die politische Vorbereitung der Ersetzung des bürgerlichen Regimes durch eine Regierung der Arbeiter und armen Bauern (bzw. Volks-)regierung sein.

 

 

 

„Volkskrieg“ und permanente Revolution

 

 

 

In jenen Ländern, die objektiv für eine progressive Sache kämpfen, können SozialistInnen die Losung eines „revolutionären Volkskrieges“ aufstellen, ähnlich der Agitation, die Marx und Engels in den revolutionären Jahren 1848/1849 betrieben. Damals bestimmten sie das zaristische Russland – das zusammen mit den Monarchien Preußens und Österreich-Ungarns die sogenannte „Heilige Allianz“ bildete – als den Hauptfeind des Befreiungskampfes der europäischen Arbeiterklasse und der unterdrückten Völker. Daher befürworteten sie während der Revolutionen 1848/1849 einen „revolutionären Volkskrieg“ gegen Russland (sowie gegen Preußen und Österreich-Ungarn) als eine Art außenpolitisches Äquivalent zur Strategie der permanenten Revolution in inneren Angelegenheiten.

 

In einem Artikel aus diesen revolutionären Jahren rief Engels zu „einem europäischen Krieg, einem Volkskrieg“ auf. Er erklärte, dass infolge der Inkompetenz und des Verrats der Liberalen ein solcher Befreiungskrieg gegen die Autokratien mit einem Bürgerkrieg verbunden werden müsse.

 

„Voriges Jahr konnten die Deutschen den Kampf gegen die russische Unterdrückung aufnehmen, konnten die Polen befreien und damit den Krieg auf russischem Gebiet und auf Rußlands Kosten führen. Jetzt dagegen, dank unseren Fürsten, wird der Krieg auf unserm Boden, auf unsere Kosten geführt, jetzt steht die Sache so, daß der europäische Freiheitskrieg für Deutschland zugleich ein Bürgerkrieg ist, in dem Deutsche gegen Deutsche kämpfen. (…) Kurz: In dem großen Freiheitskampfe, der sich durch ganz Europa verbreitet, wird die Pfalz und Baden auf der Seite der Freiheit gegen die Knechtschaft, der Revolution gegen die Kontrerevolution, des Volks gegen die Fürsten, des revolutionären Frankreichs, Ungarns und Deutschlands gegen das absolutistische Rußland, Österreich, Preußen und Bayern stehn; und wenn die Herrn Heuler das Landesverrat nennen, so wird in der ganzen Pfalz und in ganz Baden kein Hahn darnach krähen.“ ²¹

 

Ebenso schrieben Marx und Engels in derselben Zeit:

 

„Wenn die Preußen mit den Russen, werden die Deutschen sich mit den Franzosen alliieren und mit ihnen vereint den Krieg des Westens gegen den Osten, der Zivilisation gegen die Barbarei, der Republik gegen die Autokratie führen. Wir wollen Deutschlands Einheit, aber nur aus der Zersplitterung der großen deutschen Monarchien können sich die Elemente zu dieser Einheit ausscheiden. Nur im Kriegs- und Revolutionssturm werden sie zusammengeschmiedet werden.“ ²²

 

„Nur der Krieg mit Rußland ist ein Krieg des revolutionären Deutschlands, ein Krieg, worin es die Sünden der Vergangenheit abwaschen, worin es sich ermannen, worin es seine eigenen Autokraten besiegen kann, worin es, wie einem die Ketten langer, träger Sklaverei abschüttelnden Volke geziemt, die Propaganda der Zivilisation mit dem Opfer seiner Söhne erkauft und sich nach innen frei macht, indem es nach außen befreit. Je mehr das Tageslicht der Öffentlichkeit die jüngsten Ereignisse in scharfen Umrissen hervortreten läßt, desto mehr besiegeln Tatsachen unsere Auffassung der Stammkriege, womit Deutschland seine neue Ära verunehrt hat.“ ²³

 

Während die Revolution niedergeschlagen wurde, betrachteten Marx und Engels die Heilige Allianz weiterhin als das Haupthindernis für den Befreiungskampf in Europa. Daher stellten sie sich in den folgenden Kriegen auf die Seite der Gegner des zaristischen Russlands und drängten diese Länder sogar dazu, den Krieg gegen Russland energischer zu führen (beispielsweise England und Frankreich im Krimkrieg 1853-1856 oder die Türkei 1877-1878).

 

Solche von den Gründervätern des wissenschaftlichen Sozialismus ausgearbeiteten Taktiken können heute sehr nützlich sein, wenn halbkoloniale Länder vor ähnlichen Situationen stehen. Wie wir an anderer Stelle festhielten, war dies während des Prozesses der Arabischen Revolution, die 2011 begann und mehrere militärische Konflikte auslöste, der Fall. ²⁴

 

Das bedeutet jedoch nicht, dass revolutionäre Entwicklungen bereits stattfinden müssen, bevor SozialistInnen einen „revolutionären Volkskrieg“ propagieren können. Krieg und Revolution stellen den höchsten Grad von Widersprüchen in einer Klassengesellschaft dar. Als solche sind sie häufig miteinander verflochten. Deshalb sprach Lenin bereits während des Russisch-Japanischen Krieges 1904/1905 von der „großen revolutionären Rolle des historischen Krieges“. ²⁵ Es ist kein Zufall, dass Kriege wiederholt zu Revolutionen geführt haben (beispielsweise Chinas Opiumkriege und die Taiping-Revolution 1839-1864, der Erste Weltkrieg 1917/1918 in Russland und Mitteleuropa, China nach dem Zweiten Weltkrieg) ebenso wie umgekehrt Revolutionen in Kriege mündeten (Frankreich 1792, Mitteleuropa 1848/1849, Russland 1918, Vietnam und Korea Anfang der 1950er Jahre).

 

Trotzkis Konzept der permanenten Revolution integriert die Wechselbeziehung von Krieg und Revolution. Es basiert auf dem Prinzip, dass es keine chinesische Mauer zwischen den inneren und äußeren Aufgaben des Befreiungskampfes gibt, sondern dass diese vielmehr integrierte Teile der Totalität des revolutionären Programms sind.

 

„Der zweite Aspekt der »permanenten« Theorie charakterisiert bereits die sozialistische Revolution als solche. Während einer unbestimmt langen Zeit und im ständigen inneren Kampfe werden alle sozialen Beziehungen umgestaltet. (…) Ausbrüche von Bürgerkriegen und äußeren Kriegen wechseln ab mit Perioden "friedlicher" Reformen. (…) Darin besteht der permanente Charakter der sozialistischen Revolution als solcher.“ ²⁶

 

Angriff, Schwächung und Sturz des Feindes im eigenen Land können helfen, den Feind im Ausland zu besiegen und umgekehrt. Dies ist, nebenbei bemerkt, auch die letztendliche Logik hinter der berühmten bolschewistischen Strategie der „Verwandlung des imperialistischen Krieges in einen Bürgerkrieg“, die ebenso auf reaktionäre Kriege halbkolonialer Staaten anwendbar ist.

 

Daher können MarxistInnen die Parole eines „revolutionären Volkskrieges“ verwenden, wenn ihr halbkoloniales Land einen Befreiungskrieg führt. Im Rahmen einer solchen Agitation fordern SozialistInnen die eigenständige Mobilisierung und Organisation der breiten Massen, sie stellen Forderungen an die bürgerliche Regierung, revolutionäre Maßnahmen zu ergreifen (beispielsweise Enteignung des Eigentums des Feindes, Bewaffnung des Volkes), um die Kriegsanstrengungen voranzubringen. Durch solche Taktiken können sie den Massen helfen, ihr politisches Bewusstsein zu heben und sie auf einen Aufstand zur Machtübernahme vorzubereiten.

 

 

 

Kriegstaktiken heute

 

 

 

Schließlich wollen wir unseren Ansatz anhand mehrerer Konflikte zwischen halbkolonialen Staaten konkretisieren. Wie wir sehen werden, standen viele dieser Konflikte in Verbindung mit nationalen oder demokratischen Befreiungskriegen. Die drei Kriege zwischen Indien und Pakistan waren reaktionär, da beide herrschenden Klassen versuchten, ihr Territorium zu erweitern. Während MarxistInnen in diesen Konflikten eine defätistische Haltung auf beiden Seiten einnahmen, verteidigten sie das Recht auf nationale Selbstbestimmung des kaschmirischen Volkes und unterstützten 1971 den Befreiungskrieg des bengalischen Volkes gegen das pakistanische Militär.

 

Der Krieg zwischen Iran und Irak 1980-1988 hatte in seiner ersten Phase ebenfalls einen gemischten Charakter. Als Saddam Husseins Baath-Regime im September 1980 Iran angriff, ging es nicht nur um Gebiets- und Ölkontrolle, sondern auch darum, den seit Februar 1979 begonnenen revolutionären Prozess in Iran niederzuschlagen. Später, als das Khomeini-Regime seine Macht konsolidiert hatte und die Arbeiter- und Jugendavantgarde bis Sommer 1981 zerschlug, änderte sich der Charakter des Kriegs. In der ersten Phase bis Sommer 1981 war der Krieg auf der Seite Iraks reaktionär, auf der Seite Irans jedoch ein legitimer Verteidigungskrieg. Nachdem der revolutionäre Prozess in Iran beendet war, nahm der Krieg auf beiden Seiten reaktionären Charakter an, weshalb Revolutionäre den Iran in der ersten Phase verteidigten und im Sommer 1981 ihre Taktik hin zu Defätismus auf beiden Seiten änderten. ²⁷

 

Die Invasion Saudi-Arabiens und der VAE im Jemen 2015 war formal ein Konflikt zwischen halbkolonialen Staaten (wenn auch Saudi-Arabiens und die VAE weitaus wohlhabender sind). Tatsächlich handelte es sich jedoch im Kern um einen Krieg der absolutistischen Golfmonarchien gegen den revolutionären Prozess im Jemen, der 2011 begann und in einen Volksaufstand unter der Führung der Huthi mündete, der die Regierung Präsident Hadi im September 2014 stürzte. Aus Angst vor der Ausbreitung der Revolution entschieden die Herrscher Saudi-Arabiens und der VAE, Jemen anzugreifen. In diesem Krieg trat die RCIT für die militärische Verteidigung des von den Huthi geführten Jemen gegen die Invasoren ein. ²⁸

 

Ebenso unterstützten wir Katar, als Saudi-Arabien und die VAE 2017-2021 eine Blockade verhängten und mit Krieg drohten. Während der Klassencharakter aller beteiligten Staaten ähnlich war und es in Katar keinen aktiven revolutionären Prozess gab, trug die Aggression Saudi-Arabiens und der VAE einen reaktionären Charakter. Diese Aggression zielte darauf ab, Katars Beziehungen zu verschiedenen Widerstandsbewegungen gegen Diktaturen und Kräfte, die gegen imperialistische Besatzung kämpften (beispielsweise die palästinensische Hamas und die Taliban in Afghanistan) zu schwächen. ²⁹

 

In den vergangenen Jahren gab es mehrere Fälle, in denen halbkoloniale Staaten in einen andauernden Bürgerkrieg eines anderen Landes intervenierten, um eine Seite zu unterstützen. Der Charakter einer solchen Intervention hängt stark vom Charakter des jeweiligen Bürgerkriegs ab. Wo der Bürgerkrieg auf der einen Seite progressiv und auf der anderen reaktionär ist, unterstützt die RCIT die progressive Seite, einschließlich der Truppen des halbkolonialen Staates, die auf deren Seite intervenieren (beispielsweise türkische Truppen, welche die syrischen Rebellen gegen Assad und die libysche Regierung gegen General Haftar unterstützten). ³⁰ Hingegen, wenn der Bürgerkrieg auf beiden Seiten reaktionär ist, dann ist das auch die Rolle fremder Kräfte, die intervenieren (beispielsweise der aktuelle Bürgerkrieg im Sudan, in dem Ägypten und Iran die Armee General al-Burhans unterstützen, während die VAE die RSF unter Mohamed Hamdan Dagalo unterstützen). ³¹

 

Weitere Beispiele für beidseitig reaktionäre Kriege sind der Grenzkonflikt zwischen Thailand und Kambodscha 2025 ³², der kurze militärische Konflikt zwischen Iran und Pakistan 2024 ³³ sowie die drohenden Kriege in Ostafrika mit Beteiligung von Äthiopien, Eritrea, Ägypten, Sudan, Südsudan und Somalia. ³⁴

 

Der andauernde Bürgerkrieg in Somalia, geführt von al-Shabaab gegen die ausländischen Besatzer (angeführt von äthiopischen Truppen) und deren lokale Stellvertreter, ist ein Beispiel für einen nationalen Befreiungskrieg. Ebenso war der Widerstand der afghanischen Taliban gegen die Aggression Pakistans im Oktober 2025 eine legitime Verteidigung, da der Angriff aus Islamabad nur eine Fortsetzung seiner reaktionären Kriege gegen nationale Minderheiten in Pakistan war, getrieben durch Kabuls Unterstützung der paschtunisch geprägten Pakistan Taliban. ³⁶

 

 

 

Zusammenfassung

 

 

 

Fassen wir die zentralen Erkenntnisse unserer Analyse zusammen:

 

1.           Kriege werden in der gegenwärtigen historischen Periode zu einem zunehmend wichtigen Merkmal. Dies gilt nicht nur für Spannungen zwischen Großmächten und imperialistische Angriffe auf Halbkolonien, sondern auch für Kriege zwischen Halbkolonien im Globalen Süden.

 

2.           Eine Halbkolonie ist ein kapitalistischer Staat, dessen Wirtschaft und Staatsapparat in der Weltordnung eine Position einnehmen, in der sie in erster Linie von anderen Staaten und Nationen dominiert werden. Infolgedessen entstehen Extra-Profite und wirtschaftliche, politische oder militärische Vorteile für imperialistische Monopole und Staaten, basierend auf Überausbeutung und Unterdrückung. Während die USA, China, Russland, die meisten Länder Westeuropas, Japan, Südkorea, Kanada und Australien imperialistische Staaten sind, ist die große Mehrheit der Länder in Asien, Afrika und Lateinamerika Halbkolonien.

 

3.           Wegen der untergeordneten Stellung halbkolonialer Länder in der imperialistischen Weltordnung hat die herrschende Klasse dieser Staaten einen besonderen Charakter. Die inländische Bourgeoisie herrscht in diesen Staaten nur bis zu einem gewissen Grad, da diese Länder von imperialistischem Monopolkapital und deren Großmächten dominiert werden. Wie Trotzki sagte, ist die Bourgeoisie halbkolonialer Länder eine „halb-herrschende und halb-unterdrückte Klasse.“

 

4.           Um den Charakter eines militärischen Konflikts zu verstehen, muss analysiert werden, welche Klasse den Krieg führt und welche Ziele sie verfolgt. Bei Konflikten, an denen halbkoloniale Staaten beteiligt sind, ist zudem ihre Stellung in der Kette der imperialistischen Weltordnung zu beachten. Inwieweit wirkt dieser Staat bei der Durchsetzung der imperialistischen Weltordnung und der Unterdrückung anderer Nationalitäten mit? Inwieweit steht er den Interessen dieser oder jener Großmacht im Weg? Aus diesen Gründen können Konflikte zwischen Halbkolonien sowohl mit Auseinandersetzungen gegen imperialistische Mächte verschränkt sein als auch mit Befreiungskämpfen nationaler Minderheiten oder demokratischen Bewegungen vermischt werden.

 

5.           Während Konflikte zwischen imperialistischen Mächten unter allen Umständen auf beiden Seiten reaktionär sind, trifft das nicht immer auf Konflikte zwischen Halbkolonien zu. Ursache ist die widersprüchliche Stellung der halbkolonialen Bourgeoisie, die zugleich massivem Druck von oben (imperialistische Monopole und Mächte) und von unten (dem Volk) ausgesetzt ist.

 

6.           Die herrschende Klasse halbkolonialer Staaten kann daher sowohl reaktionäre als auch progressive Kriege führen. Progressiv sind Konflikts mit imperialistischen Mächten; da Konflikte zwischen Halbkolonien jedoch oft mit den Interessen imperialistischer Mächte oder mit demokratischen und nationalen Befreiungskämpfen verflochten sind, ist es auch möglich, dass eine Halbkolonie einen progressiven Krieg gegen eine andere Halbkolonie führt. Der spezifische Charakter eines Konflikts erfordert stets eine konkrete Analyse aller primären und sekundären Faktoren.

 

7.           In Konflikten zwischen Halbkolonien, die auf beiden Seiten reaktionär sind, nimmt die RCIT eine revolutionär-defätistische Position ein, das heißt wir lehnen den Krieg beider Staaten ab („Der Hauptfeind steht im eigenen Land“) und setzen uns für eine Politik ein, die diesen reaktionären Krieg in einen Bürgerkrieg der Arbeiter und Unterdrückten gegen ihre eigene herrschende Klasse verwandelt („Dreht die Gewehre um“).

 

8.           In Konflikten, in denen ein halbkoloniales Land einen Krieg führt, der objektiv progressiven Charakter hat, weil er die imperialistische Ordnung untergräbt oder den Befreiungskampf anderer Völker fördert, nehmen MarxistInnen eine revolutionär-defensistische Position auf Seiten dieses Landes ein und arbeiten mit allen notwendigen Mitteln auf dessen militärischen Sieg und die Niederlage des reaktionären Lagers hin.

 

9.           Beispiele für Konflikte zwischen Halbkolonien, die auf beiden Seiten reaktionär sind, sind die Kriege zwischen Indien und Pakistan, der Grenzkonflikt zwischen Thailand und Kambodscha 2025, der kurze militärische Konflikt zwischen Iran und Pakistan 2024 sowie die drohenden Kriege in Ostafrika. Beispiele für Konflikte zwischen Halbkolonien, in denen eine Seite objektiv einen progressiven Kampf führt, sind der Widerstand Jemens gegen die Invasion durch Saudi-Arabien und den VAE seit 2015 sowie Afghanistans Verteidigung gegen die Aggression Pakistans.

 

 

 

 

 

Fußnoten

 

¹ W. I. Lenin: Das revolutionäre Proletariat und das Selbstbestimmungsrecht der Nationen (1916), in: LW 21, S. 416

 

² Leo Trotzki: Revolution und Krieg in China (Vorwort zu Harold Isaacs’ ‘The Tragedy of the Chinese Revolution’) (1938); in: Trotzki-Schriften 2.2., Rasch & Röhring Verlag, Hamburg 1990, S. 911

 

³ Siehe auch die folgenden Arbeiten von Michael Pröbsting: Greece: A Modern Semi-Colony. The Contradictory Development of Greek Capitalism, Its Failed Attempts to Become a Minor Imperialist Power, and Its Present Situation as an Advanced Semi-Colonial Country with Some Specific Features, RCIT Books, Wien 2015, https://www.thecommunists.net/theory/greece-semi-colony/; Is Türkiye a (Sub-)Imperialist Power? The economic, political and military features of the Turkish state, its class character and the programmatic consequences for socialists. A contribution to an ongoing debate amongst Marxists, 25. September 2022, https://www.thecommunists.net/theory/is-tuerkiye-a-sub-imperialist-power/; Is India a New Emerging Great Power? in: Critique: Journal of Socialist Theory, Volume 48, Issue 1, 2020 https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03017605.2019.1706783; The China-India Conflict: Its Causes and Consequences, Chapter V, August 2017, https://www.thecommunists.net/theory/china-india-rivalry/; Ukraine: A Capitalist Semi-Colony. On the exploitation and deformation of Ukraine’s economy by imperialist monopolies and oligarchs since capitalist restoration in 1991, Jänner 2023, https://www.thecommunists.net/theory/ukraine-a-capitalist-semi-colony/; Iran: Eine „imperialistische Regionalmacht“ oder eine kapitalistische Halbkolonie? Beitrag zu einer Debatte unter Sozialisten, 18. Juni 2025, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/iran-a-regional-imperialist-power-or-a-capitalist-semi-colony/#anker_4.

 

⁴ Unsere ausführlichsten Arbeiten zur Marxistischen Theorie des Imperialismus sind zwei Bücher von Michael Pröbsting: Anti-Imperialism in the Age of Great Power Rivalry. The Factors behind the Accelerating Rivalry between the U.S., China, Russia, EU and Japan. A Critique of the Left’s Analysis and an Outline of the Marxist Perspective, RCIT Books, Wien 2019, https://www.thecommunists.net/theory/anti-imperialism-in-the-age-of-great-power-rivalry/; The Great Robbery of the South. Continuity and Changes in the Super-Exploitation of the Semi-Colonial World by Monopoly Capital Consequences for the Marxist Theory of Imperialism, RCIT Books, 2013, https://www.thecommunists.net/theory/great-robbery-of-the-south/

 

⁵ Leo Trotzki: Weder proletarischer noch bürgerlicher Staat? Trotzki-Schriften 1.2., Rasch & Röhring Verlag, Hamburg 1988, S. 1132

 

⁶ Federal Reserve Statistical Release: Industrial Production and Capacity Utilization, 16. September 2025, p. 4; siehe dazu auch Michael Pröbsting: Heading towards Global Political Explosions. Notes on the world situation in the light of the shift in the U.S. foreign policy, the war in the Middle East and the Asian Spring, 24. September 2025, https://www.thecommunists.net/worldwide/global/heading-towards-global-political-explosions/

 

⁷ UNCTAD: A world of debt. It is time for reform, 2025, p. 5, 11, 17 and 20.

 

⁸ Die Zahlen für die Jahre 2000 und 2030 stammen von UNIDO: The Future of Industrialization. Building Future-Ready Industries to Turn Challenges into Sustainable Solutions, MIPF 2024 conference paper, p. 17; die Zahlen für das Jahr 2023 stammen von UNIDO: International Yearbook of Industrial Statistics, Edition 2024, p. 41

 

⁹ Die Zahlen stammen vom Marc Lautier: Manufacturing still matters for developing countries, in: Structural Change and Economic Dynamics 70 (2024), p. 173

 

¹⁰ Die Zahlen stammen vom John Smith: Imperialism in the Twenty-First Century. Globalization, Super-Exploitation, and Capitalism’s Final Crisis, Monthly Review Press, New York 2016, pp. 101-103

 

¹¹ Die Zahlen stammen vom Marc Lautier: Manufacturing still matters for developing countries, in: Structural Change and Economic Dynamics 70 (2024), pp. 174-176

 

¹² Die Zahlen stammen vom Marc Lautier: Manufacturing still matters for developing countries, in: Structural Change and Economic Dynamics 70 (2024), pp. 174-176, calculation of the share by the author

 

¹³ Rudolf Klement: Principles and Tactics in War, in: Revolutionary History, Vol. 1, No. 1 (1988), p. 19, https://www.thecommunists.net/theory/klement-war/

 

¹⁴ W. I. Lenin: Krieg und Revolution (1917), in: LW 24, S. 396

 

¹⁵ W. I. Lenin: Die drohende Katastrophe und wie man sie bekämpfen (1917), in: LW 25, S. 374

 

¹⁶ Leo Trotzki: Erklärung der Bolschewiki-Leninisten (Linke Opposition der Kommunistischen Internationale) zum Antikriegskongress in Genf [nach Internationales Bulletin der Kommunistischen Linksopposition, No. 18, August 1932, S. 1-7], https://sites.google.com/site/sozialistischeklassiker2punkt0/trotzki/1932/leo-trotzki-erklaerung-der-bolschewiki-leninisten-linke-opposition-der-kommunistischen-internationale-zum-antikriegskongress-in-genf

 

¹⁷ Siehe Kapitel II in unserem Buch von Michael Pröbsting: World Perspectives 2018: A World Pregnant with Wars and Popular Uprisings. Theses on the World Situation, the Perspectives for Class Struggle and the Tasks of Revolutionaries, https://www.thecommunists.net/theory/world-perspectives-2018; siehe auch vom selben Autoren: Dialectics and Wars in the Present Period. Preface to Rudolf Klement's Principles and Tactics in War, Juni 2017, https://www.thecommunists.net/theory/klement-war/#anker_1

 

¹⁸ Abram Deborin: Materialistische Dialektik und Naturwissenschaft (1925), in: Unter dem Banner des Marxismus 1. Jahrgang 1925/26, Verlag für Literatur und Politik, Wien, p. 452

 

¹⁹ W.I. Lenin: Konspekt zur ‚Wissenschaft der Logik’. Die Lehre vom Begriff; in: LW 38, S. 213

 

²⁰ Siehe dazu auch Michael Pröbsting: Marxistische Taktiken in Kriegen mit widersprüchlichem Charakter. Der Ukraine Krieg und Kriegsgefahr in Westafrika, dem Mittlerem Osten und Ost Asien zeigen die Notwendigkeit auf, den Doppel-Charakter mancher Konflikte zu verstehen, 23. August 2023, https://www.thecommunists.net/theory/marxist-tactics-in-wars-with-contradictory-character/#anker_5

 

²¹ Friedrich Engels: Die revolutionäre Erhebung in der Pfalz und in Baden (1849), in: MEW Bd.6, S. 525f.

 

²² Karl Marx / Friedrich Engels: Drohung der Gervinus-Zeitung (1848), in: MEW Bd.5, S. 105

 

²³ Karl Marx, Friedrich Engels: Die auswärtige deutsche Politik und die letzten Ereignisse zu Prag ["Neue Rheinische Zeitung" Nr. 42 vom 12. Juli 1848]; in: MEW, Bd. 5, S. 202

 

²⁴ RCIT: Turkey and the Growing Tensions in Eastern Mediterranean. Theses on the complex contradictions between imperialist and regional powers, the Arab Revolution and the consequential tactics of Marxists, 28. August 2020, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/turkey-and-the-growing-tensions-in-eastern-mediterranean/

 

²⁵ W. I. Lenin: Der Fall von Port Arthur (1905), in: LW 8, S. 40

 

²⁶ Leo Trotzki: Die permanente Revolution, in: Leo Trotzki: Ergebnisse und Perspektive. Die permanente Revolution; Frankfurt a. M., 1971, S. 28

 

²⁷ Siehe auch Workers Power: The Iran-Iraq war: Generalised Defeatism - not the Marxist method (1980), https://www.thecommunists.net/theory/archive-documents-from-the-lrci-and-lfi/#anker_2

 

²⁸ Siehe auch RCIT: Yemen: Another Humiliating Blow for the Saudi Aggressors! Yemeni popular resistance eliminates three pro-Saudi military brigades, 02.10.2019, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/yemen-another-humiliating-blow-for-the-saudi-aggressors/

 

²⁹ Siehe auch Michael Pröbsting: Qatar-Gulf Crisis: Another Offensive of the Arab Counter-Revolution, 10. Juni 2017, https://rcitarchive.wordpress.com/worldwide/africa-and-middle-east/qatar-gulf-crisis/

 

³⁰ Siehe auch RCIT: Libyen: Verteidigt Tripolis! Nieder mit Haftar! Für den Aufbau von Volksmilizen, die einen unabhängigen Kampf gegen die Konterrevolution organisieren! 9. April 2019, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/libya-defend-tripoli-defeat-haftar/#anker_1; Syrien: Zum Konflikt zwischen Türkei und Russland in Idlib. Unterstützt weiterhin den heroischen syrischen Widerstand! Vertreibt die russisch-iranisch-assadistischen Besatzer! Aber kein Vertrauen in die Politspiele Ankaras! Öffnet die Grenzen Europas für die syrischen Flüchtlinge! 29. Februar 2020, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/syria-on-the-turkish-russian-confrontation-in-idlib/#anker_1

 

³¹ Siehe auch RCIT: Sudan: Sudan: Weder al-Burhan, noch Hemedti! Alle Macht dem Volk! Löst alle Armeeeinheiten auf! Bewaffnet die Volksmassen! Für eine Revolutionäre Verfassungsgebende Versammlung! 17. April 2023, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/sudan-neither-al-burhan-nor-hemedti/#anker_3

 

³² Siehe auch RCIT: Thailand-Cambodia: A Reactionary Conflict with Possibly Explosive Consequences. No to chauvinism on both sides - the main enemy is at home! Utilise the war to bring down the bonapartist regimes! 26. Juli 2025, https://www.thecommunists.net/worldwide/asia/thailand-cambodia-a-reactionary-conflict-with-possibly-explosive-consequences/

 

³³ Siehe auch RCIT: Iranian Missile Strikes in Syria, Iraq and Pakistan: A Reactionary Aggression, 18. Jänner 2024, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/iranian-missile-strikes-in-syria-iraq-and-pakistan/

 

³⁴ Siehe dazu auch Michael Pröbsting: Der drohende große Krieg in Ostafrika. Eine marxistische Analyse der Bürgerkriege, zwischenstaatlichen Spannungen und der Einmischung regionaler Mächte am Horn von Afrika, 25. Oktober 2024, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/the-looming-great-war-in-east-africa/#anker_6

 

³⁵ Siehe auch RCIT: Regional Power Ethiopia Attempts to Expand its Domination in Somalia. Solidarity with the Somali resistance against the occupation forces (Ethiopia, ATMIS, and the U.S.)! 9. Jänner 2024, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/regional-power-ethiopia-attempts-to-expand-its-domination-in-somalia/

 

³⁶ Siehe auch RCIT: Down with Pakistan’s Aggression against Afghanistan! Support the right of national self-determination for all peoples oppressed by the Pakistani state! 13. Oktober 2025, https://www.thecommunists.net/worldwide/asia/down-with-pakistan-s-aggression-against-afghanistan/

 

 

 

 

 

Esej (z 5 tabelami) autorstwa Michaela Pröbstinga, Rewolucyjna Komunistyczna Tendencja Międzynarodowa (RCIT), 24 października 2025, www.thecommunists.net

 

 

 

Wstęp

 

Czym są półkolonie?

 

Dlaczego rośnie liczba wojen pomiędzy krajami półkolonialnymi?

 

O marksistowskich zasadach dotyczących wojen

 

Marksistowskie podejście wobec wojen pomiędzy krajami półkolonialnymi

 

Rewolucyjny defetyzm i obrona

 

„Wojna ludowa” i rewolucja permanentna

 

Taktyka wojenna dzisiaj

 

Podsumowanie

 

 

 

* * * * *

 

 

Wstęp

 

 

 

Żyjemy w okresie historycznym, który charakteryzuje się militaryzmem i wojnami. Konflikty te obejmują wojny imperialistyczne przeciwko uciskanym krajom, a także konflikty między wielkimi mocarstwami. Jednak w ostatnim dziesięcioleciu coraz ważniejszym elementem sytuacji na świecie stał się również inny rodzaj konfliktu – napięcia militarne i wojny między kapitalistycznymi półkoloniami. Rządy grożą sobie nawzajem wojną, nakładają sankcje, bombardują swoich sąsiadów lub rozpoczynają otwartą inwazję.

 

Jako kilka przykładów możemy wymienić konflikt między Indiami a Pakistanem w 2020 i 2025 roku oraz między tym ostatnim a Afganistanem w 2025 r.; konflikt graniczny między Tajlandią a Kambodżą w 2025 r.; inwazję Arabii Saudyjskiej i Zjednoczonych Emiratów Arabskich (ZEA) na Jemen, która rozpoczęła się w 2015 r., ich blokadę i groźbę wojny przeciwko Katarowi w latach 2017-21, a także napięcia między tymi krajami a Iranem; wzajemne bombardowania między Iranem a Pakistanem w 2024 r.; wojny domowe w Libii i Sudanie, w które interweniują inne państwa półkolonialne; lub nadciągające wojny w Afryce Wschodniej z udziałem Etiopii, Erytrei, Egiptu, Sudanu, Sudanu Południowego i Somalii.

 

Oczywiście tego typu konflikty istnieją już od lat 50. i 60. XX wieku, kiedy to niemal wszystkie kolonie uzyskały formalną niepodległość. Przykładem mogą być trzy wojny między Indiami a Pakistanem lub wojna irańsko-iracka w latach 1980–1988. Jednakże oczywiste jest, że liczba takich konfliktów znacznie wzrosła w ostatnim dziesięcioleciu. Dlatego ważne jest, aby dokładnie zrozumieć naturę wojen między krajami półkolonialnymi, tym bardziej, że kwestia ta rzadko była poruszana wśród marksistów.

 

Zanim przejdziemy do omówienia głównych przyczyn rosnącej liczby konfliktów między krajami globalnego Południa i ich konsekwencji dla programu rewolucjonistów, pokrótce wyjaśnimy pojęcie półkolonii.

 

 

 

Czym są półkolonie?

 

 

 

Porządek światowy charakteryzuje się imperialistycznym systemem, w którym wielkie mocarstwa i monopole dominują w globalnej polityce i gospodarce oraz wyzyskują resztę świata. Dlatego marksiści dzielą świat na kraje imperialistyczne i półkolonialne. Uznanie takich sprzeczności klasowych między państwami imperialistycznymi a krajami półkolonialnymi jest niezbędne; w rzeczywistości jest to nie mniej ważne dla zrozumienia rozwoju globalnego kapitalizmu niż uznanie sprzeczności między klasami w obrębie społeczeństwa. Lenin wielokrotnie podkreślał kluczowe znaczenie podziału świata na narody uciskające i uciskane.

 

„Imperializm, to – coraz bardziej wzmagający się ucisk narodów świata przez garstkę wielkich mocarstw(...)Dlatego też w programie socjaldemokratów centralne miejsce winien zajmować właśnie ten podział narodów na uciskające i uciskane, który stanowi istotę imperializmu i który kłamliwie omijany jest przez socjalszowinistów i Kaursky’ego. Podział ten jest nieistotny z punktu widzenia burżuazyjnego pacyfizmu lub mieszczańskiej utopii konkurencji pokojowej między niezależnymi narodami przy kapitalizmie, ale właśnie jest on istotny z punktu widzenia walki rewolucyjnej przeciwko imperializmowi.”[1]

 

Wśród najważniejszych państw imperialistycznych znajdują się wielkie mocarstwa: Stany Zjednoczone, Chiny, Rosja, kilka państw Europy Zachodniej oraz Japonia. Półkolonie to kraje kapitalistyczne, które formalnie są niezależne, ale w rzeczywistości pozostają pod dominacją wielkich mocarstw i monopoli. Na marginesie należy dodać, że nadal istnieje niewielka liczba kolonii okupowanych przez mocarstwa imperialistyczne.

 

Oczywiście należy dokonać rozróżnienia w obrębie tych dwóch kategorii, ponieważ istnieją różne rodzaje krajów imperialistycznych i półkolonialnych. Istnieją mocarstwa, które są silne gospodarczo, ale dużo słabsze militarnie (np. Niemcy lub Japonia) i vice versa (np. Rosja). Podobnie należy rozróżniać różne rodzaje półkolonii. Oczywiste jest, że obecnie istnieją ogromne różnice między Peru a Argentyną lub Brazylią, Kongo a Egiptem, Pakistanem a Turcją, Nepalem a Tajlandią, Kazachstanem a Polską. Niektóre kraje są bardziej uprzemysłowione niż inne, niektóre osiągnęły pewną swobodę polityczną, a inne nie. W związku z tym możemy rozróżnić między zaawansowanymi lub uprzemysłowionymi półkoloniami, takimi jak Argentyna, Brazylia, Egipt, Turcja, Grecja, Ukraina, Iran, Polska czy Tajlandia, z jednej strony, a biedniejszymi lub półprzemysłowymi półkoloniami, takimi jak Boliwia, Peru, kraje Afryki Subsaharyjskiej (z wyjątkiem Republiki Południowej Afryki), Pakistan, Afganistan, Indonezja itp. z drugiej strony.

 

Niemniej jednak należy pamiętać, że te różne rodzaje półkolonii mają znacznie więcej cech wspólnych niż cech, które je odróżniają, jak już zauważył Trocki:

 

„Kraje kolonialne i półkolonialne – a zatem zacofane – które obejmują zdecydowaną większość ludzkości, różnią się między sobą niezwykle pod względem stopnia zacofania, tworząc historyczną drabinę sięgającą od koczownictwa, a nawet kanibalizmu, aż po najnowocześniejszą kulturę przemysłową. Połączenie skrajności w takim czy innym stopniu charakteryzuje wszystkie kraje zacofane. Jednak hierarchia zacofania, jeśli można użyć takiego wyrażenia, jest określana przez specyficzną wagę elementów barbarzyństwa i kultury w życiu każdego kraju kolonialnego. Afryka Równikowa pozostaje daleko w tyle za Algierią, Paragwaj za Meksykiem, Abisynia za Indiami lub Chinami. Przy wspólnej zależności gospodarczej od imperialistycznych metropolii, ich zależność polityczna ma w niektórych przypadkach charakter jawnego niewolnictwa kolonialnego (Indie, Afryka Równikowa), podczas gdy w innych jest ukryta pod fikcją niepodległości państwowej (Chiny, Ameryka Łacińska).”[2]

 

Czym więc charakteryzują się kraje półkolonialne? W naszych pracach dotyczących imperializmu, które zawierają kilka studiów przypadków półkolonii [3], RCIT opracowało następującą definicję: Kraj półkolonialny to państwo kapitalistyczne, którego gospodarka i aparat państwowy zajmują takie miejsce w porządku światowym, w którym znajdują się one pod panowanie innych państw i narodów. W rezultacie generują one dodatkowe zyski i zapewniają imperialistycznym monopolom i państwom inne korzyści gospodarcze, polityczne i/lub militarne dzięki relacjom opartym na nadmiernej eksploatacji i ucisku[4].

 

Ważnym wnioskiem płynącym z tej analizy jest specyficzny charakter klasy rządzącej w takich krajach półkolonialnych. Krajowa burżuazja rządzi tymi państwami tylko w pewnym stopniu, ponieważ kraje te są ogólnie zdominowane przez imperialistyczny kapitał monopolistyczny i wielkie mocarstwa. Jak powiedział Trocki, burżuazja krajów półkolonialnych jest „klasą na pół panującą, a na pół uciskaną”.

 

„Reżim wewnętrzny w krajach kolonialnych i pół-kolonialnych ma przeważnie burżuazyjny charakter. Ale nacisk zagranicznego imperializmu na tyle zmienia i zniekształca strukturę polityczną tych krajów, że burżuazja narodowa (nawet w politycznie niepodległych krajach Ameryki Południowej) jedynie częściowo osiąga sytuację klasy panującej. Nacisk imperializmu na kraje zacofane nie zmienia wprawdzie ich zasadniczego charakteru społecznego, bo podmiot i przedmiot nacisku reprezentują tylko różne poziomy rozwoju jednego i tego samego społeczeństwa burżuazyjnego. Mimo to różnice między Anglią a Indiami, Japonią a Chinami, Stanami Zjednoczonymi a Meksykiem są tak wielkie, że ściśle rozróżniamy burżuazyjne kraje uciskające od burżuazyjnych krajów uciskanych i uważamy za swój obowiązek popierać te drugie przeciw tym pierwszym. Burżuazja krajów kolonialnych i pół-kolonialnych jest klasą na pół panującą, a na pół uciskaną[5].”

 

 

 

Dlaczego rośnie liczba wojen pomiędzy krajami półkolonialnymi?

 

 

 

Dlaczego obserwujemy rosnącą liczbę konfliktów zbrojnych między kapitalistycznymi półkoloniami? Istnieje oczywiście wiele powodów, ale najważniejsze z nich wynikają z cech charakterystycznych dla kapitalistycznego upadku w obecnym okresie historycznym.

 

Spadek dynamiki wzrostu kapitalistycznej gospodarki światowej trwający od początku lat 70. znacznie przyspieszył od czasu Wielkiej Recesji w 2008 r. Spadki koniunktury w latach 2008/09 i 2019/20 były najgorsze od czasu kryzysu gospodarczego w latach 1920-33. Nawet w okresach ożywienia gospodarczego wzrost jest znacznie niższy niż wcześniej. W rezultacie produkcja przemysłowa w Stanach Zjednoczonych w ostatnich latach uległa niemal całkowitej stagnacji i nadal pozostaje poniżej poziomu z 2019 r. (a także znacznie poniżej poziomu z 2007 r.)[6].

 

Najgorsze skutki takiego kryzysu gospodarczego odczuwają kraje półkolonialne, ponieważ pod względem gospodarczym są one najsłabszym ogniwem łańcucha kapitalistycznego. Od 2010 r. ich dług publiczny wzrósł o ponad 240% – dwukrotnie szybciej niż w zachodnich krajach imperialistycznych. W rezultacie kraje półkolonialne muszą płacić wyższe odsetki imperialistycznym instytucjom finansowym. W 2024 r. kraje rozwijające się zapłaciły rekordową kwotę 921 mld USD z tytułu odsetek. Afryka wydaje więcej na odsetki niż na opiekę zdrowotną lub edukację. Liczba krajów rozwijających się, które przeznaczają ponad 5% dochodów z eksportu na obsługę zewnętrznego długu publicznego, wzrosła z 35 (2010 r.) do 64 (2023 r.)[7].

 

Podobnie, podczas gdy cały świat doświadcza niszczycielskich skutków kapitalistycznych zmian klimatycznych, biedniejsze kraje cierpią szczególnie, ponieważ globalne ocieplenie powoduje niedobór wody, pustynnienie, niewyobrażalne fale upałów, powodzie, niszczenie flory i fauny itp. W rezultacie setki tysięcy ludzi umiera, a miliony są zmuszone do opuszczenia swoich domów.

 

W takich warunkach logiczne jest, że nasila się walka między klasami, a także wewnątrz klasy rządzącej w krajach półkolonialnych. W wyniku takiej niestabilności politycznej klasa rządząca próbuje odwrócić uwagę opinii publicznej, podżegając do nienawiści wobec mniejszości narodowych i/lub zagranicznych wrogów. W obecnym okresie takie napięcia częściej prowadzą do wojen, ponieważ porządek świata uległ zasadniczej zmianie. W latach 1945–1991 porządek światowy kształtowała zimna wojna między mocarstwami imperialistycznymi a państwami stalinowskimi. Chociaż te dwa obozy pozostawały w konflikcie, były zainteresowane uniknięciem eskalacji i utrzymywały swoich sojuszników pod kontrolą.

 

Po rozpadzie ZSRR, Stany Zjednoczone stały się niekwestionowanym hegemonem. Jednak rozkład kapitalizmu, przeniesienie produkcji przemysłowej do Chin i krajów globalnego Południa oraz upokarzające porażki USA w Iraku i Afganistanie doprowadziły do osłabnięcia amerykańskiego imperializmu i powstania nowych mocarstw – Chin i Rosji. Zmiana ta znalazła odzwierciedlenie między innymi w utracie przez Stany Zjednoczone pozycji lidera w światowej produkcji przemysłowej i zastąpieniu ich przez Chiny. ONZ przewiduje, że do 2030 r. 45% światowej produkcji przemysłowej będzie zlokalizowane w Chinach, a tylko 11% w Stanach Zjednoczonych (patrz. Tabela 1).

 

 

 

Tabela 1: Udział w światowej produkcji przemysłowej, Chiny i Stany Zjednoczone, 2000–2030[8]

 

	2000	2023	2030 (prognoza)
Chiny	6%	31,8%	45%
USA	25%	15%	11%

 

 

 

W rezultacie od początku obecnego okresu historycznego w 2008 r., a jeszcze bardziej od czasu objęcia urzędu prezydenta przez Trumpa, obserwujemy ogromne nasilenie rywalizacji międzyimperialistycznej.

 

Ma to dramatyczne konsekwencje dla stosunków politycznych między krajami półkolonialnymi. Kiedy porządek świata kształtował się w okresie zimnej wojny, Stany Zjednoczone i ZSRR miały interes (i środki), aby utrzymać lokalne konflikty pod kontrolą. A kiedy Stany Zjednoczone zaczęły dominować nad światem, mogły robić to jeszcze skuteczniej. Jednak wraz z rosnącą potęgą Chin i Rosji oraz ich coraz większą rywalizacją z mocarstwami zachodnimi, a także rosnącą niestabilnością samego sojuszu zachodniego (który Trump niszczy swoją polityką „America First”), nie ma już dominującego policjanta, który mógłby egzekwować imperialistyczne „prawo i porządek”. W rezultacie napięcia między krajami półkolonialnymi nasilają się.

 

Jak wskazaliśmy w naszych pracach dotyczących imperializmu, wspomniane powyżej przeniesienie produkcji przemysłowej do Chin i krajów globalnego Południa jest jednym z najbardziej znaczących wydarzeń w najnowszej historii. W ciągu ostatniego półwiecza udział starych zachodnich państw imperialistycznych w światowej produkcji przemysłowej spadł z 85% (1975 r.) do 49% (2018 r.), podczas gdy udział Chin wzrósł z 2% (1990 r.) do 29% (2018), a udział krajów półkolonialnych wzrósł z 11% (1970) do 22% (2018) (patrz. Tabela 2). W rzeczywistości udział krajów niebędących częścią Zachodu w wartości kapitalistycznej jest jeszcze większy, biorąc pod uwagę, że wypaczenie cen i nierówny handel zniekształcają te dane na korzyść mocarstw zachodnich.

 

 

 

Tabela 2: Globalna produkcja przemysłowa według grup dochodowych krajów, 1970 – 2018[9]

 

	1970	1975	1990	2000	2003	2018
Kraje rozwinięte		85%			75%	49%
Chiny			2%	6%		29%
Globalne Południe bez Chin	11%					22%
Globalne Południe z Chinami włącznie		15%			25%	51%

 

 

 

Ta ogromna zmiana staje się jeszcze bardziej widoczna, jeśli spojrzymy na zmiany w zatrudnieniu w światowym przemyśle. Do początku lat 70. większość siły roboczej w przemyśle znajdowała się w starych imperialistycznych krajach zachodnich. Dziś tylko 18% siły roboczej w światowym przemyśle pracuje w tych krajach, podczas gdy 40% znajduje się w Chinach, a 42% w półkolonialnych krajach globalnego Południa (patrz. Tabela 3 i 4)

 

 

 

Tabela 3: Globalna siła robocza zatrudniona w przemyśle według grup dochodowych krajów, 1950 – 2010[10]

 

	1950	1980	2010
Bardziej rozwinięte kraje	66%	47%	21%
Mniej rozwinięte kraje	34%	53%	79%

 

 

 

Tabela 4: Zatrudnienie w światowym przemyśle (oficjalne i nieoficjalne) według grup dochodowych krajów, 2017[11]

 

	W milionach	Udział (%)
Świat	421	100%
Kraje rozwinięte	75	18%
Globalne Południe z Chinami włącznie	345	82%
Chiny	168,6	40%
Globalne Południe bez Chin	177,4	42%

 

 

 

Jeśli zestawimy zatrudnienie w przemyśle według krajów, można również dostrzec geograficzną koncentrację proletariatu przemysłowego. Wśród 20 krajów o największym zatrudnieniu w przemyśle (zatrudnienie formalne i nieformalne łącznie) 70,2% pracowników znajduje się w krajach Azji Wschodniej i Południowej, wśród których największe znaczenie mają Chiny, Indie i Indonezja (patrz. Tabela 5).

 

 

 

Tabela 5: Zatrudnienie w światowym przemyśle (oficjalne i nieoficjalne) według krajów, 20 największych, 2017[12]

 

Miejsce	Kraj	W milionach	Udział(%)
	Świat	421	100%
1	Chiny	168,8	40%
2	Indie	63	15%
3	Indonezja	17,7	4,2%
4	USA	13,3	3,2%
5	Japonia	11,8	2,8%
6	Brazylia	11,1	2,6%
7	Rosja	10,1	2,4%
8	Wietnam	9,2	2,2%
9	Bangladesz	9	2,1%
10	Meksyk	7,6	1,8%
11	Niemcy	7,2	1,7%
12	Turcja	6,2	1,5%
13	Tajlandia	6	1,4%
14	Włochy	4,2	1%
15	Korea Południowa	3,9	0,9%
16	Tajwan	3,8	0,9%
17	Francja	3,8	0,9%
18	Wielka Brytania	3	0,7%
19	Polska	2,9	0,7%
20	Malezja	2,8	0,7%

 

 

 

Te fundamentalne zmiany społeczno-gospodarcze mają ogromne konsekwencje dla krajów półkolonialnych. Stanowią one ekonomiczną podstawę dla większej przestrzeni politycznej, w której może manewrować klasa rządząca tych państw. Oczywiście, biorąc pod uwagę półkolonialny charakter takich krajów, ich burżuazja jest zależna od mocarstw imperialistycznych i podporządkowana im. Pomimo tego, że w dłuższej perspektywie nie może ona działać niezależnie od mocarstw imperialistycznych, nie oznacza to, że nie ma ona żadnych niezależnych interesów lub że nie ma żadnej ograniczonej swobody samodzielnego działania.

 

W połączeniu z pęknięciami imperialistycznego porządku świata spowodowanymi przyspieszającą rywalizacją między mocarstwami, zmiana ta pozwala klasie rządzącej krajów półkolonialnych, w określonych okolicznościach, wykorzystać konflikty między mocarstwami imperialistycznymi i stworzyć przestrzeń do rozszerzenia swoich wpływów. Podobnie, państwa te mogą prowadzić wojny bez pytania o zgodę jednego lub drugiego mocarstwa.

 

 

 

O marksistowskich zasadach dotyczących wojen

 

 

 

Klasycy marksizmu nie opracowali żadnej konkretnej taktyki dla wojen między krajami półkolonialnymi. Nie ma w tym nic dziwnego, ponieważ w epoce imperializmu do połowy XX wieku nie było prawie żadnych wojen pomiędzy kapitalistycznymi półkoloniami z tego prostego powodu, że większość krajów Globalnego Południa (z wyjątkiem Ameryki Łacińskiej) była koloniami wielkich mocarstw. Jedynym znanym nam wyjątkiem jest tzw. wojna o Chaco, trwająca od 1932 do 1935 roku. Była to wojna między Boliwią a Paragwajem o kontrolę nad bogatą w ropę północną częścią regionu Gran Chaco. Rudolf Klement, jeden z sekretarzy Trockiego, który był członkiem Międzynarodowego Sekretariatu Ruchu na rzecz Czwartej Międzynarodówki, napisał ważny artykuł na temat taktyki marksistowskiej podczas wojny. W tym artykule, który był chwalony przez Trockiego, autor krótko wspomina o wojnie w Chaco i charakteryzuje ją jako proxy war (wojnę zastępczą) - „zamaskowaną walkę dwóch zagranicznych imperializmów – Anglii i Ameryki”[13]. W takiej wojnie zastępczej mocarstw imperialistycznych socjaliści nie mogli poprzeć żadnej ze stron.

 

Chociaż klasycy marksizmu nie wypowiadali się na temat wojen między półkoloniami, pozostawili nam cenne wskazówki, które pozwalają nam opracować taką taktykę na dzisiejsze czasy. W. I. Lenin i L. Trocki – przywódcy rewolucji październikowej w 1917 roku oraz założyciele Trzeciej i Czwartej Międzynarodówki – wielokrotnie podkreślali, że aby zrozumieć charakter wojny, należy przyjrzeć się, która klasa ją prowadzi i w jakim celu. Jak pisał Lenin:

 

„Są wojny i wojny. Musimy mieć jasność co do tego, jakie warunki historyczne doprowadziły do wojny, jakie klasy ją prowadzą i w jakim celu. Jeśli tego nie zrozumiemy, wszelkie nasze rozmowy na temat wojny będą z konieczności całkowicie bezcelowe, wywołując więcej emocji niż rzucając światło na sprawę”[14].

 

„Społeczny charakter wojny, jej prawdziwe znaczenie, nie zależy od pozycji wojsk wroga (…). O charakterze wojny decyduje polityka, której jest ona kontynuacją („wojna jest kontynuacją polityki”), klasa, która ją prowadzi, oraz cele, dla których jest ona prowadzona”[15].

 

Podobnie Trocki stwierdził w deklaracji programowej na międzynarodowym kongresie antywojennym w 1932 roku:

 

„My, bolszewicy-leniniści, absolutnie odrzucamy i potępiamy zwodnicze rozróżnienie między wojną „obronną” a „ofensywną”. W wojnie między państwami kapitalistycznymi takie rozróżnienie stanowi jedynie dyplomatyczną przykrywkę mającą na celu oszukanie ludu(...)Rewolucyjny proletariat rozróżnia jedynie wojny opresyjne i wojny wyzwoleńcze. Charakter wojny określają nie dyplomatyczne fałszerstwa, ale klasa, która ją prowadzi, oraz cele, jakie w niej realizuje. Wojny państw imperialistycznych, pomijając preteksty i retorykę polityczną, mają charakter opresyjny, reakcyjny i wrogi wobec ludu. Jedynie wojny proletariatu i uciskanych narodów można scharakteryzować jako wojny wyzwoleńcze.”[16].

 

Ponieważ wojny opresyjne są reakcyjne po obu stronach, marksiści opowiadają się w takich konfliktach za polityką rewolucyjnego defetyzmu – „Główny wróg jest we własnym kraju” – po obu stronach. Takie wojny opresyjne po obu stronach są konfliktami między mocarstwami imperialistycznymi, reakcyjnymi wojnami między państwami (półkoloniami lub stalinowskimi państwami robotniczymi) lub reakcyjnymi wojnami domowymi między frakcjami klasy rządzącej.

 

Z drugiej strony, międzynarodowa klasa robotnicza musi wspierać uciskane narody w wojnach wyzwoleńczych, czyli robić wszystko, żeby pokonać obóz reakcyjny i pomagać obozowi postępowemu. Przykładami takich wojen wyzwoleńczych mogą być rewolucyjne wojny domowe prowadzone przez klasę robotniczą i masy ludowe lub też przez uciskane narody, wojny krajów półkolonialnych przeciwko wielkim mocarstwom lub wojny prowadzone przez państwa robotnicze. Oczywiście mogą istnieć wyjątki, np. w przypadku wojny światowej, gdy kraj półkolonialny jest proxy jednego z wielkich mocarstw (np. Serbia podczas I wojny światowej)[17].

 

 

 

Marksistowskie podejście wobec wojen pomiędzy krajami półkolonialnymi

 

 

 

Konflikty między kapitalistycznymi państwami półkolonialnymi są kwestiami niezwykle złożonymi. Zasadniczo w równym stopniu sprzeciwiamy się burżuazji wszystkich półkolonii. Dlatego też, w ujęciu abstrakcyjnym, w każdym takim konflikcie zajmowalibyśmy stanowisko rewolucyjnego defetyzmu, tj. opowiedzielibyśmy się za porażką obu stron.

 

Jednak w rzeczywistości rzeczy nie istnieją w próżni, ale w konkretnych warunkach, jako część konkretnej całości, która – mówiąc słowami Abrama Deborina, czołowego radzieckiego filozofa lat 20. XX wieku – jest „jednością tego, co uniwersalne i tego, co szczególne”[18]. W związku z tym, choć w niektórych przypadkach wojny między krajami półkolonialnymi mogą mieć charakter reakcyjny po obu stronach, nie musi tak być we wszystkich takich konfliktach, a zatem rewolucyjny defetyzm po obu stronach nie zawsze jest właściwą taktyką.

 

Właśnie dlatego konflikt należy badać pod każdym względem, uwzględniając zarówno jego ogólne, fundamentalne cechy, jak i drugorzędne, szczególne cechy. Takie podejście powinno być zgodne z dialektyczną metodą Lenina, która polega na badaniu rzeczy lub procesu „od zjawisk do istoty i odmniej głębokiej do głębszej istoty”[19].

 

Aby lepiej zrozumieć tę kwestię, należy powrócić do pytania, która klasa prowadzi daną wojnę. Ponieważ omawiamy kwestię konfliktów między państwami półkolonialnymi, mamy do czynienia z wojnami prowadzonymi przez półkolonialne klasy kapitalistyczne. Ze względu na swoją sprzeczną pozycję w imperialistycznym porządku świata, klasa ta jest, jak powiedział Trocki w powyższym cytacie, „klasą na pół panującą, a na pół uciskaną”.

 

Kraje półkolonialne borykają się z imperialistycznym uciskiem i nadmiernym wyzyskiem. W związku z tym burżuazja półkolonialna podlega presji i grabieżom ze strony imperialistycznych monopoli i mocarstw. Jednocześnie sama wyzyskuje i uciska własne niższe klasy społeczne. Kraje półkolonialne są uwikłane w imperialistyczny porządek świata, globalną geografię ucisku i wyzysku. W ramach tego globalnego porządku burżuazja takich półkolonii musi zmagać się nie tylko z mocarstwami imperialistycznymi i własnymi niższymi klasami społecznymi, ale także z klasą kapitalistyczną innych półkolonii, które znajdują się w podobnej sytuacji.

 

Dlatego analizując konflikt, w który zaangażowany jest dany kraj półkolonialny, należy wziąć pod uwagę nie tylko jego charakter klasowy, ale także jego miejsce w łańcuchu imperialistycznego porządku świata. W jakim stopniu odgrywa on rolę w egzekwowaniu imperialistycznego porządku świata, uciskając inne narodowości; w jakim stopniu stanowi przeszkodę dla interesów tego lub innego wielkiego mocarstwa. Z tych powodów konflikty między państwami półkolonialnymi mogą być powiązane zarówno z konfliktami z tą lub inną potęgą imperialistyczną, jak i z walkami wyzwoleńczymi mniejszości narodowych, ruchami demokratycznymi itp.[20].

 

Istnieje zatem zasadnicza różnica między wojnami prowadzonymi przez państwa imperialistyczne a wojnami prowadzonymi przez kraje półkolonialne. Te pierwsze są panami imperialistycznego porządku światowego; dominują nad światem. Wojny prowadzone przez mocarstwa imperialistyczne są zawsze i w każdych warunkach reakcyjne. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku wojen prowadzonych przez burżuazję półkolonialną. Jest to klasa kapitalistyczna, która jest w zasadzie zależna od imperializmu i podporządkowana mu, ale która ma również w pewnym stopniu interesy niezależne od wielkich mocarstw, a nawet sprzeczne z nimi.

 

Interesy niezależne od wielkich mocarstw mogą, ale nie muszą mieć postępowego charakteru. Pragnienie części klasy rządzącej, aby dokonać zamachu stanu i narzucić dyktaturę wojskową, może być sprzeczne z życzeniami mocarstw imperialistycznych (np. zamach stanu Raoula Cédrasa przeciwko wybranemu prezydentowi Jean-Bertrandowi Aristide'owi na Haiti w 1991 r.). Dążenie burżuazji półkolonialnej do rozszerzenia swojej strefy wpływów i podporządkowania sobie sąsiednich narodów może wynikać z jej własnych interesów, a nie z tego, że pełni ona rolę sługi tego czy innego mocarstwa (np. interwencja wojskowa Iranu w wojnie domowej w Syrii).

 

Aby posłużyć się analogią, można powiedzieć, że w pewnym stopniu pozycja burżuazji półkolonialnej w imperialistycznym porządku świata jest podobna do pozycji drobnej burżuazji w społeczeństwie kapitalistycznym. Nie ma ona historycznie postępowych interesów, ale w zależności od konkretnych warunków – presji mocarstw imperialistycznych, państw rywalizujących i/lub mas ludowych – może odgrywać rolę reakcyjną lub w ograniczonym zakresie rolę postępową.

 

Ponieważ jest to klasa na pół panująca, na pół uciskana, jej wojny mogą mieć charakter zarówno reakcyjny jak i postępowy. Taki konflikt z innymi państwami półkolonialnymi może obiektywnie pomóc lub osłabić walkę wyzwoleńczą uciskanych narodów. Może służyć reakcyjnym celom wzbogacania się kosztem sąsiadów. Może wzmacniać imperialistyczny porządek świata, ale może też obiektywnie mu przeciwdziałać.

 

Kiedy mówimy o wspieraniu danej walki wyzwoleńczej lub przeciwstawianiu się imperialistycznemu porządkowi, traktujemy to w sensie historycznym, obiektywnym, a nie dlatego, że wierzymy, iż taka klasa mogłaby działać w interesie innym niż kapitalistyczna żądza władzy i zysku. Jednak dla marksistów decydującą kwestią nie jest subiektywna motywacja danej strony, ale jej obiektywna rola w procesie historycznym, w polityce światowej i walce między klasami.

 

 

 

Rewolucyjny defetyzm i obrona

 

 

 

W konfliktach między półkoloniami, które są reakcyjne po obu stronach, marksiści zajmują stanowisko rewolucyjnego defetyzmu wobec obu stron, tzn. sprzeciwiają się wojnie obu państw („Główny wróg jest we własnym kraju”) i opowiadają się za polityką, której celem jest przekształcenie takiej reakcyjnej wojny w wojnę domową robotników i uciskanych przeciwko własnej klasie rządzącej („Odwróćcie broń”).

 

Socjaliści w krajach objętych konfliktem zdecydowanie sprzeciwiają się wszelkim formom „jedności narodowej” z „własną” klasą rządzącą i odrzucają wszelkie przejawy szowinizmu mające na celu podsycanie nienawiści jednego narodu wobec drugiego. Pracują nad organizowaniem sprzeciwu wobec wojny w miejscach pracy, dzielnicach, szkołach, na uniwersytetach i w koszarach, ale także w parlamencie, jeśli to możliwe. Socjaliści sprzeciwiają się również wszelkiego rodzaju sankcjom i wojnom handlowym przeciwko rywalom. Tam, gdzie to możliwe, opowiadają się oni również za transgranicznymi antywojennymi oświadczeniami i akcjami robotników oraz masowych organizacji ludowych krajów uczestniczących w konflikcie. Takie działania mogą być silnym sygnałem konkretnej międzynarodowej solidarności klasy robotniczej.

 

Jednak w konfliktach, w których jeden kraj półkolonialny prowadzi wojnę, która ma obiektywnie postępowy charakter poprzez osłabianie porządku imperialistycznego, wspieranie walk wyzwoleńczych innych narodów itp., marksiści zajmują stanowisko rewolucyjnej obrony wobec tego kraju tj. dążą do jego militarnego zwycięstwa i pokonania obozu reakcyjnego za pomocą wszelkich niezbędnych środków. Socjaliści w obozie reakcyjnym będą dążyć do osłabienia i sabotowania wysiłków wojennych „swojej” klasy rządzącej. Podobnie będą dążyć do osłabienia wszelkich sankcji i wojen handlowych przeciwko obozowi postępowemu. Socjaliści powinni organizować praktyczne i propagandowe działania przeciwko wojnie, w zależności od konkretnych warunków represji państwowych. Ważnym, choć trudnym zadaniem będzie prowadzenie agitacji politycznej wśród szeregowych żołnierzy reakcyjnej armii w celu osłabienia kontroli generałów, przyspieszenia masowych dezercji, a także bratania z „wrogiem” itp.

 

Socjaliści z obozu postępowego łączą obronę militarną z odrzuceniem politycznego poparcia dla burżuazyjnego rządu. I chociaż będą wspierać militarne i praktyczne działania na rzecz obrony, będą sprzeciwiać się wszelkiej szowinistycznej propagandzie skierowanej przeciwko innym narodom. Celem musi być niezależna organizacja klasy robotniczej i mas ludowych oraz polityczne przygotowanie do zastąpienia reżimu burżuazyjnego rządem robotników i ubogich chłopów (lub rządem ludowym).

 

 

 

„Wojna ludowa” i rewolucja permanentna

 

 

 

W krajach, które obiektywnie walczą o postępową sprawę, socjaliści mogą propagować hasło „rewolucyjnej wojny ludowej”, podobne do agitacji prowadzonej przez Marksa i Engelsa w rewolucyjnych latach 1848/49. Uważali oni wówczas carską Rosję – która wraz z monarchiami Prus i Austro-Węgier tworzyła tzw. „Święte Przymierze” – za głównego wroga walki wyzwoleńczej europejskiej klasy robotniczej i uciskanych narodów. W związku z tym propagowali oni „rewolucyjną wojnę ludową” przeciwko Rosji (a także Prusom i Austro-Węgrom) podczas rewolucji 1848/49 jako rodzaj polityki zagranicznej będącej odpowiednikiem strategii permanentnej rewolucji w sprawach wewnętrznych.

 

W artykule napisanym w tych rewolucyjnych latach Engels wzywał do „wojny europejskiej, wojny ludowej”. Wyjaśniał, że z powodu niekompetencji i zdrady liberałów taka wojna wyzwoleńcza przeciwko autokracjom musiała być połączona z wojną domową.

 

„W zeszłym roku Niemcy mogli rozpocząć walkę przeciwko rosyjskiej opresji, mogli wyzwolić Polaków i w ten sposób przenieść wojnę na terytorium Rosji, walcząc kosztem Rosji. Ale teraz, dzięki naszemu carowi, wojna będzie toczyć się na naszej ziemi i naszym kosztem, teraz sytuacja wygląda tak, że europejska wojna wyzwoleńcza będzie w tym czasie dla Niemiec wojną domową, w której Niemcy będą walczyć przeciwko Niemcom(...)Krótko mówiąc — w wielkiej wojnie wyzwoleńczej, rozprzestrzeniającej się na całą Europę, Palatynat i Badenia staną po stronie wolności przeciwko niewolnictwu, po stronie rewolucji przeciwko kontrrewolucji, po stronie ludu przeciwko władcom, po stronie rewolucyjnej Francji, Węgier i Niemiec przeciwko absolutystycznej Rosji, Austrii, Prusom i Bawarii”[21].

 

W tym samym okresie Marks i Engels pisali:

 

„Jeśli Prusacy sprzymierzą się z Rosjanami, to Niemcy sprzymierzą się z Francuzami i razem będą prowadzić wojnę Zachodu przeciwko Wschodowi, cywilizacji przeciwko barbarzyństwu, republiki przeciwko autokracji. Chcemy zjednoczenia Niemiec. Jednak dopiero w wyniku rozpadu wielkich monarchii niemieckich mogą się wykrystalizować elementy tej jedności. Zostaną one zjednoczone jedynie przez napięcia związane z wojną i rewolucją”[22].

 

„Tylko wojna przeciwko Rosji byłaby wojną rewolucyjnych Niemiec — wojną, dzięki której mogłyby one oczyścić się z grzechów przeszłości, nabrać odwagi, pokonać własnych autokratów, szerzyć cywilizację poprzez ofiarę własnych synów, jak przystoi narodowi zrzucającemu kajdany długiej, gnuśnej niewoli, i uczynić się wolnymi w swoich granicach przez przyniesienie wyzwolenia tym, którzy pozostają poza nimi. Im bardziej światło jawności ukazuje w ostrych zarysach najnowsze wydarzenia, tym więcej faktów potwierdza nasz pogląd na wojny narodowe, przez które Niemcy splamiły swoją nową epokę.”[23].

 

Po klęsce rewolucji Marks i Engels nadal postrzegali Święte Przymierze jako główną przeszkodę dla walki wyzwoleńczej w Europie. W związku z tym opowiedzieli się po stronie wrogów carskiej Rosji w kolejnych wojnach, a nawet nakłaniali te kraje do bardziej energicznego prowadzenia wojny przeciwko Rosji (np. Anglię i Francję w Wojnie Krymskiej w latach 1853–1856 lub Turcję w latach 1877–1878).

 

Takie taktyki opracowane przez ojców założycieli socjalizmu naukowego mogą być bardzo przydatne dzisiaj, gdy kraje półkolonialne stoją w obliczu podobnych sytuacji. Jak zauważyliśmy gdzie indziej, tak było w przypadku arabskiej rewolucji, która rozpoczęła się w 2011 roku i zapoczątkowała kilka konfliktów zbrojnych[24].

 

Nie oznacza to jednak, że rewolucyjne zmiany muszą nastąpić przed tym aż socjaliści będą mogli opowiadać się za „rewolucyjną wojną ludową”. Wojna i rewolucja stanowią najwyższy stopień sprzeczności w społeczeństwie klasowym. Jako takie są one często ze sobą powiązane. Dlatego Lenin już podczas wojny rosyjsko-japońskiej w latach 1904/05 mówił o „wielkiej rewolucyjnej roli historycznej wojny”[25]. Nie jest przypadkiem, że wojny wielokrotnie prowadziły do rewolucji (np. wojny opiumowe w Chinach i powstanie Taipingów w latach 1839–1864, I wojna światowa w latach 1917–1918 w Rosji i Europie Środkowej; Chiny po II wojnie światowej), jak również odwrotnie – rewolucje prowadziły do wojen (Francja 1792, Europa Środkowa w latach 1848/49, Rosja 1918, Wietnam i Korea na początku lat 50.).

 

Koncepcja permanentnej rewolucji Trockiego łączy ze sobą wzajemne powiązania wojny i rewolucji. Opiera się ona na założeniu, że nie istnieje żaden Chiński Mur między krajowymi i zagranicznymi zadaniami walki wyzwoleńczej, ale że stanowią one raczej integralną część całości programu rewolucyjnego.

 

„Drugi aspekt „permanentnej” teorii charakteryzuje rewolucję socjalistyczną jako taką. Przez nieskończenie długi czas i w ciągłej wewnętrznej walce wszystkie stosunki społeczne są przeobrażane(...)Wybuchy wojny domowej i wojen zewnętrznych przeplatają się z okresami „pokojowych” reform(...)Oto permanentny charakter rewolucji socjalistycznej jako takiej”[26].

 

Atakowanie, osłabianie i obalanie wroga w kraju może pomóc w pokonaniu wroga za granicą. Z kolei atakowanie, osłabianie i pokonywanie wroga za granicą może pomóc w obaleniu wroga w kraju. Jest to również, jak zauważamy mimochodem, ostateczna logika stojąca za słynną strategią bolszewików „przekształcenia wojny imperialistycznej w wojnę domową”, którą można również zastosować do reakcyjnych wojen państw półkolonialnych.

 

W związku z tym marksiści mogą opowiadać się za hasłem „rewolucyjnej wojny ludowej” w przypadku wojny wyzwoleńczej prowadzonej przez ich półkolonialny kraj. W ramach takich działań socjaliści będą wzywać do niezależnej mobilizacji i organizacji mas ludowych, mogą stawiać żądania burżuazyjnemu rządowi, aby wprowadził metody rewolucyjne (np. wywłaszczenie majątku wroga, uzbrojenie ludu itp.) w celu wsparcia wysiłków wojennych itp. Poprzez taką taktykę mogą pomóc masom w podnoszeniu świadomości politycznej i przygotowaniu ich do powstania, aby przejęły one władzę w swoje ręce.

 

 

 

Taktyka wojenna dzisiaj

 

 

 

Na koniec skonkretyzujemy nasze podejście do kilku konfliktów między krajami półkolonialnymi. Jak zobaczymy, w wielu przypadkach były one powiązane z narodowymi lub demokratycznymi wojnami wyzwoleńczymi. Trzy wojny między Indiami a Pakistanem były wojnami reakcyjnymi, ponieważ obie klasy rządzące próbowały rozszerzyć terytorium swojego państwa. Chociaż marksiści opowiadali się w tych konfliktach za rewolucyjnym defetyzmem wobec obu stron, to jednocześnie bronili oni prawa do samostanowienia ludności Kaszmiru i popierali wojnę wyzwoleńczą Bangladeszu w 1971 r. przeciwko armii pakistańskiej.

 

Wojna irańsko-iracka, która trwała od 1980 do 1988 roku, również miała w swojej pierwszej fazie charakter mieszany. Kiedy baasistowski reżim Saddama Husajna zaatakował Iran we wrześniu 1980 roku, jego celem było nie tylko rozszerzenie kontroli nad terytorium i rezerwami ropy naftowej, ale także likwidacja procesu rewolucyjnego, który rozpoczął się w Iranie w lutym 1979 roku. Później, kiedy reżim Chomeiniego umocnił swoją władzę i latem 1981 r. rozbił robotniczą i młodzieżową awangardę, charakter wojny uległ zmianie. To prawda, że oba państwa były kapitalistycznymi półkoloniami. Jednak ze względu na proces rewolucyjny w Iranie, w pierwszej fazie, trwającej do lata 1981 r., wojna była reakcyjna tylko ze strony Iraku, ale ze strony Iranu była to sprawiedliwa wojna obronna. Jednak sytuacja uległa zmianie, gdy proces rewolucyjny w Iranie dobiegł końca. Od tego momentu wojna nabrała charakteru reakcyjnego po obu stronach. Dlatego rewolucjoniści bronili Iranu w pierwszym okresie, ale latem 1981 r. zmienili swoją taktykę na defetyzm wobec obu stron[27].

 

Inwazja Arabii Saudyjskiej i Zjednoczonych Emiratów Arabskich na Jemen, która rozpoczęła się w 2015 r., była formalnie konfliktem między krajami półkolonialnymi (chociaż te pierwsze kraje są znacznie bogatsze od tego drugiego). Jednak konflikt ten był w zasadzie wojną monarchii absolutnych Zatoki Perskiej przeciwko procesowi rewolucyjnemu w Jemenie, który rozpoczął się w 2011 r. i doprowadził do powstania ludowego pod przewodnictwem Houthich, które obaliło rząd prezydenta Abdrabbuha Mansura Hadiego we wrześniu 2014 r. W obawie przed rozprzestrzenianiem się procesu rewolucyjnego władcy Arabii Saudyjskiej i Zjednoczonych Emiratów Arabskich postanowili najechać ten kraj. W tej wojnie RCIT opowiedziała się za militarną obroną Jemenu, kierowaną przez Houthich, przed najeźdźcami[28].

 

Podobnie opowiedzieliśmy się po stronie Kataru, gdy Arabia Saudyjska i Zjednoczone Emiraty Arabskie nałożyły na niego blokadę w latach 2017-21 i groziły wypowiedzeniem wojny. Chociaż charakter klasowy wszystkich zaangażowanych państw jest podobny i w Katarze nie miał miejsca żaden proces rewolucyjny, agresja Arabii Saudyjskiej i Zjednoczonych Emiratów Arabskich miała charakter reakcyjny, ponieważ była motywowana faktem, że Katar utrzymywał stosunki z różnymi ruchami oporu przeciwko dyktaturom, które odegrały ważną rolę w rewolucji arabskiej (np. w Egipcie, Syrii i Libii) lub walczyły z imperialistyczną okupacją (palestyński Hamas i talibowie w Afganistanie)[29].

 

W ostatnich latach było kilka przypadków, kiedy państwa półkolonialne interweniowały w wojnie domowej toczącej się w innym kraju, żeby wesprzeć jedną lub drugą stronę. Charakter takiej interwencji zależy w dużej mierze od charakteru samej wojny domowej. W przypadku wojny domowej, w której jedna strona jest postępowa, a druga reakcyjna, RCIT opowiada się po stronie tej pierwszej, w tym po stronie wojsk państwa półkolonialnego, które interweniuje po jej stronie (np. oddziały tureckie, które wspierały syryjskich rebeliantów przeciwko Assadowi oraz rząd libijski przeciwko generałowi Haftarowi)[30]. Z drugiej strony, jeśli wojna domowa ma charakter reakcyjny po obu stronach, to taka sama jest rola sił innych państw, które wspierają jedną lub drugą stronę (np. obecna wojna domowa w Sudanie, gdzie Egipt i Iran wspierają armię generała al-Burhana, a Zjednoczone Emiraty Arabskie wspierają RSF, kierowane przez Mohameda Hamdana Dagalo)[31].

 

Innymi przykładami wojen reakcyjnych po obu stronach są konflikt graniczny między Tajlandią a Kambodżą w 2025 r.[32], krótki konflikt zbrojny pomiędzy Iranem a Pakistanem w 2024 r.[33] lub też zbliżające się wojny we wschodniej Afryce, w które zaangażowane mogą być Etiopia, Erytrea, Egipt, Sudan, Sudan Południowy i Somalia[34].

 

Trwająca wojna domowa w Somalii, prowadzona przez Al-Shabaab przeciwko zagranicznym okupantom (na czele z wojskami etiopskimi) i ich lokalnym sojusznikom, jest przykładem wojny wyzwoleńczej[35]. Podobnie opór afgańskich talibów wobec agresji Pakistanu w październiku 2025 r. był działaniem obronnym, ponieważ atak Islamabadu był jedynie przedłużeniem jego reakcyjnych wojen przeciwko mniejszościom narodowym w Pakistanie, spowodowanych poparciem Kabulu dla talibów pakistańskich wywodzących się z narodu Pasztunów[36].

 

 

 

Podsumowanie

 

 

 

Podsumujmy wreszcie główne tezy naszego opracowania.

 

1. Wojny stają się coraz ważniejszym elementem obecnego okresu historycznego. Dotyczy to nie tylko napięć między mocarstwami i imperialistycznych ataków na kraje półkolonialne, ale także wojen między krajami półkolonialnymi na globalnym Południu.

 

2. Kraj półkolonialny to państwo kapitalistyczne, którego gospodarka i aparat państwowy zajmują takie miejsce w porządku światowym, w którym znajdują się one pod panowanie innych państw i narodów. W rezultacie generują one dodatkowe zyski i zapewniają imperialistycznym monopolom i państwom inne korzyści gospodarcze, polityczne i/lub militarne dzięki relacjom opartym na nadmiernej eksploatacji i ucisku. Podczas gdy Stany Zjednoczone, Chiny, Rosja, większość krajów Europy Zachodniej, Japonia, Korea Południowa, Kanada i Australia są państwami imperialistycznymi, zdecydowana większość krajów Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej to półkolonie.

 

3. Biorąc pod uwagę podporządkowaną pozycję krajów półkolonialnych w imperialistycznym porządku świata, klasa rządząca w takich państwach ma specyficzny charakter. Krajowa burżuazja rządzi tymi państwami tylko w pewnym stopniu, ponieważ kraje te są ogólnie zdominowane przez imperialistyczny kapitał monopolistyczny i wielkie mocarstwa. Jak powiedział Trocki, burżuazja krajów półkolonialnych jest „klasą na pół panującą, a na pół uciskaną”.

 

4. Aby zrozumieć charakter konfliktu zbrojnego, należy przeanalizować, która klasa prowadzi wojnę i jakie są jej cele. W przypadku konfliktów dotyczących krajów półkolonialnych należy przyjrzeć się ich miejscu w łańcuchu imperialistycznego porządku świata. W jakim stopniu państwo to odgrywa rolę w egzekwowaniu imperialistycznego porządku świata, uciskając inne narodowości; w jakim stopniu stanowi przeszkodę dla interesów tego lub innego mocarstwa. Z tych powodów konflikty między państwami półkolonialnymi mogą być powiązane zarówno z konfliktami z tym lub innym mocarstwem imperialistycznym, jak i jednocześnie mogą być powiązane z walkami wyzwoleńczymi mniejszości narodowych, ruchami demokratycznymi itp.

 

5. Podczas gdy konflikty między mocarstwami imperialistycznymi są zawsze reakcyjne po obu stronach, to nie musi tak być w przypadku konfliktów między krajami półkolonialnymi. Powodem tego jest sprzeczna pozycja burżuazji półkolonialnej, która znajduje się pod ogromną presją zarówno „z góry” (ze strony imperialistycznych monopoli i mocarstw), jak i „z dołu” (ze strony mas ludowych).

 

6. Klasa rządząca krajów półkolonialnych może zatem prowadzić zarówno wojny reakcyjne, jak i postępowe. Z tymi drugimi mamy do czynienia w przypadku konfliktu z mocarstwem imperialistycznym. Jednak biorąc pod uwagę fakt, że konflikty między krajami półkolonialnymi są często powiązane z interesami mocarstw imperialistycznych lub walkami demokratycznymi i narodowowyzwoleńczymi, możliwe jest również, że kraj półkolonialny prowadzi postępową wojnę przeciwko innej półkolonii. Oczywiście specyficzny charakter danego konfliktu wymaga konkretnej analizy wszystkich czynników pierwszo- i drugorzędnych.

 

7. W konfliktach między półkoloniami, które są reakcyjne po obu stronach, RCIT zajmuje stanowisko rewolucyjnego defetyzmu wobec obu stron, tzn. sprzeciwia się wojnie obu państw („Główny wróg jest we własnym kraju”) i opowiada się za polityką, której celem jest przekształcenie takiej reakcyjnej wojny w wojnę domową robotników i uciskanych przeciwko własnej klasie rządzącej („Odwróćcie broń”).

 

8. Jednak w konfliktach, w których jeden kraj półkolonialny prowadzi wojnę, która ma obiektywnie postępowy charakter poprzez osłabianie porządku imperialistycznego, wspieranie walk wyzwoleńczych innych narodów itp., marksiści zajmują stanowisko rewolucyjnej obrony wobec tego kraju tj. dążą do jego militarnego zwycięstwa i pokonania obozu reakcyjnego za pomocą wszelkich niezbędnych środków.

 

9. Przykładami konfliktów między półkoloniami, które są reakcyjne po obu stronach, są wojny między Indiami a Pakistanem, konflikt graniczny między Tajlandią a Kambodżą w 2025 r., krótki konflikt zbrojny między Iranem a Pakistanem w 2024 r. lub nadciągające wojny w Afryce Wschodniej. Przykładami konfliktów między półkoloniami, w których jedna ze stron prowadzi obiektywnie postępową walkę, są opór Jemenu przeciwko inwazji Arabii Saudyjskiej i Zjednoczonych Emiratów Arabskich trwającej od 2015 r. lub obrona Afganistanu przed agresją ze strony Pakistanu.

 

 

 

 

 

[1] W. I. Lenin: „Rewolucyjny proletariat a prawo narodów do samookreślenia (1915)”, Dzieła Wybrane T. 5, Moskwa 1940, s. 308.

 

[2] Lew Trocki: „The Chinese Revolution (Introduction to Harold R. Isaacs, The Tragedy of the Chinese Revolution”, Londyn 1938, Haymarket Books, Chicago 2009, s. xiv); http://www.marxists.org/archive/trotsky/1938/xx/china.htm.

 

[3] Patrz. następujące prace Michaela Pröbstinga: „Greece: A Modern Semi-Colony. The Contradictory Development of Greek Capitalism, Its Failed Attempts to Become a Minor Imperialist Power, and Its Present Situation as an Advanced Semi-Colonial Country with Some Specific Features”, RCIT Books, Wiedeń 2015, https://www.thecommunists.net/theory/greece-semi-colony/; „Is Türkiye a (Sub-)Imperialist Power? The economic, political and military features of the Turkish state, its class character and the programmatic consequences for socialists. A contribution to an ongoing debate amongst Marxists”, 25 września 2022, https://www.thecommunists.net/theory/is-tuerkiye-a-sub-imperialist-power/; „Is India a New Emerging Great Power?” w: Critique: Journal of Socialist Theory, Volume 48, Issue 1, 2020 https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03017605.2019.1706783; „The China-India Conflict: Its Causes and Consequences, Rozdział V, Sierpień 2017, https://www.thecommunists.net/theory/china-india-rivalry/; „Ukraine: A Capitalist Semi-Colony. On the exploitation and deformation of Ukraine’s economy by imperialist monopolies and oligarchs since capitalist restoration in 1991”, styczeń 2023, https://www.thecommunists.net/theory/ukraine-a-capitalist-semi-colony/; „Iran: A “Regional Imperialist Power” or a Capitalist Semi-Colony? Contribution to a debate among socialists”, 18 czerwca 2025, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/iran-a-regional-imperialist-power-or-a-capitalist-semi-colony/.

 

[4] Nasze najbardziej szczegółowe prace dotyczące marksistowskiej teorii imperializmu to dwie książki autorstwa Michaela Pröbstinga: „Anti-Imperialism in the Age of Great Power Rivalry. The Factors behind the Accelerating Rivalry between the U.S., China, Russia, EU and Japan. A Critique of the Left’s Analysis and an Outline of the Marxist Perspective”, RCIT Books, Wiedeń 2019, https://www.thecommunists.net/theory/anti-imperialism-in-the-age-of-great-power-rivalry/; „The Great Robbery of the South. Continuity and Changes in the Super-Exploitation of the Semi-Colonial World by Monopoly Capital Consequences for the Marxist Theory of Imperialism”, RCIT Books, 2013, https://www.thecommunists.net/theory/great-robbery-of-the-south/.

 

[5] Lew Trocki, „Nierobotnicze i nieburżuazyjne państwo? (1937)”, https://www.marxists.org/polski/trocki/1937/11/25nierobotnicze.htm.

 

[6] Federal Reserve Statistical Release: Industrial Production and Capacity Utilization, 16 września 2025, s. 4; patrz również Michael Pröbsting: „Heading towards Global Political Explosions. Notes on the world situation in the light of the shift in the U.S. foreign policy, the war in the Middle East and the Asian Spring”, 24 września 2025, https://www.thecommunists.net/worldwide/global/heading-towards-global-political-explosions/.

 

[7] UNCTAD: „A world of debt. It is time for reform”, 2025, s. 5, 11, 17 i 20.

 

[8] Dane dla 2000 i 2030 roku z UNIDO: „The Future of Industrialization. Building Future-Ready Industries to Turn Challenges into Sustainable Solutions”, MIPF 2024 conference paper, s. 17; dane dla 2023 roku z UNIDO: „International Yearbook of Industrial Statistics”, Edition 2024, s. 41.

 

[9] Dane z Marc Lautier: „Manufacturing still matters for developing countries”, w: Structural Change and Economic Dynamics 70 (2024), s. 173.

 

[10] Dane z John Smith: „Imperialism in the Twenty-First Century. Globalization, Super-Exploitation, and Capitalism’s Final Crisis, Monthly Review Press”, Nowy York 2016, s. 101-103.

 

[11] Dane z Marc Lautier: „Manufacturing still matters for developing countries”, w: Structural Change and Economic Dynamics 70 (2024), s. 174-176.

 

[12] Tamże, obliczenie udziału przez autora.

 

[13] Rudolf Klement: „Principles and Tactics in War”, w: Revolutionary History, Vol. 1, No. 1 (1988), s. 19, https://www.thecommunists.net/theory/klement-war/.

 

[14] V. I. Lenin: „War and Revolution (1917)”; in: LCW Vol. 24, s. 399.

 

[15] V. I. Lenin: „The Impending Catastrophe and How to Combat It (1917)”, w: LCW 25, s. 366-367.

 

[16] Leon Trotsky: „Declaration to the Antiwar Congress at Amsterdam (1932)”, in: Trotsky Writings 1932, pp. 150-151

 

[17] Patrz. Rozdział II książki Michaela Pröbstinga: „World Perspectives 2018: A World Pregnant with Wars and Popular Uprisings. Theses on the World Situation, the Perspectives for Class Struggle and the Tasks of Revolutionaries”, https://www.thecommunists.net/theory/world-perspectives-2018; patrz również tego samego autora: „Dialectics and Wars in the Present Period. Preface to Rudolf Klement's Principles and Tactics in War”, czerwiec 2017, https://www.thecommunists.net/theory/klement-war/#anker_1.

 

[18] Abram Deborin: „Materialistische Dialektik und Naturwissenschaft (1925)”, w: Unter dem Banner des Marxismus 1. Jahrgang 1925/26, Verlag für Literatur und Politik, Wiedeń, s. 452.

 

[19] V.I. Lenin: „Conspectus of Hegel’s Book The Science Of Logic. Section Three: The Idea (1914)”; w: LCW 38, s.221.

 

[20] Patrz na przykład Michael Pröbsting: „Marksistowska taktyka w wojnach o sprzecznym charakterze. Wojna w Ukrainie i zagrożenie wojenne w Zachodniej Afryce, na Bliskim Wschodzie i Azji Wschodniej pokazują konieczność zrozumienia dwoistego charakteru niektórych konfliktów”, 23 sierpnia 2023, https://www.thecommunists.net/theory/marxist-tactics-in-wars-with-contradictory-character/#anker_9.

 

[21] Friedrich Engels: „The Revolutionary Uprising in the Palatinate and Baden (1849)”, w: MECW Vol. 9, s. 475-476.

 

[22] Karl Marx, Friedrich Engels: „Threat of the Gervinus Zeitung (1848)”; w: MECW Vol. 7, s. 116.

 

[23] Karl Marx, Friedrich Engels: „German Foreign Policy and the Latest Events in Prague (1848)”, w: MECW Vol. 7, s. 212.

 

[24] RCIT: „Turkey and the Growing Tensions in Eastern Mediterranean. Theses on the complex contradictions between imperialist and regional powers, the Arab Revolution and the consequential tactics of Marxists”, 28 sierpnia 2020, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/turkey-and-the-growing-tensions-in-eastern-mediterranean/

 

[25] V.I. Lenin: „The Fall of Port Arthur (1905)”, w: LCW 8, s.53

 

[26] Leon Trotsky: „The Permanent Revolution (1929), Pathfinder Press”, Nowy York 1969, s. 132-133.

 

[27] Patrz na przykład Workers Power: „The Iran-Iraq war: Generalised Defeatism - not the Marxist method (1980)”, https://www.thecommunists.net/theory/archive-documents-from-the-lrci-and-lfi/#anker_2

 

[28] Patrz na przykład RCIT: „Yemen: Another Humiliating Blow for the Saudi Aggressors! Yemeni popular resistance eliminates three pro-Saudi military brigades”, 02.10.2019, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/yemen-another-humiliating-blow-for-the-saudi-aggressors/

 

[29] Patrz na przykład Michael Pröbsting: „Qatar-Gulf Crisis: Another Offensive of the Arab Counter-Revolution”, 10 czerwca 2017, https://rcitarchive.wordpress.com/worldwide/africa-and-middle-east/qatar-gulf-crisis/

 

[30] Patrz na przykład RCIT: „Libya: Defend Tripoli! Defeat Haftar! For Popular Militias to organize an independent struggle against the counterrevolution!” 9 kwietnia 2019, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/libya-defend-tripoli-defeat-haftar/; „Syria: On the Turkish-Russian Confrontation in Idlib. Continue supporting the heroic Syrian resistance! Kick out the Russian-Iranian-Assadist occupiers! But don’t trust Ankara’s political games! Open Europe’s borders for Syrian refugees!” 29 lutego 2020, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/syria-on-the-turkish-russian-confrontation-in-idlib/

 

[31] Patrz na przykład RCIT: „Sudan: Neither al-Burhan nor Hemedti! All Power to the People! Dissolve all Armed Forces! Arm the Masses! For a Revolutionary Constituent Assembly!” 17 kwietnia 2023, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/sudan-neither-al-burhan-nor-hemedti/

 

[32] Patrz na przykład RCIT: „Thailand-Cambodia: A Reactionary Conflict with Possibly Explosive Consequences. No to chauvinism on both sides – the main enemy is at home! Utilise the war to bring down the bonapartist regimes!” 26 lipca 2025, https://www.thecommunists.net/worldwide/asia/thailand-cambodia-a-reactionary-conflict-with-possibly-explosive-consequences/

 

[33] Patrz na przykład RCIT: „Iranian Missile Strikes in Syria, Iraq and Pakistan: A Reactionary Aggression”, 18 stycznia 2024, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/iranian-missile-strikes-in-syria-iraq-and-pakistan/

 

[34] Patrz na przykład Michael Pröbsting: „The Looming Great War in East Africa. A Marxist approach to civil wars, inter-state tensions, and regional power interference at the Horn of Africa”, 25 października 2024, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/the-looming-great-war-in-east-africa/

 

[35] Patrz na przykład RCIT: „Regional Power Ethiopia Attempts to Expand its Domination in Somalia. Solidarity with the Somali resistance against the occupation forces (Ethiopia, ATMIS, and the U.S.)!” 9 stycznia 2024, https://www.thecommunists.net/worldwide/africa-and-middle-east/regional-power-ethiopia-attempts-to-expand-its-domination-in-somalia/

 

[36] Patrz na przykład RCIT: „Down with Pakistan’s Aggression against Afghanistan! Support the right of national self-determination for all peoples oppressed by the Pakistani state!” 13 października 2025, https://www.thecommunists.net/worldwide/asia/down-with-pakistan-s-aggression-against-afghanistan/

 

 

 

 

 

Um Ensaio (com 5 Tabelas) de Michael Pröbsting, Corrente Comunista Revolucionária Internacional (CCRI/RCIT), 24 de outubro de 2025, www.thecommunists.net

 

 

 

Conteúdo

 

Introdução

 

O que são semicolônias?

 

Por que há um aumento de guerras entre semicolônias?

 

Sobre os princípios marxistas em guerras

 

A abordagem marxista às guerras entre semicolônias

 

Derrotismo revolucionário e defensismo

 

"Guerra popular" e revolução permanente

 

Táticas de guerra atuais

 

Resumo

 

 

 

* * * * *

 

 

Introdução

 

 

 

Estamos vivendo um período histórico caracterizado pelo militarismo e guerras. Tais conflitos incluem guerras imperialistas contra países oprimidos, bem como conflitos entre Grandes Potências. No entanto, na última década, outro tipo de conflito – tensões militares e guerras entre semicolônias capitalistas – também se tornou uma característica cada vez mais importante da situação mundial. Governos estão ameaçando uns aos outros com guerras, impor sanções, bombardear seus vizinhos ou iniciar uma invasão total.

 

Para citar alguns exemplos, referimo-nos aos conflitos entre Índia e Paquistão em 2020 e 2025 e entre este último e o Afeganistão em 2025; o conflito fronteiriço entre Tailândia e Camboja em 2025; a invasão da Arábia Saudita e dos Emirados Árabes Unidos (EAU) no Iêmen, iniciada em 2015, seus bloqueios e ameaça de guerra contra o Catar em 2017-21, bem como suas tensões com o Irã; o bombardeio recíproco entre Irã e Paquistão em 2024; as guerras civis na Líbia e no Sudão, nas quais outros estados semicoloniais intervêm; ou as guerras iminentes na África Oriental envolvendo Etiópia, Eritreia, Egito, Sudão, Sudão do Sul e Somália.

 

Claro, esse tipo de conflito já existe desde as décadas de 1950 e 1960, quando quase todas as colônias se tornaram formalmente independentes. Veja, por exemplo, as três guerras entre Índia e Paquistão ou a Guerra Iraque-Irã em 1980-88. Ainda assim, é evidente que o número desses conflitos aumentou massivamente na última década. Portanto, é importante elaborar uma compreensão correta da natureza das guerras entre países semicoloniais, ainda mais porque isso raramente foi discutido entre os marxistas.

 

Antes de detalharmos as principais razões para o crescente número de conflitos entre países do Sul Global e suas consequências para o programa dos revolucionários, vamos explicar brevemente o termo semicolônia.

 

 

 

O que são semicolônias?

 

 

 

A ordem global é caracterizada pelo sistema imperialista, no qual Grandes Potências e monopólios dominam a política e a economia globais e exploram o restante do mundo. Assim, os marxistas dividem o mundo em países imperialistas e semicoloniais. Reconhecer tais contradições de classe entre estados imperialistas e países semicoloniais é essencial; Na verdade, isso não é menos importante para entender os desenvolvimentos do capitalismo global do que reconhecer as contradições entre classes dentro de uma sociedade. Lênin enfatizou repetidamente a centralidade da divisão do mundo entre nações opressoras e oprimidas.

 

"Imperialismo significa a opressão progressivamente crescente das nações do mundo por um punhado de Grandes Potências (...) Por isso, o ponto focal do programa social-democrata deve ser aquela divisão das nações em opressores e oprimidos que formam a essência do imperialismo, e que são enganosamente evitados pelos social-chauvinistas e por Kautsky. Essa divisão não é significativa do ponto de vista do pacifismo burguês ou da utopia filisteia da competição pacífica entre nações independentes sob o capitalismo, mas é mais significativa do ponto de vista da luta revolucionária contra o imperialismo." ^[1]

 

Entre os estados imperialistas mais importantes estão as Grandes Potências dos EUA, China, Rússia, vários estados da Europa Ocidental e o Japão. Semicolônias são países capitalistas formalmente independentes, mas, no fim das contas, dominados por Grandes Potências e monopólios. E, notamos de passagem, ainda existe um pequeno número de colônias ocupadas por potências imperialistas.

 

Naturalmente, é preciso diferenciar entre essas duas categorias, pois existem vários tipos de países imperialistas e semicoloniais. Existem Grandes Potências economicamente fortes, mas militarmente muito mais fracas (por exemplo, Alemanha ou Japão) e vice-versa (por exemplo, Rússia). Da mesma forma, também é preciso diferenciar entre diferentes tipos de semicolônias. Claramente, existem enormes diferenças hoje entre Peru e Argentina ou Brasil, Congo e Egito, Paquistão e Turquia, Nepal e Tailândia, Cazaquistão e Polônia. Alguns países são mais industrializados que outros, alguns alcançaram certa latitude política e outros não. Assim, podemos diferenciar entre semicolônias avançadas ou industrializadas como Argentina, Brasil, Egito, Turquia, Grécia, Ucrânia, Irã, Polônia ou Tailândia, por um lado, e semicolônias mais pobres ou semi-industrializadas como Bolívia, Peru, países da África Subsaariana (exceto África do Sul), Paquistão, Afeganistão, Indonésia etc., por outro lado.

 

No entanto, é importante lembrar que esses diferentes tipos de semicolônias têm muito mais em comum do que o que as diferencia, como Trotsky já apontou:

 

"Países coloniais e semicoloniais – e, portanto, atrasados –, que abrangem de longe a maior parte da humanidade, diferem extraordinariamente uns dos outros em seu grau de atraso, representando uma escada histórica que vai do nomadismo, e até mesmo do canibalismo, até a cultura industrial mais moderna. A combinação de extremos em um grau ou outro caracteriza todos os países atrasados. No entanto, a hierarquia do atraso, se é que se pode empregar tal expressão, é determinada pelo peso específico dos elementos de barbárie e cultura na vida de cada país colonial. A África Equatorial fica muito atrás da Argélia, o Paraguai do México, a Abissínia da Índia ou da China. Com sua dependência econômica comum da metrópole imperialista, sua dependência política carrega, em alguns casos, o caráter da escravidão colonial aberta (Índia, África Equatorial), enquanto em outros é oculta pela ficção da independência estatal (China, América Latina)." ^[2]

 

Então, qual é a essência dos países semicoloniais? Em nossos trabalhos sobre imperialismo, que incluem vários estudos de caso de semicolônias, ^[3] a CCRI elaborou a seguinte definição: Um país semicolonial é um Estado capitalista cuja economia e aparato estatal ocupam uma posição na ordem mundial onde, antes de tudo, são dominados por outros Estados e nações. Como resultado, eles criam lucros extras e concedem outras vantagens econômicas, políticas e/ou militares aos monopólios e estados imperialistas por meio de suas relações baseadas na superexploração e opressão. ^[4]

 

Uma consequência importante dessa análise é a natureza peculiar da classe dominante em tais países semicoloniais. A burguesia doméstica governa esses estados apenas até certo ponto , já que tais países são, em geral, dominados pelo capital monopolista imperialista e suas Grandes Potências. Como disse Trotsky, a burguesia dos países semicoloniais é "uma classe semi-governante, semi-oprimida."

 

"O regime interno nos países coloniais e semicoloniais tem um caráter predominantemente burguês. Mas a pressão do imperialismo estrangeiro altera e distorce tanto a estrutura econômica e política desses países que a burguesia nacional (mesmo nos países politicamente independentes da América do Sul) alcança apenas parcialmente o auge de uma classe dominante. A pressão do imperialismo sobre países atrasados, é verdade, não muda seu caráter social básico, já que o opressor e o oprimido representam apenas diferentes níveis de desenvolvimento em uma mesma sociedade burguesa. No entanto, a diferença entre Inglaterra e Índia, Japão e China, Estados Unidos e México é tão grande que diferenciamos estritamente entre países burgueses opressores e oprimidos e consideramos nosso dever apoiar estes últimos contra os primeiros. A burguesia dos países coloniais e semicoloniais é uma classe semi-governante e semi-oprimida." ^[5]

 

 

 

Por que há um aumento de guerras entre semi-colônias?

 

 

 

Por que vemos um número crescente de conflitos militares entre semicolônias capitalistas? Existem, é claro, várias razões, mas as mais importantes são resultado das características da decadência capitalista no período histórico atual.

 

A dinâmica de crescimento da economia capitalista mundial em declínio desde o início dos anos 1970 acelerou substancialmente desde a Grande Recessão de 2008. As quedas de 2008/09 e 2019/20 foram as piores desde a depressão de 1920-33. Mesmo nos períodos de alta do ciclo econômico, o crescimento é muito menor do que antes. Como resultado, a manufatura nos EUA mais ou menos estagnou nos últimos anos e ainda está abaixo do nível de 2019 (e muito abaixo do nível de 2007). ^[6]

 

As piores consequências dessa crise econômica são sentidas nos países semicoloniais, pois eles são economicamente o elo mais fraco da cadeia capitalista. A dívida pública deles cresceu desde 2010 em mais de 240% – duas vezes mais rápido do que nos países imperialistas ocidentais. Consequentemente, países semicoloniais precisam pagar juros mais altos às instituições financeiras imperialistas. Em 2024, os países em desenvolvimento pagaram um recorde de US$ 921 bilhões em juros. A África gasta mais com juros do que com saúde ou educação. O número de países em desenvolvimento que gastam mais de 5% da receita de exportação no serviço da dívida pública externa aumentou de 35 (2010) para 64 (2023). ^[7]

 

Da mesma forma, enquanto o mundo inteiro sofre as consequências devastadoras das mudanças climáticas capitalistas, os países mais pobres sofrem especialmente à medida que o aquecimento global provoca escassez de água, expansão de desertos, ondas de calor insuportáveis, inundações, destruição de flora e fauna, etc. Como consequência, centenas de milhares de pessoas estão morrendo e milhões são forçados a fugir de suas casas.

 

É lógico que, nessas condições, a luta entre classes, assim como dentro da classe dominante dos países semicoloniais, aumente. Como consequência dessa instabilidade política, a classe dominante tenta desviar a indignação pública incitando o ódio contra minorias nacionais e/ou inimigos estrangeiros.

 

Essas tensões são mais propensas a resultar em guerras no período atual, já que a ordem mundial mudou fundamentalmente. Entre 1945 e 1991, a ordem global foi moldada pela Guerra Fria entre as potências imperialistas e os estados estalinistas. Embora esses dois campos estivessem em conflito, tinham interesse em evitar escalada e mantinham seus respectivos aliados sob controle.

 

Quando a URSS colapsou, os EUA se tornaram a potência hegemônica absoluta. No entanto, a decadência capitalista, a transferência da produção industrial para a China e o Sul Global e as derrotas humilhantes dos EUA no Iraque e no Afeganistão resultaram no declínio do imperialismo americano e na ascensão da China (e da Rússia) como novas Grandes Potências. Esse desenvolvimento se refletiu, entre outros, no fim do papel de liderança dos Estados Unidos na produção industrial global e sua substituição pela China. A ONU prevê que, até 2030, 45% da manufatura mundial estará localizada na China e apenas 11% nos EUA (Veja a Tabela 1)

 

 

 

Tabela 1: Participação da Produção Mundial de Manufatura, China e EUA, 2000-2030 ^[8]

 

                                          2000                    2023                    2030 (Prognóstico)

 

China                               6%                       31,8%                  45%

 

EUA.                                 25%                     15%                     11%

 

 

 

Consequentemente, vimos uma enorme aceleração da rivalidade inter-imperialista desde o início do atual período histórico em 2008 e ainda mais desde que Trump se tornou presidente.

 

Isso tem consequências dramáticas para as relações políticas entre países semicoloniais. Quando a ordem mundial foi moldada pela Guerra Fria, os EUA e a URSS tinham interesse (e meios) em manter os conflitos locais sob controle. E quando os EUA dominassem o mundo, poderiam fazer o mesmo de forma ainda mais eficaz. No entanto, com a ascensão da China e da Rússia e sua rivalidade acelerada com as potências ocidentais, além da fragilidade crescente da própria aliança ocidental (que Trump está destruindo com sua política de "América em Primeiro Lugar"), não existe mais um (Estado) policial dominante capaz de impor a "lei e ordem" imperialista. Consequentemente, as tensões entre países semicoloniais estão se intensificando.

 

Como apontamos em nossos trabalhos sobre imperialismo, a mudança da produção industrial mencionada para a China e o Sul Global é um dos desenvolvimentos mais profundos da história recente. No último meio século, a participação dos antigos estados imperialistas ocidentais na produção manufatureira mundial caiu de 85% (1975) para 49% (2018), enquanto a participação da China aumentou de 2% (1990) para 29% (2018) e a dos países semicoloniais de 11% (1970) para 22% (2018). (Veja a Tabela 2) Na realidade, a participação dos países não ocidentais no valor capitalista é ainda maior, dado que a distorção de preços e o comércio desigual distorcem esses números em favor das potências ocidentais.

 

 

 

Tabela 2: Produção Mundial de Manufatura por Grupo de Renda do País, 1970–2018 ^[9]

 

                               Participação na Produção Total

 

                                                                                     1970      1975      1990      2000              2003      2018

 

Países desenvolvidos                                               -             85%       -             -              75%       49%

 

China                                                                          -             -             2%         6%              -             29%

 

Sul Global sem a China                                           11%       -             -             -              -             22%

 

Sul Global incluindo a China                                  -             15%       -             -              25%       51%

 

 

 

A mudança dramática se torna ainda mais evidente se olharmos para as mudanças no emprego mundial na manufatura. Até o início dos anos 1970, a maior parte da força de trabalho industrial estava localizada nos antigos países imperialistas ocidentais. Hoje, apenas 18% da força de trabalho da indústria manufatureira mundial trabalha nesses países, enquanto 40% estão localizados na China e 42% nos países semicoloniais do Sul Global. (Veja as Tabelas 3 e 4)

 

 

 

Tabela 3: Força de Trabalho Industrial Global por Grupo de Renda do País, 1950-2010 ^[10]

 

                                                                                     1950                    1980                    2010

 

Países Mais Desenvolvidos                                    66%                     47%                     21%

 

Países menos desenvolvidos                                  34%                     53%                     79%

 

 

 

Tabela 4: Emprego Mundial na Manufatura (Formal e Informal) por Grupo de Renda do País, 2017 ^[11]

 

                      em milhões                        Participação

 

Mundo                                                                        421                                    100

 

Países desenvolvidos                                               75                                      18%

 

Sul Global incluindo a China                                  346                                    82%

 

China                                                                          168,6                                 40%

 

Sul Global sem a China                                            177,4                                 42%

 

 

 

Se classificarmos o emprego mundial na manufatura por país, também é possível ver a concentração geográfica do proletariado industrial. Entre os 20 principais países por emprego manufatureiro (emprego formal e informal combinados), 70,2% dos trabalhadores estão localizados no Leste e Sul da Ásia, sendo China, Índia e Indonésia os maiores. (Veja a Tabela 5)

 

 

 

Tabela 5: Emprego Mundial na Manufatura (Formal e Informal) por Países, 20 Maiores (2017) ^[12]

 

Patente  País                                   em milhões                        Participação

 

Mundo                                           421                                     100

 

1            China                               168,6                                  40%

 

2            Índia                                 63                                       15%

 

3            Indonésia                         17,7                                    4,2%

 

4            EUA                                  13,3                                    3,2%

 

5            Japão                                11,8                                    2,8%

 

6            Brasil                                11,1                                    2,6%

 

7            Rússia                               10,1                                    2,4%

 

8            Vietnã                               9,2                                      2,2%

 

9            Bangladesh                      9,0                                      2,1%

 

10          México                             7,6                                      1,8%

 

11          Alemanha                        7,2                                      1,7%

 

12          Turquia                            6,2                                      1,5%

 

13          Tailândia                          6,0                                      1,4%

 

14          Itália                                 4,2                                      1,0%

 

15          Coreia do Sul                  3,9                                      0,9%

 

16          Taiwan                             3,8                                      0,9%

 

16          França                              3,8                                      0,9%

 

18          Reino Unido                    3,0                                      0,7%

 

19          Polônia                             2,9                                      0,7%

 

20          Malásia                            2,8                                      0,7%

 

 

 

Essas mudanças socioeconômicas fundamentais têm consequências enormes para os países semicoloniais. Ela fornece a base econômica para o espaço político mais amplo de manobra da classe dominante desses estados. Claro, dado o caráter semicolonial desses países, sua burguesia depende e está subordinada às potências imperialistas. No entanto, embora não possa agir independentemente das potências imperialistas a longo prazo, isso não significa necessariamente que não tenha interesses independentes ou que não teriam espaço limitado para manobras independentes.

 

Combinado com as fragmentações da ordem mundial imperialista devido à rivalidade acelerada entre Grandes Potências, essa mudança permite que a classe dominante dos países semicoloniais, sob circunstâncias específicas, utilize conflitos entre potências imperialistas e crie espaço para expandir sua influência. Da mesma forma, tais estados podem travar guerras sem pedir permissão a uma ou outra Grande Potência.

 

 

 

Sobre os princípios marxistas em guerras

 

 

 

Os clássicos marxistas não elaboraram táticas específicas para guerras entre países semicoloniais. Isso não é surpreendente, pois na época do imperialismo até meados do século XX quase não houve guerras entre semicolônias capitalistas, pelo simples motivo de que a maioria dos países do Sul Global (exceto na América Latina) eram colônias de Grandes Potências.

 

A única exceção da qual temos conhecimento é a chamada Guerra do Chaco, de 1932 a 1935. Foi disputado entre Bolívia e Paraguai pelo controle da parte norte rica em petróleo da região do Gran Chaco. Rudolf Klement, um dos secretários de Trotsky, que era membro do Secretariado Internacional do Movimento para a Quarta Internacional, escreveu um artigo importante sobre a questão das táticas marxistas em guerras. Neste artigo, elogiado por Trotsky, ele menciona brevemente a Guerra do Chaco e a caracteriza como uma guerra por procuração entre "combate mascarado entre dois imperialismos estrangeiros – Inglaterra e América". ^[13] Em uma guerra por procuração entre potências imperialistas, os socialistas não podiam apoiar nem um nem o outro campo.

 

Embora os clássicos marxistas não tenham dito nada sobre guerras entre semicolônias, nos deixaram princípios valiosos que nos permitem elaborar tais táticas para hoje. V.I. Lenin e L. Trotsky – os líderes da Revolução de Outubro em 1917 e fundadores da Terceira, respectivamente, da Quarta Internacional – enfatizaram repetidamente que, para entender o caráter de uma guerra, é preciso ver qual classe a trava e para quais objetivos. Assim escreveu Lênin:

 

"Há guerras e guerras. Devemos ser claros sobre quais condições históricas deram origem à guerra, quais classes  estão a guerrear e para quais fins. A menos que compreendamos isso, toda nossa conversa sobre a guerra será necessariamente totalmente inútil, gerando mais calor do que luz." ^[14]

 

"O caráter social da guerra, seu verdadeiro significado, não é determinado pela posição das tropas inimigas (...). O que determina esse caráter é a política da qual a guerra é uma continuação ('a guerra é a continuação da política'), a classe que está travando a guerra e os objetivos pelos quais ela está conduzindo essa guerra." ^[15]

 

Da mesma forma, Trotsky afirmou em uma declaração programática para um congresso internacional anti-guerra em 1932:

 

"Nós, bolcheviques-leninistas, rejeitamos absolutamente e denunciamos a diferenciação enganosa entre uma guerra 'defensiva' e uma 'ofensiva'. Em uma guerra entre os estados capitalistas, tal diferenciação representa apenas uma fachada diplomática para enganar o povo. (…) O proletariado revolucionário distingue apenas entre guerras de opressão e guerras de libertação. O caráter de uma guerra é definido não por falsificações diplomáticas, mas pela classe que conduz a guerra e pelos  objetivos que ela persegue nessa guerra. As guerras dos estados imperialistas, além dos pretextos e da retórica política, são de caráter opressivo, reacionárias e hostis ao povo. Apenas as guerras do proletariado e das nações oprimidas podem ser caracterizadas como guerras de libertação." ^[16]

 

Como as guerras de opressão são reacionárias em ambos os lados, os marxistas defendem nesses conflitos a política do derrotismo revolucionário – "O principal inimigo está em casa" – em ambos os campos. Tais guerras de opressão de ambos os lados são conflitos entre potências imperialistas, guerras reacionárias entre estados (semicolônias ou estados operários stalinistas) ou guerras civis reacionárias entre facções da classe dominante.

 

Em contraste, a classe trabalhadora internacional precisa apoiar os povos oprimidos nas guerras de libertação, ou seja, deve trabalhar para derrotar o campo reacionário a qualquer custo e ajudar o campo progressista. Tais guerras de libertação podem ser guerras civis revolucionárias da classe trabalhadora e das massas populares ou de nacionalidades oprimidas, guerras de países semicoloniais contra Grandes Potências ou guerras de estados operários. Naturalmente, podem haver exceções, por exemplo, em uma guerra mundial quando um país semicolonial é um representante de uma Grande Potência (por exemplo, a Sérvia na Primeira Guerra Mundial. ^[17]

 

 

 

A abordagem marxista às guerras entre semicolônias

 

 

 

Conflitos entre estados capitalistas semicoloniais são questões altamente complexas. Em princípio, nos opomos igualmente à burguesia de todas as semicolônias. Portanto, em abstrato, adotaremos uma posição revolucionária derrotista em todos esses conflitos, ou seja, defendendo a derrota em ambos os lados.

 

No entanto, na vida real as coisas não existem de forma abstrata, mas sob condições concretas, como parte de uma totalidade concreta que é – para falar com Abram Deborin, o principal filósofo soviético dos anos 1920 – "a unidade do universal e do particular". ^[18] Portanto, embora em alguns casos guerras entre países semicoloniais possam ser reacionárias de ambos os lados, isso não é necessariamente o caso em todos esses conflitos e, consequentemente, o derrotismo revolucionário de ambos os lados nem sempre é a tática correta.

 

É por isso que um conflito deve ser estudado em todos os seus aspectos, com as características gerais, fundamentais, assim como suas características secundárias e particulares. Tal abordagem deve seguir o método dialético de Lênin para estudar uma coisa ou um processo "da aparência à essência e da essência menos profunda para a mais profunda." ^[19]

 

Para entender melhor essa questão, é preciso voltar à questão de qual classe está travando uma guerra específica. Ao discutirmos a questão dos conflitos entre estados semicoloniais, lidamos com guerras lideradas por classes capitalistas semicoloniais. Devido ao seu lugar contraditório dentro da ordem mundial imperialista, essa classe é, como Trotsky disse na citação acima, uma "classe semi-governante, semi-oprimida."

 

Países semicoloniais enfrentam opressão imperialista e superexploração. Assim, a burguesia semicolonial enfrenta pressão e roubos de monopólios e potências imperialistas. Ao mesmo tempo, também explora e oprime suas próprias classes mais baixas. Países semicoloniais estão entrelaçados na ordem mundial imperialista, na geografia global da opressão e exploração. Dentro dessa ordem global, a burguesia dessas semi-colônias está diante não  apenas potências imperialistas e suas próprias classes inferiores, mas também a classe capitalista de outras semi-colônias que enfrentam condições semelhantes.

 

Portanto, ao analisar o conflito em que um determinado país semicolonial está envolvido, deve-se levar em conta não apenas seu caráter de classe, mas também seu lugar dentro da cadeia da ordem mundial imperialista. Até que ponto ela desempenha um papel na imposição da ordem mundial imperialista, oprimindo outras nacionalidades; até que ponto é um obstáculo para os interesses desta ou aquela Grande Potência? Por essas razões, conflitos entre estados semicoloniais podem ser confundidos tanto com conflitos com esta ou aquela potência imperialista; e, da mesma forma, estes podem ser misturados com lutas de libertação de minorias nacionais, movimentos democráticos, etc. ^[20]

 

Portanto, existe uma diferença fundamental nas guerras travadas por estados imperialistas ou por países semicoloniais. Os primeiros são os mestres da ordem global imperialista; Eles dominam o mundo. Guerras travadas por potências imperialistas são sempre e sob qualquer condição reacionárias. As coisas são diferentes com guerras travadas por burguesias semicoloniais. É uma classe capitalista que depende fundamentalmente e está subjugada ao imperialismo, mas que também tem, até certo ponto, interesses que são independentes ou até contraditórios às das Grandes Potências.

 

Interesses independentes das Grandes Potências podem, mas não devem necessariamente ter, um caráter progressista. O desejo de uma facção da classe dominante de realizar um golpe de Estado e impor uma ditadura militar pode contrastar com os desejos das potências imperialistas (por exemplo, o golpe de Raoul Cédras contra o presidente eleito Jean-Bertrand Aristide no Haiti em 1991). O desejo de uma burguesia semicolonial de expandir sua esfera de influência e subjugar os povos de sua vizinhança pode ser resultado de seus próprios interesses e não porque atuem como servos de esta ou aquela Grande Potência. (por exemplo, a intervenção militar do Irã na guerra civil síria)

 

Para fazer uma analogia, pode-se dizer que, até certo ponto, a posição da burguesia semicolonial na ordem mundial imperialista é semelhante à posição da pequena burguesia em uma sociedade capitalista. Não possui interesses historicamente progressistas, mas dependendo de condições específicas – a pressão das potências imperialistas, de estados rivais e/ou das massas populares – pode desempenhar um papel reacionário ou um papel progressista limitado.

 

Como é uma classe semi-governante e semi-oprimida, suas guerras podem ter um caráter reacionário, mas também progressista. Tal conflito com outros estados semicoloniais pode objetivamente ajudar ou enfraquecer a luta de libertação dos povos oprimidos. Pode perseguir objetivos reacionários de enriquecimento às custas de seus vizinhos. Pode impor a ordem mundial imperialista, mas também pode enfrentá-la objetivamente.

 

Quando falamos em ajudar uma determinada luta de libertação ou confrontar a ordem imperialista, queremos dizer isso em um sentido histórico e objetivo, não porque acreditemos que tal classe poderia agir por qualquer outro interesse além de sua ganância capitalista por poder e lucro. No entanto, para os marxistas, a questão decisiva não é a motivação subjetiva de um determinado partido, mas seu papel objetivo no processo histórico, na política mundial e na luta entre as classes.

 

 

 

Derrotismo revolucionário e defensismo

 

 

 

Em conflitos entre semicolônias que são reacionárias de ambos os lados, os marxistas adotam uma posição derrotista revolucionária de ambos os lados, ou seja, se opõem à guerra contra ambos os estados ("O principal inimigo está em casa") e defendem uma política que visa transformar essa guerra reacionária em uma guerra civil de trabalhadores e oprimidos contra sua própria classe dominante ("Virem as armas").

 

Socialistas nos países envolvidos se opõem resolutamente a todas as formas de "unidade nacional" com "sua" classe dominante e rejeitam qualquer chauvinismo que vise potencializar o ódio de um povo contra o outro. Eles trabalham para organizar a oposição contra a guerra em locais de trabalho, bairros, escolas, universidades e quartéis, mas também no parlamento sempre que possível. Os socialistas também se opõem a todo tipo de sanções e medidas de guerras comerciais contra rivais. Sempre que possível, também defendem declarações e atividades anti-guerra transfronteiriças de trabalhadores e organizações populares de massa dos respectivos países envolvidos no conflito. Tais medidas podem ser um forte sinal de solidariedade internacional concreta da classe trabalhadora.

 

No entanto, em conflitos em que um país semicolonial persegue uma guerra que tem objetivamente um caráter progressista, enfraquecendo a ordem imperialista, auxiliando na luta de libertação de outros povos, etc., os marxistas adotam uma posição defensiva revolucionária ao lado deste país, ou seja, trabalham para sua vitória militar e a derrota do campo reacionário por quaisquer meios necessários. Socialistas no campo reacionário trabalharão para enfraquecer e sabotar os esforços de guerra da "sua" classe dominante. Da mesma forma, eles trabalharão para minar qualquer tipo de sanção e guerra comercial contra o campo progressista. Os socialistas deverão organizar atividades práticas e propagandísticas contra a guerra, dependendo das condições concretas da repressão estatal. Uma tarefa importante, embora difícil, será realizar agitação política entre os soldados rasos do exército reacionário para minar o controle dos generais, promover a deserção em massa, bem como a fraternização com o "inimigo", etc.

 

Socialistas no campo progressista combinam defesa militar com recusa de apoio político ao governo burguês. E embora apoiem os esforços militares e práticos para a defesa, se opõem a qualquer propaganda chauvinista contra outros povos. O objetivo deve ser a organização independente da classe trabalhadora e das massas populares e a preparação política para a substituição do regime burguês por um governo de trabalhadores e camponeses pobres (ou governo popular).

 

 

 

"Guerra popular" e revolução permanente

 

 

 

Nos países que objetivamente lutam por uma causa progressista, os socialistas podem defender o slogan de uma "guerra revolucionária popular" semelhante à agitação realizada por Marx e Engels durante os anos revolucionários de 1848/49. Naquela época, eles identificavam a Rússia czarista – que constituía a chamada "Santa Aliança" junto com as monarquias da Prússia e da Áustria-Hungria – como o principal inimigo da luta de libertação da classe trabalhadora europeia e dos povos oprimidos. Por isso, defenderam uma "guerra popular revolucionária" contra a Rússia (assim como contra a Prússia e a Áustria-Hungria) durante a revolução de 1848/49, como uma espécie de política externa equivalente à estratégia de revolução permanente nos assuntos internos.

 

Em um artigo durante esses anos revolucionários, Engels pediu uma "guerra europeia, uma guerra popular". Ele explicou que, graças à incompetência e à traição dos liberais, tal guerra de libertação contra as autocracias precisava ser combinada com uma guerra civil.

 

"No ano passado, os alemães poderiam ter empreendido a luta contra a opressão russa, poderiam ter libertado os poloneses e assim travado a guerra em território russo e às custas da Rússia. Agora, pelo contrário, graças aos nossos soberanos, a guerra será travada em nosso solo e às nossas custas; como as coisas estão agora, a guerra de libertação europeia é, para a Alemanha, ao mesmo tempo uma guerra civil na qual os alemães lutam contra os alemães. (…) Em resumo, na grande luta pela liberdade que se espalha por toda a Europa, o Palatinado e Baden ficarão do lado da liberdade contra a escravidão, da revolução contra a contrarrevolução, do povo contra os soberanos, da França revolucionária, Hungria e Alemanha contra a Rússia absolutista, Áustria, Prússia e Baviera." ^[21]

 

Da mesma forma, Marx e Engels escreveram no mesmo período:

 

"Se os prussianos se aliarem aos russos, os alemães se aliarão aos franceses e, unidos, travarão a guerra do Ocidente contra o Oriente, da civilização contra a barbárie, da república contra a autocracia. Queremos a unificação da Alemanha. Somente como resultado da desintegração das grandes monarquias alemãs, no entanto, os elementos dessa unidade podem se cristalizar. Eles só serão unidos pelo estresse da guerra e da revolução." ^[22]

 

"Apenas uma guerra contra a Rússia seria uma guerra da Alemanha revolucionária, uma guerra pela qual ela poderia se purificar de seus pecados passados, tomar coragem, derrotar seus próprios autocratas, espalhar a civilização pelo sacrifício de seus próprios filhos, como se faz um povo que se solta das correntes da longa e indolente escravidão e se libertar dentro de suas fronteiras ao trazer libertação para aqueles que estão fora. Quanto mais a luz da publicidade revela, em linhas agudas, os eventos mais recentes, mais fatos confirmam nossa visão das guerras nacionais pelas quais a Alemanha desonrou sua nova era." ^[23]

 

Embora a revolução tenha sido derrotada, Marx e Engels continuaram a ver a Santa Aliança como o principal obstáculo para a luta de libertação na Europa. Por isso, eles tomaram o lado dos inimigos da Rússia czarista nas guerras subsequentes e até incentivaram esses países a travar a guerra contra a Rússia de forma mais enérgica (por exemplo, da Inglaterra e da França na Guerra da Crimeia de 1853-56 ou da Turquia em 1877-78).

 

Tais táticas elaboradas pelos pais fundadores do socialismo científico podem ser altamente úteis hoje, quando países semicoloniais enfrentam situações semelhantes. Como mencionamos em outro lugar, esse ocorreu durante o processo da Revolução Árabe, que começou em 2011 e provocou vários conflitos militares. ^[24]

 

No entanto, isso não significa que os desenvolvimentos revolucionários precisem ocorrer antes que os socialistas possam defender uma "guerra popular revolucionária". Guerra e revolução representam o mais alto estado de contradições em uma sociedade de classes. Por isso, essas coisas frequentemente estão inter-relacionadas entre si. Por isso, Lenin já falou durante a guerra russo-japonesa em 1904/05 sobre "o grande papel revolucionário da guerra histórica". ^[25] Não é por acaso que guerras repetidamente resultaram em revoluções (por exemplo, as Guerras do Ópio da China e a Revolução Taiping em 1839-64, a Primeira Guerra Mundial em 1917/18 na Rússia e na Europa Central; China após a Segunda Guerra Mundial) assim como o contrário – revoluções que resultaram em guerras (França 1792, Europa Central em 1848/49, Rússia 1918, Vietnã e Coreia no início dos anos 1950).

 

O conceito de revolução permanente de Trotsky integra a inter-relação entre guerra e revolução. Baseia-se na noção de que não existe um Muro Chinês entre as tarefas domésticas e externas da luta de libertação, mas que elas são, na verdade, parte integrada da totalidade do programa revolucionário.

 

"O segundo aspecto da teoria 'permanente' tem a ver com a revolução socialista como tal. Por um tempo indefinidamente longo e em constante luta interna, todas as relações sociais passam por transformação. (…). Eclodidos de guerras civis e guerras estrangeiras alternam com períodos de reforma 'pacífica'. (…) É aí que reside o caráter permanente da revolução socialista como tal." ^[26]

 

Atacar, enfraquecer e derrubar o inimigo em casa pode ajudar a derrotar o inimigo no exterior. E atacar, enfraquecer e derrotar o inimigo no exterior pode ajudar a derrubar o inimigo em casa. Essa é também, notamos de passagem, a lógica última por trás da famosa estratégia bolchevique de "a conversão da guerra imperialista em uma guerra civil", que também pode ser aplicada a guerras reacionárias de estados semicoloniais.

 

Assim, os marxistas podem defender o slogan de uma "guerra revolucionária popular" no caso de uma guerra de libertação travada por seu país semi-colonial. Como parte dessa agitação, os socialistas vão pedir a mobilização e organização independentes das massas populares, podendo impor exigências ao governo burguês para impor métodos revolucionários (por exemplo, expropriação da propriedade do inimigo, armamento do povo, etc.) para avançar o esforço de guerra, etc. Por meio dessas táticas, podem ajudar as massas a elevar sua consciência política e prepará-las para uma revolta que tome o poder em suas próprias mãos.

 

 

 

Táticas de guerra hoje

 

 

 

Por fim, concretizaremos nossa abordagem para vários conflitos entre países semicoloniais. Como veremos, em vários casos, essas guerras estiveram interrelacionadas com guerras de libertação nacionais ou democráticas. As três guerras entre Índia e Paquistão foram guerras reacionárias, pois ambas as classes dominantes tentavam expandir seus territórios estatais. No entanto, embora os marxistas defendessem nesses conflitos uma posição derrotista de ambos os lados, defenderam o direito à autodeterminação nacional do povo caxemir e apoiaram a guerra de libertação do povo de Bangladesh em 1971 contra o exército paquistanês.

 

A Guerra Irã-Iraque, que durou de 1980 a 1988, também teve um caráter combinado na primeira fase. Quando o regime Baath de Saddam Hussein atacou o Irã em setembro de 1980, seu objetivo não era apenas expandir seu controle sobre territórios e reservas de petróleo, mas também liquidar o processo revolucionário que havia se aberto no Irã em fevereiro de 1979. Mais tarde, quando o regime de Khomeini consolidou seu poder e destruiu a vanguarda dos trabalhadores e da juventude no verão de 1981, o caráter da guerra mudou. É verdade que ambos os estados eram semi-colônias capitalistas. No entanto, devido ao processo revolucionário no Irã, na primeira fase até o verão de 1981, a guerra foi reacionária apenas do lado do Iraque, mas uma guerra defensiva legítima do lado do Irã. No entanto, isso não era mais o caso quando o processo revolucionário no Irã havia terminado. A partir desse momento, a guerra assumiu um caráter reacionário de ambos os lados. Assim, os revolucionários defenderam o Irã no primeiro período, mas mudaram sua tática para o derrotismo em ambos os lados no verão de 1981. ^[27]

 

A invasão da Arábia Saudita e dos Emirados Árabes Unidos no Iêmen, que começou em 2015, foi formalmente um conflito entre países semicoloniais (embora os primeiros sejam muito mais ricos que os segundos). No entanto, esse conflito tem sido basicamente uma guerra das monarquias absolutistas do Golfo contra o processo revolucionário no Iêmen, que começou em 2011 e resultou em uma revolta popular liderada pelos Houthis, que derrubou o governo do presidente Abdrabbuh Mansur Hadi em setembro de 2014. Temendo a expansão do processo revolucionário, os governantes da Arábia Saudita e dos Emirados Árabes Unidos decidiram invadir o país. Nessa guerra, a CCRI se posicionou pela defesa militar do Iêmen, liderada pelos Houthis, contra os invasores. ^[28]

 

Da mesma forma, apoiamos o Catar quando a Arábia Saudita e os Emirados Árabes Unidos impuseram um bloqueio em 2017-21 e ameaçaram declarar guerra. Embora o caráter de classe de todos os estados envolvidos seja semelhante e não houvesse um processo revolucionário no Catar, a agressão entre a Arábia Saudita e os Emirados Árabes Unidos tinha um caráter reacionário porque foi motivada pelo fato de que o Catar mantinha relações com vários movimentos de resistência contra ditaduras que desempenharam um papel importante na Revolução Árabe (por exemplo, no Egito,  Síria e Líbia) ou que lutaram contra a ocupação imperialista (o Hamas palestino e o Talibã no Afeganistão). ^[29]

 

Houve vários casos nos últimos anos em que estados semicoloniais intervieram em uma guerra civil em curso em outro país para apoiar um ou outro campo. O caráter dessa intervenção depende fortemente do caráter dessa guerra civil em si. Enquanto a guerra civil é progressiva de um lado, mas reacionária do outro, a CCRI toma o lado do primeiro, incluindo as tropas do estado semicolonial que intervém ao seu lado (por exemplo, as tropas turcas que apoiaram os rebeldes sírios contra Assad e o governo líbio contra o General Haftar). ^[30] Por outro lado, se a guerra civil for reacionária de ambos os lados, também o é o papel das forças de outros estados que apoiam um ou outro campo (por exemplo, a atual guerra civil no Sudão, onde Egito e Irã apoiam o exército do General al-Burhan, e os Emirados Árabes Unidos apoiam as RSF, lideradas por Mohamed Hamdan Dagalo). ^[31]

 

Outros exemplos de guerras reacionárias em ambos os lados são o conflito de fronteira entre Tailândia e Camboja em 2025 ^[32], o breve conflito militar entre Irã e Paquistão em 2024 ^[33], ou as guerras iminentes na África Oriental envolvendo Etiópia, Eritreia, Egito, Sudão, Sudão do Sul e Somália. ^[34]

 

A guerra civil em andamento na Somália, liderada pelo al-Shabaab contra os ocupantes estrangeiros (liderados por tropas etíopes) e seus representantes locais, é um exemplo de guerra de libertação nacional. ^[35] Da mesma forma, a resistência do Talibã afegão contra a agressão do Paquistão em outubro de 2025 foi uma defesa legítima, já que o ataque de Islamabad foi apenas uma extensão de suas guerras reacionárias contra minorias nacionais no Paquistão, impulsionada pelo apoio de Cabul ao Talibã paquistanês baseado em Pashtun. ^[36]

 

 

 

Resumo

 

 

 

Vamos finalmente resumir as principais teses do nosso estudo.

 

1.           As guerras estão se tornando uma característica de importância crescente no atual período histórico. Isso não é verdade apenas para as tensões entre Grandes Potências e ataques imperialistas a países semicoloniais, mas também para guerras entre países semicoloniais no Sul Global.

 

2.           Um país semicolonial é um estado capitalista cuja economia e aparato estatal ocupam uma posição na ordem mundial onde, antes de tudo, são dominados por outros estados e nações. Como resultado, eles criam lucros extras e concedem outras vantagens econômicas, políticas e/ou militares aos monopólios e estados imperialistas por meio de suas relações baseadas na superexploração e opressão. Enquanto os EUA, China, Rússia, a maioria dos países da Europa Ocidental, Japão, Coreia do Sul, Canadá e Austrália são estados imperialistas, a grande maioria dos países da Ásia, África e América Latina são semi-colônias.

 

3.           Dada a posição subordinada dos países semicoloniais na ordem mundial imperialista, a classe dominante nesses estados tem uma natureza peculiar. A burguesia doméstica governa esses estados Apenas até certo ponto como tais países, são dominados pelo capital monopolista imperialista e suas Grandes Potências. Como disse Trotsky, a burguesia dos países semicoloniais é "uma classe semi-governante, semi-oprimida.“

 

4.           Para entender o caráter de um conflito militar, é preciso analisar qual classe está travando a guerra e quais são seus objetivos. Quando se trata de conflitos envolvendo países semicoloniais, é preciso olhar qual é seu lugar dentro da cadeia da ordem mundial imperialista. Em que medida esse Estado desempenha um papel na imposição da ordem mundial imperialista, oprimindo outras nacionalidades; até que ponto isso é um obstáculo para os interesses desta ou aquela Grande Potência. Por essas razões, conflitos entre estados semicoloniais podem ser confundidos tanto com conflitos com este ou aquele poder imperialista; e, ao mesmo tempo, pode se misturar com lutas de libertação de minorias nacionais, movimentos democráticos, etc.

 

5.           Embora os conflitos entre potências imperialistas sejam sempre reacionários de ambos os lados, isso não é necessariamente o caso em conflitos entre Países semi-coloniais. A razão é a posição contraditória da burguesia semicolonial, pois ela está sob enorme pressão de cima (os monopólios e poderes imperialistas), assim como de baixo (as massas populares).

 

6.           A classe dominante dos países semicoloniais pode, portanto, travar guerras reacionárias e progressistas. O último ocorre quando está em conflito com uma potência imperialista. No entanto, dado o fato de que os conflitos entre países semicoloniais frequentemente estão entrelaçados com os interesses das potências imperialistas ou com lutas democráticas e de libertação nacional, também é possível que um país semicolonial trave uma guerra progressiva contra outra semi-colônia. Naturalmente, o caráter específico de um determinado conflito exige uma análise concreta de todos os fatores primários e secundários.

 

7.           Em conflitos entre semicolônias que são reacionárias de ambos os lados, a CCRI adota uma posição revolucionária derrotista de ambos os lados, ou seja, nos opõem à guerra de ambos os estados ("O principal inimigo está em casa") e defendem uma política que visa transformar essa guerra reacionária em uma guerra civil de trabalhadores e oprimidos contra sua própria classe dominante ("Virem as armas”).

 

8.           No entanto, em conflitos em que um país semicolonial persegue uma guerra que tem um caráter objetivamente progressista, enfraquecendo a ordem imperialista, auxiliando na luta de libertação de outros povos, etc., os marxistas adotam uma posição defensiva revolucionária ao lado deste país, ou seja, trabalham pela vitória militar e pela derrota do campo reacionário por quaisquer meios necessários.

 

9.           Exemplos de conflitos entre semi-colônias que são reacionários de ambos os lados são as guerras entre Índia e Paquistão, o conflito de fronteira entre Tailândia e Camboja em 2025, o breve conflito militar entre Irã e Paquistão em 2024, ou as guerras iminentes na África Oriental. Exemplos de conflitos entre semi-colônias nos quais um dos campos que busca uma luta objetivamente progressista é a resistência do Iêmen contra a invasão saudita-árabes árabes desde 2015 ou a defesa do Afeganistão contra a agressão do Paquistão.